მთავარიპოლიტიკა

სომხურ-რუსული განცხადების უსაფრთხოების გზავნილები

სომხეთის პრემიერ-მინისტრის ნიკოლ ფაშინიანის და რუსეთის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის მიერ მოსკოვში ხელმოწერილი 30-პუნქტიანი განცხადების ყველაზე საყურადღებო პუნქტები ეხება რეგიონის უსაფრთხოების საკითხებს.

სომხეთისა და რუსეთის ლიდერებმა გუშინდელი შეხვედრის შემდეგ გავრცელებულ განცხადებაში შეშფოთება გამოხატეს საერთაშორისო უსაფრთხოების სფეროში სიტუაციის გაუარესების გამო. მხარეებმა განაცხადეს, რომ აპირებენ თანამშრომლობის გაღრმავებას ნეგატიური ტენდენციების დასაძლევად. „ლიდერები ვარაუდობენ, რომ არც ერთ სახელმწიფოს, გაერთიანებას ან კოალიციას არ შეუძლია და არ უნდა უზრუნველყოს მისი უსაფრთხოება სხვა სახელმწიფოების უსაფრთხოების ხარჯზე“, – ნათქვამია განცხადებაში.

ექსპერტები ამ პროტოკოლს უკრაინის გარშემო არსებულ ახალ გეოპოლიტიკურ ვითარებას უკავშირებენ. ეს არის მცდელობა უზრუნველვყოთ ორი სახელმწიფოს უსაფრთხოება ახალ გეოპოლიტიკურ რეალობებში, ფიქრობს ექსპერტი  კარენ  ჰოვჰანისიანი

„ამ გზით ხდება მცდელობა, თავიდან აიცილოს შესაძლო მოვლენა, ასე ვთქვათ, სხვა პროცესებში ან სხვა სახელმწიფოების გავლენის სფეროებში.

სამხრეთ კავკასიაში ვითარების შესახებ განყოფილებაში ხაზგასმულია  „რუსეთის სამშვიდობო ჯარების გადამწყვეტი წვლილი მთიანი ყარაბაღის უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში, მოსახლეობის სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი და უსაფრთხო პირობების შექმნაში“. აღნიშნულია, რომ ამ კონტექსტში ორი ქვეყნის ლიდერებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს ეუთოს მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარეების პოტენციალისა და გამოცდილების საერთაშორისო მანდატის შესაბამისად გამოყენების შესაძლებლობა.

ჰოვჰანისიანის  აზრით,  მინსკის ჯგუფის სხვა ორ თანათავმჯდომარე ქვეყანას და რუსეთს შორის რეალურად ცივი კონფლიქტი მიმდინარეობს. ამიტომ შესაძლებელია თანათავმჯდომარე ინსტიტუტის პოტენციისა და გამოცდილების გამოყენება, მაგრამ იმ ხაზგასმით, რომ გადამწყვეტი როლი რუსეთს მიეკუთვნოს. ექსპერტის დაკვირვებით, აქ შეიმჩნევა რუსეთის, ასე ვთქვათ წყენა.  

„ზოგადად, რუსეთის ერთი შეხედვით ნაწყენი პოზიცია, რომ მინსკის ჯგუფი არ გაუქმებულა, მაგრამ მას არ თვლიან  მინსკის ჯგუფის წევრად. რუსეთი თავისი ამ  აზროვნების გამო ცდილობს ამ გზით გავლენა მოახდინოს არცახის ან მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის მოგვარებაზე, გადამწყვეტი როლი აიღოს მის ხელში.

ფაშინიანი და პუტინი მიესალმნენ რუსეთის მხარდაჭერით დაწყებულ სომხეთ-თურქეთის ურთიერთობების ნორმალიზაციის პროცესს.

განცხადების დასასრულს მხარეებმა აღნიშნეს “3+3” რეგიონული საკონსულტაციო ჩარჩოს წარმატებით ამოქმედება, რომელიც, დოკუმენტის მიხედვით, დამატებით შესაძლებლობებს შექმნის რეგიონის ყველა ქვეყანასთან დიალოგისა და მრავალმხრივი თანამშრომლობისთვის.

თუმცა სომეხ ექსპერტებს ეჭვი ეპარებათ 3+3-ის სიცოცხლისუნარიანობაში.

სამხედრო ექსპერტი კარენ ვრთანესიანი:  „ეს არის თურქეთის სურვილი, რომ თურქული დიპლომატია ყველა ფრონტზე მოქმედებდეს, რათა დაამყაროს თავისი პოზიცია სამხრეთ კავკასიაში. რატომ არ ამბობს უარს რუსეთი? ის, ალბათ, არ უარყოფს, რომ დესტრუქციულობა არ დაბრალდეს“.

რეგიონული ექსპერტის კარენ ჰოვჰანისიანის აზრით, „3+3“ ფორმატი  არ შეიძლება იყოს ეფექტური, ამის მიზეზები ნათელია:

„მინიმუმ ერთი ქვეყანა მაინც მეორე ქვეყანას მტრად თვლის. მაგალითად,  საქართველო რუსეთს მტრად მიიჩნევს, ამ შემთხვევაში „3+3“ ვერ იმუშავებს. მეორე მხრივ, ზოგადად, ეს ჩვენთვის ძალიან საშიშია, რადგან თურქეთი უკვე შემოდის აქ. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თურქეთი აქამდე არასოდეს ყოფილა ჩართული არც ერთ მოლაპარაკებებში, არც საკონსულტაციო ორგანოში, არც საკონსულტაციო ფუნქციით, მაგრამ ამ ეტაპზე, როგორც ჩანს, თურქეთი გამოგვყავს   ასპარეზზე, ის კი არა და  თურქეთი  იწყებს გადამწყვეტი როლის შესრულებას კონფლიქტის მოგვარების საკითხში,  რომელიც ძალიან საშიშია“.

სამხედრო ექსპერტის კარენ ვრთანესიანის თქმით, რუსეთიც სერიოზულად არ ემზადება ამ ფორმატის გასაშვებად.

„მე ვფიქრობ, რომ ეს ღონისძიება სიცოცხლისუნარიანი ვერ იქნება. სასაცილოა იმის ფიქრი, რომ რაღაც ფორმატს, , სადაც თურქეთი და აზერბაიჯანი ერთად სხედან, შეუძლია უზრუნველყოს სომხეთის უსაფრთხოება. თუნდაც  საქართველოსთვის. რბილად რომ ვთქვათ, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ შესაძლებელი იქნება რაიმე რეალური უსაფრთხოების უზრუნველყოფა ასეთი ფორმატით“.

განსხვავებულია რუსი სამშვიდობოების საკითხი. ექსპერტების აზრით, ამ თვალსაზრისით, სამშვიდობოების საქმიანობა არცახში უფრო ყოვლისმომცველი და საფუძვლიანი ხდება. კარენ ჰოვჰანისიანის თქმით, სამშვიდობოების როლის ეს გამოყენება სამშვიდობო მისიის ვადის გაგრძელების საფუძველს ქმნის.

„ეს, ასე ვთქვათ, სამშვიდობოების შესახებ დებულება  თუ პუნქტი არის ძალიან მნიშვნელოვანი   არცახში მცხოვრები სომხებისთვის, ვფიქრობ, ამ თვალსაზრისით, ეს არის პოზიტიური მესიჯი“.

ნახეთ მეტი
Back to top button