მთავარიპოლიტიკა

სომხეთმა წინადადებები გადაუგზავნა  აზერბაიჯანს

მთავრობის მორიგი სხდომის დაწყებამდე პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა ისაუბრა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბოლო განცხადებებსა და სომხეთის მიმართ მუქარებზე. თავის ნახევარსაათიან გამოსვლაში სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა დეტალურად ჩამოთვალა, თუ რა შეთანხმებები დაარღვია აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა. საუბარია არა მხოლოდ 2020 წლის 9 ნოემბრის სამმხრივ განცხადებაზე. ასევე უხეშად დაირღვა 10 დღის წინ სოჭში გამართული სამმხრივი შეხვედრის შედეგად მიღებული განცხადება, ასევე ბრიუსელისა და პრაღის შეთანხმებები.

აღსანიშნავია, რომ ალიევის მუქარა მაშინ მოხდა, როცა საგარეო საქმეთა მინისტრები, რომლებიც ამ ქვეყნის სახელმწიფო მდივნის ინიციატივით ვაშინგტონში შეიკრიბნენ, ჯერ კიდევ არ დაბრუნებულან შეერთებული შტატებიდან. მირზოიანი და ბაირამოვი შეთანხმდნენ მოლაპარაკებების პროცესის დაჩქარებაზე, ხოლო ალიევის მუქარა, ფაშინიანის თქმით, ახალი გენოციდის დაგეგმვაზე მიუთითებს.

გუშინ სომხეთმა წინადადებების განახლებული ვერსიები გადაუგზავნა აზერბაიჯანს, დაადასტურა პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა და განმარტა, რომ მათი არსი სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრის დემილიტარიზაციაა.

„1991 წელს ხელახლა დადასტურებული საზღვრიდან ჯარების გაყვანის შეთავაზებით, საზღვრის ორივე მხარეს 3 კილომეტრიანი დემილიტარიზებული ზონის შექმნა. აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები უნდა გაიყვანონ სომხეთის სუვერენული ტერიტორიის ყველა ოკუპირებული ნაწილიდან და ჩვენი ეს პოზიცია არავითარ შემთხვევაში არ შეიცვლება“.

დემილიტარიზაციის კიდევ ერთი ზონის შექმნის წინადადება მთიან ყარაბაღს უკავშირდება. ფაშინიანის თქმით, მან ეს წინადადება 31 ოქტომბერს სოჭში გამართულ სამმხრივ შეხვედრაზე გააკეთა.

„ამ თემაზე მე წარმოვადგინე მთიანი ყარაბაღის ხელისუფლების წინადადება. საერთაშორისო გარანტიებით მთიანი ყარაბაღის ირგვლივ დემილიტარიზებული ზონის შექმნა, რის შედეგადაც მთიან ყარაბაღს შეიძლება არ დასჭირდეს ასეთი მასშტაბის არსებობა. ეს წინადადება, ვფიქრობ, ძალაში რჩება. მთიან ყარაბაღში არის თავდაცვის არმია, რომელიც შესაძლოა სერიოზული დაბრკოლებაა გენოციდური პოლიტიკის განხორციელებაში“.

აზერბაიჯანმა უკვე უარყო ამ საკითხთან დაკავშირებული ორი წინადადება. 2021 წლის დეკემბერში ბრიუსელში მიღწეული შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც ჯარების სარკისებური გაყვანა უნდა განხორციელებულიყო ყველაზე საშიშ რაიონებში, არ შესრულდა. შემდეგი შეთავაზება აზერბაიჯანმა 6 ოქტომბერს პრაღაში უარყო. სომხეთმა შესთავაზა სადამკვირვებლო მისიის გაგზავნა მთიან ყარაბაღში, რათა განემარტა აზერბაიჯანის პრეტენზიები იქ სომხური შეიარაღებული ძალების არსებობის შესახებ.

ახლა აზერბაიჯანი ცდილობს შექმნას შთაბეჭდილება, რომ სომხეთი რეგულარულად არღვევს ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმს. სომხეთის პრემიერ-მინისტრი მუშაობის ამ ხერხს უკვე ნაცნობ და პროგნოზირებადს უწოდებს. წინა გამოცდილების გათვალისწინებით, ის ამტკიცებს, რომ ასეთი ყალბი ამბების გავრცელება ახალი აგრესიის საწინდარი ხდება.

სომეხი ჯარისკაცი დღეს სომხეთ-აზერბაიჯანის სასაზღვრო ზონის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე საბრძოლო პოზიციაზე აზერბაიჯანის სროლის შედეგად მძიმედ დაშავდა.

ბოლო რამდენიმე დღის განმავლობაში აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა უხეშად დაარღვია მხოლოდ ათი დღის წინ მიღწეული შეთანხმებები. მეტიც, სოჭის სამმხრივი შეხვედრის შეთანხმებები წერილობითი იყო. მათ შორის იყო ასევე მოთხოვნა ძალის გამოყენებისა და ძალის მუქარისგან თავის შეკავების შესახებ.

„აზერბაიჯანის ლიდერი საუბრობს თავის ამბიციებზე სომხეთის რესპუბლიკის სუვერენული ტერიტორიის მიმართ მშვიდობიანი მოსახლეობის დატერორების აშკარა განზრახვით რამდენიმე სომხური დასახლების სახელებისა და მეტსახელების მიმართ მუქარით. თუ ყურადღებას მივაქცევთ აზერბაიჯანის პრეზიდენტის გამოსვლებს, ის არსებითად ემუქრება ყველას: რუსეთის ფედერაციას, აშშ-ს, საფრანგეთს, ირანს, ევროკავშირს. აზერბაიჯანი ასევე ქმნის დაბრკოლებას სომხეთსა და თურქეთს შორის ურთიერთობების ნორმალიზაციის პროცესში, რამაც უდავოდ შეიძლება ხელი შეუწყოს რეგიონულ სტაბილურობას. გლობალურმა ენერგეტიკულმა დღის წესრიგმა აღაფრთოვანა აზერბაიჯანი, მაგრამ ასევე ვფიქრობ, რომ დროა საერთაშორისო საზოგადოებამ ერთობლივად მიიღოს კონკრეტული ზომები აზერბაიჯანის პრაქტიკასთან დაკავშირებით, რომელიც რეგიონისთვის გახდა მზარდი საფრთხე მშვიდობის, სტაბილურობის, უსაფრთხოებისა და დემოკრატიის მიმართულებით“.

დღეს ფაშინიანმა პირდაპირ დაადანაშაულა ალიევი მთიანი ყარაბაღის სომხების გენოციდის მომზადებაში. მაგრამ მან ასევე გააფრთხილა: თუ ვინმეს ჰგონია, რომ სამშვიდობო დღის წესრიგში არის სომხების “მშვიდობიანი განადგურება” მთიან ყარაბაღში, სერიოზულად ცდება.

სიტუაცია სხვადასხვა საერთაშორისო პარტნიორს პარალელურად და სხვადასხვა განზომილებაში ეცნობა. ეროვნული ასამბლეის რეგიონული და ევრაზიული ინტეგრაციის საკითხებში მუდმივმოქმედი კომიტეტის ვიცე-თავმჯდომარე ვაღარშაკ ჰაკობიანის და დსთ-ს საკითხებზე, ევრაზიულ ინტეგრაციასა და რუსეთის სახელმწიფო სათათბიროს თანამემამულეებთან ურთიერთობის კომიტეტის ვიცე-თავმჯდომარე ყაზბეკ ტაისაევის შეხვედრაზე. ასევე განიხილეს ზემოაღნიშნული საკითხები. ვაღარშაკ ჰაკობიანი:

„სტუმრებს გააცნეს სომხეთის სუვერენული ტერიტორიის წინააღმდეგ აზერბაიჯანის სამხედრო აგრესიის შედეგად შექმნილი ვითარება და სომხეთის უსაფრთხოების პრობლემები. დეტალური ინფორმაცია იქნა მოწოდებული აზერბაიჯანის სამხედრო დანაშაულების შესახებ. ხაზი გაესვა სომხეთის რესპუბლიკის ტერიტორიული მთლიანობის მნიშვნელობას, ასევე სომხეთის რესპუბლიკის სუვერენული ტერიტორიიდან აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების დაუყოვნებლივ გაყვანას“.

საგანგებო სიტუაციების მინისტრი არმენ ფამბუხჩიანი, თავის მხრივ, ირწმუნება, რომ სომხეთის ხელისუფლების ნებისმიერი ქმედება კოორდინირებულია არცახთან.

„ეს საკითხები განიხილება ორივე მიმართულებით. სომხეთის ხელისუფლება არ ახორციელებს არანაირ ქმედებას არცახთან დაკავშირებით, რაც არ განიხილება არცახის ხელისუფლებასთან“.

ბოლო 2 წლის განმავლობაში სამმხრივი დეკლარაციის პერიოდულ დარღვევებს Twitter-ის საკუთარ გვერდზე დაწერა სრ განსაკუთრებული პასუხისმგებლობის მქონე ელჩმა ედმონ მარუქიანმაც. ელჩს აინტერესებს, რა გარანტიებია იმისა, რომ აზერბაიჯანი ხელმოწერის შემდეგ სამშვიდობო შეთანხმებას კვლავ არ დაარღვევს და არასწორ ინტერპრეტაციას გააკეთებს.

დიპლომატის თქმით, სომხეთს სამშვიდობო ხელშეკრულების გარანტები მაინც გაეროს უშიშროების საბჭოსგან სჭირდება.

ნახეთ მეტი
Back to top button