პოლიტიკა

ჩაკეტილი გზები  –  სომხეთის ბლოკადის რგოლი კიდევ უფრო დავიწროვდა

სომხეთისა და აზერბაიჯანის ვიცე-პრემიერების შეხვედრა მოსკოვში ამჯერად შედგება საზღვრის დემარკაციისა და საზღვრის უსაფრთხოების საკითხებზე კომისიის მუშაობის ფარგლებში. მჰერ გრიგორიანი და შაჰინ მუსტაფაევი ამ თემაზე მეორედ შეხვდებიან. პირველი შეხვედრა 3 თვის წინ იყო, სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრის იერასხის მონაკვეთზე. ეს იყო ბრიუსელში გამართული შეხვედრის ერთ-ერთი შედეგი. 22 მაისს ბრიუსელში ფაშინიან-ალიევის მოლაპარაკებებიდან ერთი დღის შემდეგ, ორივე მხარემ გამოაცხადა საზღვრის დემარკაციისა და საზღვრის უსაფრთხოების საკითხებზე კომისიების შემადგენლობა. სამუშაოებს ორივე მხრიდან ხელმძღვანელობენ ვიცე-პრემიერები, რომლებიც ასევე ამუშავებენ სატრანსპორტო განბლოკვის სამმხრივი, სომხურ-აზერბაიჯანულ-რუსული კომისიების საკითხებს.

სომხეთისა და აზერბაიჯანის ვიცე-პრემიერები, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან რეგიონში მოძრაობის განბლოკვასა  და დემარკირებაზე, იკრიბებიან ზუსტად  იმ დღეს, როდესაც აზერბაიჯანის მოთხოვნით, სომხეთს არცახთან დამაკავშირებელ ბერძორის გზაზე მოძრაობა ვადაზე ადრე შეჩერდება.

თუ გავიხსენებთ,  ერთი წლის წინ, 25-26 აგვისტოს, აზერბაიჯანულმა მხარემ დახურა მონაკვეთი შურნუხიდან კაპანამდე, შემდეგ გორისიდან ქარაჰუნჯამდე და ვოროტანამდე. აქ, ასეთ პირობებში და ჩაკეტილი გზების ატმოსფეროში, განიხილება რეგიონის განბლოკვისა და დემარკაციის საკითხები, რომლებიც ჯერ კიდევ შეიცავს დაბრკოლებებსა და საფრთხეებს, ამბობს კარტოგრაფი, მეა-ს  საპატიო დოქტორი, სომხეთის პირველი კონსული დიდ ბრიტანეთში რუბენ გალიჩიანი.

„რამდენიმე პუნქტის გარდა, სხვა ადგილებში აზერბაიჯანელები წინ წამოვიდნენ სომხეთის ტერიტორიაზე, იქნება ეს სევანის  ტბა, შორჟას რაიონი და სხვა. სოტკიდან არის სომხეთში შესასვლელი გზა, რომელიც ჩაკეტილია, ასევე ჩაკეტილია გზა იერასხიდან ნახიჩევანამდე, ხოლო გორისიდან კაპანისკენ მიმავალი გზა არის აზერბაიჯანულ სოფელ ეივაზლუსთან, რომელიც 1930 წლის რუქის მიხედვით სომხეთის ტერიტორიიდან  შედის აზერბაიჯანში, გაივლის 20 კმ-ს, ბრუნდება სომხეთში და კვეთს საზღვარს. ასევე რამდენიმე ადგილას შურნუხამდე 100მ 200მ აზერბაიჯანში ვბრუნდებით. არის სხვადასხვა პრობლემა, თუ როგორ გადაიჭრება ეს გზა“.

ექსპერტის აზრით, თუ აზერბაიჯანი თავს 1918 წლის პირველი რესპუბლიკის მემკვიდრედ გამოაცხადებს, მაშინ მას არ შეუძლია მოითხოვოს მისთვის მიცემული ანკლავები საბჭოთა სომხეთის ტერიტორიიდან, მან უნდა დაუბრუნოს 1920-30-იან წლებში წითელი ქურთისტანის შესაქმნელად სომხეთიდან აღებული 1500 კვადრატული კილომეტრი ტერიტორია. ამ შემთხვევაში, შესაძლოა, გარკვეული კითხვები ნახიჩევანთან დაკავშირებითაც გაჩნდეს -ამბობს ის. აქ ომში გამარჯვებულის ან დამარცხებულის პოზიციაზე საუბარი არ არის სწორი.

„როცა მოლაპარაკებებზე ვსაუბრობთ, დამარცხებულებსა და გამარჯვებულებს შორის განსხვავება არ უნდა იყოს. ჩვენ წინ უნდა ვიაროთ საერთაშორისო კანონების შესაბამისად. საერთაშორისო სამართალში კი ნათქვამია, რომ დემარკაციისა და დელიმიტაციისას არ უნდა დაირღვეს იქ მაცხოვრებელის უფლება“.

ამ დროისთვის საზღვრის დერეგულაციისა და საზღვრის უსაფრთხოების საკითხებზე კომისიის შემადგენლობა ჯერ კიდევ არა პროფესიული, არამედ უფრო პოლიტიკურია პრობლემური საკითხების გადაწყვეტის მოსაძებნად. თუმცა, შეხვედრების მომენტი და ატმოსფერო ანალიტიკოსებს მიანიშნებს, რომ მოსკოვში  ვიცე-პრემიერების შეხვედრისგან დიდი მოლოდინი არ უნდა გვქონდეს.

უსაფრთხოების პოლიტიკის კვლევის ცენტრის ექსპერტი პოლიტოლოგი რობერტ ღევონდიანი “რადიოლურთან” საუბარში ირწმუნება, რომ ჩვენი რეგიონის ჩაკეტილ მარშრუტებსა და გზებს სხვადასხვა სახელმწიფოს გადაფარვითი ინტერესებიც კი ვერ ხსნის. მიუხედავად ამისა, გლობალურ მოთამაშეებს უნდა შეეძლოთ შეთანხმებისა და კომპრომისის მიღწევა.

„შეიძლება ითქვას, რომ ასეთ ვითარებაში კომისიის სხდომებს არ შეიძლება ჰქონდეს ცენტრალური მნიშვნელობა და გადაწყვიტოს რაიმე მნიშვნელოვანი საკითხი. ეს შეხვედრები მხოლოდ შეხვედრებია იმისთვის, რომ პროცესი არ გაიყინოს და რაღაცის კეთების შთაბეჭდილება დატოვოს. საბოლოო ჯამში, აშკარაა, რომ მხარეები – სომხეთი და აზერბაიჯანი და სხვა მონაწილე მხარეები – რუსეთის ფედერაცია, აშშ და ევროკავშირი – ცდილობენ უფრო მეტი შესაძლებლობები შექმნან მომავლისთვის, ვიდრე მიიღონ გადაწყვეტილებები ამ მომენტისათვის.

დებლოკირებულ რეგიონში, სომხეთისთვის ჩაკეტილი გზების გვერდით და ჯერ კიდევ გაუხსნელი მარშრუტების პირობებში, სომხეთის ეროვნულმა უშიშროების სამსახურმა მიმოქცევაში დადო პროექტი, რომლის მიხედვითაც იგეგმება საავტომობილო გამშვები პუნქტები. გეღარქუნიკში სოტქის, არარატის ოლქიოს  იერასხის, სიუნიქის ქარაჰუნჯის თემებთან. ეს არის სომხეთის მიერ შემოთავაზებული ალტერნატიული გზები, თუმცა ისინი ჯერ არ ფუნქციონირებს. მხარეთა ასეთი ნაბიჯები პოლიტოლოგისთვის გასაგებია.

„როგორც სომხეთი, ასევე აზერბაიჯანი და სხვა მხარეები ცდილობენ მაქსიმალურად მოემზადონ  მომავლისთვის. ისინი ემზადებიან იმ სიტუაციისთვის, რომელიც შეიქმნება მსოფლიო პოლიტიკურ ველზე ბალანსის დამყარების შემდეგ. ისინი ემზადებიან სხვადასხვანაირად, მათი განსხვავებული შესაძლებლობების გამოყენებით. ბოლოს და ბოლოს, არავინ საუბრობს იმაზე, რომ უკრაინის ომის ან რუსეთ-დასავლეთის კონფლიქტის შემდეგ სიტუაცია ისე შეიცვლება, რომ სომხეთში საბაჟო პუნქტები აღარ იქნება საჭირო. პირიქით, ყველაზე სავარაუდო განვითარებაა, რომ ეს საბაჟო პუნქტები იარსებებს და იფუნქციონირებს“.

ხვალინდელი დღის დადგომამდე, დღეს სომხეთი არ განიბლოკება, მაგრამ ბლოკადის რგოლი კიდევ უფრო გამკაცრდა: სომხეთ-ირანის საზღვარი შემცირდა, ექსპლოატაციიდან ამოღებული ან ჩაკეტილი გზების ალტერნატივა არ არის ძველის ექვივალენტური, ისინი კვლავ ცუდ მდგომარეობაში არიან.

გზებს შორის, რომლებიც იხსნება და იხურება, არის ერთი, რომელიც არა მხოლოდ უბრალო გზაა, არამედ პოლიტიკური გზავნილის გადმოცემის საშუალებაცაა. ამ დღეებში ბაქომ შუშში მიიწვია აზერბაიჯანში აკრედიტებული ელჩები. ამერიკისა და საფრანგეთის ელჩებმა ბაქო-შუშის ღია გზა არ გამოიყენეს. ბაქოს რეაქცია მკვეთრი იყო და ელჩების ამ ნაბიჯმა, უსაფრთხოების პოლიტიკის კვლევის ცენტრის ექსპერტის თქმით, დიპლომატიური სათქმელი თქვა.

„ამას აქვს გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა, ის მთლად არ არის დაკავშირებული სომხეთის ინტერესებთან. ეს დაკავშირებულია დასავლეთ-რუსეთთან და დასავლეთ-რუსეთ-თურქეთის ალიანსის წინააღმდეგობებთან, სადაც რუსეთ-თურქეთის ალიანსი არ ნიშნავს იმას, რომ რუსეთი და თურქეთი მთლიანად დასავლეთის წინააღმდეგ არიან. თურქეთი რუსეთთან და დასავლეთთან „თამაშობს“ და ამ პროცესში აშშ და კოლექტიური დასავლეთი აჩვენებენ, რომ სხვადასხვა რეგიონში, განსაკუთრებით ისეთ მნიშვნელოვან რეგიონში, როგორიც არის ახლო აღმოსავლეთი და სამხრეთ კავკასია, რომელიც მისი ნაწილია. არ დაუშვებენ რეგიონულს, ზესახელმწიფოები არ გაითვალისწინონ თავიანთი ინტერესები ერთმანეთთან შეთანხმებებში.

სომხეთისა და აზერბაიჯანის საკვანძო შეხვედრებში, სხვათა შორის, მოლაპარაკების სპონსორების თვალსაზრისით უნიკალური პარიტეტია დაცული. ვიცე-პრემიერების მოსკოვის შეხვედრას დაუყოვნებლივ მოჰყვება სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერების ბრიუსელში შეხვედრა. იგი დაგეგმილია ზაფხულის ბოლო დღეს. ორივე შეხვედრის დღის წესრიგი უცნობია.

ნახეთ მეტი
Back to top button