ანალიტიკამთავარი

თურქული ქვეყნების ლიდერები რატომ აძლევენ თავს უფლებას განიხილონ სიუნიქის ბედი?

ღირს ყურადღება გავამახვილოთ რამდენიმე დეტალზე, რაც საშუალებას მოგვცემს ვიმსჯელოთ თურქულ სახელმწიფოთა ორგანიზაციის გაფართოების პერსპექტივაზე.

გასულ კვირას სტამბოლში თურქულენოვანი ქვეყნების მე-8 სამიტი გახდა ინტეგრაციის შემდეგი ეტაპის დაწყების სიმბოლო. საერთაშორისო ორგანიზაციას „თურქეთის საბჭოს“ ახალი საკითხების გამო ეწოდა თურქული სახელმწიფოების ორგანიზაცია.

ბაქოში ამ ფაქტს არცახის ომის შედეგებს უკავშირებენ და მიაჩნიათ, რომ დღევანდელი სტრუქტურის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიზანი თურქეთის ქვეყნების მიერ საერთო საკომუნიკაციო ზონის უზრუნველყოფა იქნება. ძნელი მისახვედრი არ არის, რომ საუბარია „ზანგეზურის დერეფნის გარღვევაზე“.

ორგანიზაციის სახელის გადარქმევა არ იყო სტამბოლის სამიტზე მიღებული ერთადერთი შესაძლო გადაწყვეტილება. დასკვნით დეკლარაციაში არის რამდენიმე დებულება, რომლებსაც პირდაპირი კავშირი აქვთ სომხეთთან.

პირველ რიგში, ორგანიზაციამ მიულოცა აზერბაიჯანს გამარჯვება მთიან ყარაბაღში 44-დღიან ომში. აზერბაიჯანის მოკავშირეებმა დაარწმუნეს, რომ მზად არიან წვლილი შეიტანონ „ომის შედეგად გათავისუფლებული ტერიტორიების აღდგენასა და განვითარებაში“.

მიღებული განცხადება მიესალმება შუშის აზერბაიჯანის კულტურულ დედაქალაქად გამოცხადებას. და ბოლოს, თურქულენოვანმა პარტნიორებმა გამოთქვეს მხარდაჭერა სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების ნორმალიზაციის მიმართ “სუვერენიტეტის პატივისცემისა და ქვეყნების ტერიტორიული მთლიანობის საფუძველზე”. ძნელია ყველა ამ დებულებას პოლიტიკურად კორექტული ვუწოდო.

ღირს ყურადღება მიაქციოთ რამდენიმე დეტალს, რაც საშუალებას მოგვცემს ვიმსჯელოთ თურქულ სახელმწიფოთა ორგანიზაციის გაფართოების პერსპექტივაზე. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ სამიტზე უნგრეთი იყო წარმოდგენილი პირველი პირით, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ შესაძლოა ბუდაპეშტი ორგანიზაციის სრულუფლებიან წევრად გაწევრიანებას გეგმავს (დღეს უნგრეთს აქვს დამკვირვებელი სახელმწიფოს სტატუსი).

ბოლო წლების განმავლობაში, პრემიერ-მინისტრი ვიქტორ ორბანი აქტიურად ავრცელებს თავისი ხალხის თურქული იდენტობის საკამათო ვერსიას. მისი თქმით, უნგრელები სხვა არავინ არიან, თუ არა ევროპაში ჩასული თურქი ყივჩაღები, ათილას ჰუნების წინაპრები. წარსულში ორბანმა თავის ქვეყანას უკვე უწოდა „თურქული მიწა“. ანკარაში მისმა განცხადებამ მოწონება დაიმსახურა. ევროპაში კულტურული და გეოპოლიტიკური ექსპანსიის გაფართოების ნაბიჯების თანმიმდევრობის დაგეგმვისას თურქი იდეოლოგები ყოველწლიურად უფრო და უფრო თამამად ამყარებენ იმედებს უნგრელებზე.

ორგანიზაციის წევრობის მხრივ სხვა შესაძლო კანდიდატი თურქმენეთია. როდესაც 2009 წლის ოქტომბერში ხელს აწერდნენ ე.წ „ნახჭევანის შეთანხმებას“, რომელიც საფუძვლად დაედო „თურქული საბჭოს“ შექმნას, ღურბანღული ბერდიმუჰამედოვმა ალიანსში გაწევრიანებას თავი აარიდა და ეს თავისი ქვეყნის ნეიტრალური სტატუსით ახსნა. თუმცა, წლების შემდეგ მან გადახედა თავის გადაწყვეტილებას. სტამბოლის სამიტზე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება თურქმენეთის დამკვირვებლად მიღების შესახებ თურქეთის სახელმწიფოების ორგანიზაციაში.

ეს ბევრი ანალიტიკოსისთვის მოულოდნელი იყო. თურქმენი პოლიტოლოგი სერდარ აიტაკოვი აღნიშნავს, რომ აშხაბადი თურქეთის ალიანსში თავს კომფორტულად ვერ იგრძნობს.

„თურქმენეთის ხელისუფლება თურქეთის საბჭოში დიდი სიფრთხილით შედის. ჯერ ერთი, მათ არ მოსწონთ ის ფაქტი, რომ ანკარა და ბაქო კატეგორიულად ითხოვენ მათ მხარდაჭერას აზერბაიჯანის ქმედებებისთვის ყარაბაღის ომში. „თურქმენეთს ისტორიულად თბილი ურთიერთობა აქვს სომხეთთან და აშხაბადს არ სურს ამ ურთიერთობების გაფუჭება აზერბაიჯანისა და თურქეთის ხელისუფლების გამო“, – აღნიშნა აიტაკოვმა.

მიუხედავად ამისა, სტამბოლის დეკლარაციას ბერდიმუჰამედოვმა ყოველგვარი დათქმის გარეშე მოაწერა ხელი. ამრიგად, აშკარა ხდება, რომ თურქული სამყარო აქტიურად ფართოვდება არა მხოლოდ დასავლეთით უნგრეთის დახმარებით, არამედ აღმოსავლეთითაც თურქმენეთის წყალობით.

ცალკე თემაა ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის, რომელსაც ანკარას გარდა არავინ ცნობს, თურქეთის თანამშრომლობის ორგანიზაციაში მიღების პერსპექტივა. რეჯეპ ტაიპ ერდოღანი არ მალავს, რომ სურს გამოიყენოს ორგანიზაცია ჩრდილოეთ კვიპროსის „ლეგიტიმაციისთვის“ და პოლიტიკური იზოლაციიდან გამოყვანისთვის.

სამიტზე გამოსვლისას ერდოღანმა განაცხადა. „ჩვენ გულწრფელად გვინდა ვიხილოთ ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკა ჩვენს რიგებში უახლოეს მომავალში. როდესაც ეს მოხდება, ჩვენი ორგანიზაცია კიდევ უფრო გამდიდრდება. ვიმედოვნებთ, რომ თურქეთის საბჭო თავის წვლილს შეიტანს ჩრდილოეთ კვიპროსის რესპუბლიკის განბლოკვაში.

როგორც ჩანს, შემდეგი სამიტი ყურადღებას გაამახვილებს თურქეთის სახელმწიფოების ორგანიზაციაში კვიპროსის ოკუპირებულ ნაწილში მმართველი მარიონეტული რეჟიმისთვის დამკვირვებლის სტატუსის მინიჭებაზე. და, დიდი ალბათობით, ამ ინიციატივით გამოვა ილჰამ ალიევი. ეს ყველაფერი სწორედ ამისკენ მიდის.

ახლა მოდით ვისაუბროთ თურქულ სამყაროში საერთო საკომუნიკაციო სივრცის შექმნის პერსპექტივაზე. აზერბაიჯანული მედია ირწმუნება, რომ სამიტის დროს ეს თემა თითქმის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო.

აი რას წერს ამის შესახებ Нaqqin.az. „ქვერეგიონული სტრუქტურების ერთ-ერთი ცენტრალური საკითხია ყარაბაღის კონფლიქტთან დაკავშირებული ინფრასტრუქტურული გამიჯვნაა. და თუმცა სომხეთში ეს შეფასდა როგორც საფრთხე საკუთარი სუვერენიტეტისთვის, სინამდვილეში საუბარია თურქული სამყაროს გეოგრაფიული არეალის სატრანსპორტო-ინფრასტრუქტურული გამიჯვნის გამოსწორებაზე. ყარაბაღის კონფლიქტის იძულებითი სამხედრო გადაწყვეტა მაქსიმალურად დაუახლოვდა ამ ნაპრალის საბოლოო ამოსებას ზანგეზურის დერეფანში…“.

თურქულ-ყაზახური წყაროები ასევე იუწყებიან, რომ სამიტზე ნამდვილად განიხილეს პროექტის პერსპექტივები, რომელსაც ბაქოში „ზანგეზურის დერეფანს“ უწოდებენ.

ყაზახეთის საინფორმაციო-ანალიტიკური პორტალი „ორდა“ სამიტისადმი მიძღვნილ მის პუბლიკაციაში წერს: „ზანგეზურის დერეფნის დასრულების შემდეგ თურქებს ექნებათ პირდაპირი სახმელეთო კავშირი თურქეთიდან ყაზახეთში საქონლის ტრანზიტისთვის, იქიდან კი ჩინეთში. პროცესის დაჩქარების მიზნით, ქვეყნებმა უკვე  ბევრი სამუშაო ჩაატარეს სასაზღვრო კონტროლის კანონმდებლობის, საბაჟო პროცედურების ჰარმონიზაციაზე, თუნდაც სატვირთო მანქანებისთვის საერთო ელექტრონული ტირ-კარნეტების  (საბაჟო სატრანზიტო დოკუმენტი-რედ.), ასევე საერთო ელექტრონული მართვის მოწმობების გაცემის მიმართულებით…“.

ამრიგად, გამოდის, რომ სტამბოლში 7 ქვეყნის ლიდერებმა სუვერენული სომხეთის მომავალი ტერიტორიების საკითხი ოფიციალური ერევნის ზურგსუკან განიხილეს. ირკვევა, რომ ევროკავშირის წევრმა უნგრეთმა, ეუთოს და კუხოს სომხეთის მოკავშირეებმა, ყაზახეთმა და ყირგიზეთმა ნება დართეს თურქეთსა და აზერბაიჯანს ჩაერთონ სრ სიუნიქის რეგიონის “საუკეთესო გამოყენების” საკითხზე თავიანთ დისკუსიებში. და რამდენად შეესაბამება იგი საერთაშორისო სამართლის ნორმებს და საერთაშორისო ორგანიზაციებში გაწევრიანების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებებს?

ნახეთ მეტი
Back to top button