პოლიტიკა

სომეხი ბავშვების გათურქება  – თურქეთის უარყოფას აქვს 3 კომპონენტი: უარყოფა, გაყალბება, ცილისწამება –  თურქოლოგი

სომეხთა გენოციდის ინსტიტუტ-მუზეუმის მკვლევარების ედიტა გზოიანის, რეგინა გალუსტიანის, შუშან ხაჩატარიანისა და ელინა მირზოიანის თანაავტორობითა და ძალისხმევით გამოიცა კოლექტიური მონოგრაფია „სომეხი ბავშვების გათურქება სომეხთა გენოციდის წლებში“.

ავტორებმა შეისწავლეს სამართლებრივი, ისტორიული, იდეოლოგიური და რელიგიური პერსპექტივიდან და წარმოადგინეს სომეხი ბავშვების იძულებითი გადაადგილება, ისლამიზაცია და თურქიზაცია სომეხთა გენოციდის დროს, როგორც გენოციდური აქტი.

თურქოლოგი, ისტორიულ  მეცნიერებათა კანდიდატი   ელინა მირზოიანი მონოგრაფიის მეხუთე  თავში იკვლევდა, კოორდინაციას უწევდა და წარმოაჩენდა წლების განმავლობაში თურქული უარყოფის კონტექსტში შემუშავებულ თეორიებს , წინადადებებს, თეზისებსა  და ანტითეზებს, რომლებითაც ცდილობდნენ უარეყოთ გენოციდის დროს სომეხი ბავშვების იძულებითი გადაადგილება,  გათურქება  და ისლამიზაცია.

სომხური გენოციდის 108-ე წლისთავთან დაკავშირებით Ermenihaber.am-ი ესაუბრა  ელინა მირზოიანს მონოგრაფიაში განხილულ საკითხებზე, თურქულ უარყოფაზე.

– ქალბატონო მირზოიანო, სომხების გენოციდის დროს ბავშვები ერთ-ერთი ყველაზე დაუცველი და სამიზნე ჯგუფი იყვნენ. სომეხ  ბავშვებს  ხოცავდნენ, იღუპებოდნენ დაავადებების, შიმშილისა და დაღლილობისგანაც. თუმცა, ამავდროულად, როგორც თქვენს ნაშრომში დაწვრილებით იქნა განხილული, ოსმალეთის ხელისუფლებამ ბავშვები გამოყო მათი ეთნიკური ჯგუფიდან და იძულებით გადაასახლა თურქულ-ისლამურ გარემოში. რა სქემებით განხორციელდა ეს პროცესი?

– ეს თემა გარკვეულწილად შესწავლილი იყო, მაგრამ  მას მაინც სჭირდებოდა ახალი და ღრმა კვლევითი მიდგომები და დაკვირვებები, ამიტომაც ჩემს კოლეგებთან ერთად დაწერილი კოლექტიური მონოგრაფია გამოვიტანეთ ყოვლისმომცველად და სრულად (ამ შემთხვევაში, წიგნის სახით).  ეს წიგნი არის ერთ-ერთი პირველი მცდელობა ამ საკითხების კოლექტიური და ინტერდისციპლინარული მიდგომით კვლევისა და ვიწრო მიმართულებებით წარმოჩენისა.

უდაოა, რომ სომეხი ბავშვები, რომლებსაც, ზოგადად, მნიშვნელოვანი როლი ეკისრებოდათ ჯგუფის შემდეგი  არსებობის უზრუნველსაყოფად, სომეხთა გენოციდის განხორციელების დროს აღმოჩნდნენ  დამნაშავეთა მიერ მიზანში ამოღებული.

სომეხთა გენოციდის დროს თურქეთის სახელმწიფოს მიერ დაგეგმილი სომეხი ბავშვების ძალადობრივი გადაადგილებისა  და ასიმილაციის პოლიტიკა სომეხთა გენოციდის ერთ-ერთი სტრუქტურული კომპონენტია, რომელსაც ოსმალეთის თურქეთი სისტემატიურად და  ეტაპობრივად ახორციელებდა სხვადასხვა გზებითა და მეთოდებით: სარწმუნოების იძულებითი გამოცვლა  მისი  სხვადასხვა გამოვლინებებით, სომეხი ბავშვების შერჩევითი დაკომპლექტება, მათი იძულებითი გადაყვანა სხვა ეთნიკური ჯგუფში (იძულებითი მეთოდები ეროვნულ და კულტურული  იდენტობის დასაკარგად, ქმედებებიც კი)  შვილად აყვანა, როგორც უფასო მუშახელის  ექსპლუატაცია. იძულებითი განათლება და აღზრდა ისლამური წეს-ჩვეულებების შესაბამისად, როგორც ბავშვთა სახლებში, ასევე სახლის პირობებში და სხვა.  ახალგაზრდა გოგონების იძულებითი ქორწინება მუსლიმ მამაკაცებზე და ა.შ. ეს სპეციალურად ორგანიზებული, დაგეგმილი და მიზანმიმართული პროცესი ხორციელდებოდა   სახელმწიფო პოლიტიკის დონეზე, მაღალი რანგის ლიდერების თანმიმდევრული მეთვალყურეობით და ისლამური  საზოგადოების სხვადასხვა ფენის ჩართულობის პრივილეგიით და წახალისებით, რის შესახებაც ბევრი უდაო ჩვენება და ფაქტი არსებობს.

– იძულებითი ასიმილაცია იყო პროცესის გაგრძელება, ანუ სომეხი ბავშვების თურქიზაცია და ისლამიზაცია. რა იყო ძირითადი მეთოდები და ეტაპები, რომლითაც განხორციელდა ეს მიზანი? რა სახის ფაქტების ან მემუარების მოპოვება მოხერხდა სომეხი ბავშვების წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულის შესახებ ნაშრომის ფარგლებში?

— წიგნში ნათლად არის წარმოდგენილი სომეხი ბავშვების თურქიზაციისა და ისლამიზაციის მთელი პროცესი, როგორც სახელმწიფო ბავშვთა სახლებში თურქიზაციისა და ისლამიზაციის მეთოდები და ეტაპობრივი გამოვლინებები, ასევე კერძო და ინდივიდუალური შემთხვევები და ფენომენები. სახელმწიფო პროგრამით განხორციელებული მეთოდები, კერძო რელიგიური რიტუალური გამოვლინებები, ახალგაზრდა გოგონების იძულებითი ქორწინება, სექსუალური მონობა, სახლის პირობებში სამედიცინო, ეთნო-ფსიქოლოგიური და ფსიქიკური ექსპერიმენტები, სამართლებრივი, იდეოლოგიური, რელიგიურ-ფილოსოფიური, სოციალურ-კულტურული ფარული და არაფარული  მეთოდები, რაც უშედეგოდ არ დარჩენილა. ამ მიმართულებით, ჩემი თანაავტორი პარტნიორები დეტალურად ავლენენ სრულ სურათს თავიანთი კვლევის სექციებით, პირველად წყაროებზე, საარქივო დოკუმენტებზე, გადარჩენილთა ჩვენებებზე, პროცესის მსხვერპლთა მემუარისტებზე, ატიპიურ და ბეჭდურ ხელნაწერებზე დაყრდნობით. ამ წყაროებიდან ზოგიერთი პირველად ხდება მიმოქცევაში. წიგნში წარმოდგენილი სქემები, ცხრილები, ფოტოები ადასტურებენ  მთელს  რეალობას.

— წლების განმავლობაში ოსმალეთის იმპერიის მემკვიდრის, თურქეთის მიერ სომხების გენოციდის სხვადასხვა სახის უარყოფის მოწმენი ვართ. როგორ, რომელ პლატფორმებში ან სფეროებში ვლინდება უარყოფა, რა კომპონენტებით ხდება იგი სომეხი ბავშვების იძულებითი გადაადგილებისა  და ასიმილაციის პრობლემის კონტექსტში?

— სომხების გენოციდის თურქული უარყოფის კონტექსტში, სომეხი ბავშვების საკითხი ჩვენს ქვეყანაში ნაწილობრივ შესწავლილია, თურქული მხარე კი მიზანმიმართულად აგრძელებს ცრუ თეზისების, წინადადებების, თეორიების ჩამოყალიბებას და პროპაგანდას, რომლებიც მიზანმიმართულად ვრცელდება როგორც სამეცნიერო წრეებში, ასევე სამეცნიერო ჟურნალებში, კონფერენციებში და ა.შ. ასევე მათი გასაჯაროების მიზნით თურქული პრესის სფეროში.  ხდება სომეხთა გენოციდის შესახებ უკვე დადასტურებული სამეცნიერო თეზისების უარყოფაც კი.

უნდა აღინიშნოს, რომ ეს ნეგატიური კურსი ძირითადად ხდება ჩვენი თეზისების, წინადადებებისა და თეორიების უარყოფის, გაყალბებისა და ცილისწამების მეთოდებით. ამ კონტექსტში, თურქული მხარე უარყოფის „კულტურას“ ახორციელებს ძირითადად სამი კომპონენტით: უარყოფა, შექმნა, ცილისწამება, რომლის ფარგლებშიც ავრცელებს ნეგატიურ თეზებს, თეორიებს, ანტითეზებს, წინადადებებს, ასევე იყენებს უარყოფით ლექსიკას, გამონათქვამებს, ფორმულირებებს  და კოლოქიალიზმებს. წიგნის ერთ-ერთ დანართში წარმოვადგინე ჩემს მიერ შედგენილი დიაგრამა-ცხრილი, რომლითაც ნათლად გამოვყავი ეს პროცესი. ხაზგასმულია თურქული უარყოფის იმიჯი ამ პრობლემის მიმართ, თუმცა, დარწმუნებით შემიძლია ვთქვა, რომ დროთა განმავლობაში ეს მონაცემებიც შეიცვლება, რადგან უარყოფის პროცესები სომხეთში მეტად დინამიურად ვითარდება.

ცალკე შესწავლის საგანია ეს ენობრივი უარყოფა, რომელიც ცალკე და სპეციალურად განვითარებული მიმართულებაა. უარყოფის მეთოდით ისინი ობიექტურ ისტორიულ თეზისებს ანტიმეცნიერებით უპირისპირდებიან, აყენებენ ცრუ თეზისებს. შემოქმედების მეთოდით ამახინჯებენ ისტორიულ რეალობას, ამახინჯებენ ფაქტებს და თავიანთ ქმედებებს სომხურ მხარეს და სხვა უცხო ძალებს მიაწერენ. ცილისწამების მეთოდით კი შეთითხნილ ბრალდებებს მიაწერენ როგორც სომხებს, ისე უცხოელებს.  ამ  სახელმწიფოს სპეციფიკური სამეცნიერო პრაქტიკას  ყველა შესაძლო გზით უწყობენ ხელს,  ოფიციალური ნაწერების, საგამომცემლო საქმიანობების, მათ შორის პრესის, სახელმწიფო მოღვაწეების, მოქმედი პირების, სამეცნიერო ინფორმაციის მუშაკებისა და მკვლევარების მეშვეობით.

– რა არის კვლევის შედეგად გამოვლენილი მთავარი თეზისი თუ ანტითეზა, რომლითაც თურქული მხარე ცდილობდა და აგრძელებს ამ გენოციდური აქტის უარყოფას სომეხი ბავშვების მიმართ?

– პრობლემის ამ სიღრმისეულად შესწავლამ უარყოფის ზოგად კონტექსტში მომცა საშუალება გამომეაშკარავებინა ყველა ყალბი თურქული თეზისი, თეორია, წინადადება, ანტითეზა, რომელიც მიმართულია სომეხი ბავშვების პრობლემის უარყოფისკენ, მისი განხილვა სომხების გენოციდის კონტექსტში.  თურქული „ხსნის ოდისეის მოდელის“ გენოციდური აქტის განსაზღვრა. სომეხი ობლების იძულებითი გადასახლების, თურქიზაციისა და ისლამიზაციის საკითხი თურქეთის მხარეს ისე აქვს წარმოდგენილი, თითქოს ეს იყო  პირველი მსოფლიო ომის დროს და მის შედეგად დაობლებული  ბავშვების „მხარდაჭერის ჰუმანიტარული გამოვლინება“.  „გადარჩენის მოტივებს შორის“ თურქები აგრძელებენ სხვა ცრუ თეზისებისა და წინადადებების პროპაგანდას.

მეცნიერებიდან დაწყებული ინფორმაციის ვიწრო სფეროებამდე, თურქეთის სახელმწიფო ამ ცრუ თეზისების გასაჯაროებით არის დაკავებული. ლექსიკიდან დაწყებული, შინაარსის დამახინჯებებით, ისტორიული მოვლენების გარდაქმნებით, გენოციდის აქტის მსხვერპლისთვის დაბრალების  მეთოდით, ისინი აგრძელებენ უარყოფას, ფაბრიკაციას და ცილისწამებას, ცდილობენ თავიანთი ისტორიის გამოსწორებას, რათა თავიდან აიცილონ სამართლებრივი პასუხისმგებლობა და ყველა მისგან წარმოშობილ შედეგები, ასევე ეს ხდება საერთაშორისო საზოგადოების წინაშე „ჰუმანიტარულ სახელმწიფოდ“ წარმოჩენის მიზნითაც. ამ პროპაგანდის მიმართულებით თურქული მხარე „რბილი ძალის“ რესურსებს დებს.

სომეხთა გენოციდის დროს სომეხი ბავშვების იძულებით გადაადგილების გენოციდური ოპერაციის ფარგლებში თურქული უარყოფის თეზისების შესწავლისას შემიძლია ვთქვა, რომ ჩვენი სომხური ისტორიოგრაფია და გენოციდის კვლევები ეფუძნება არა მხოლოდ ინდივიდებს, გადარჩენილებს, უცხოელ მოწმეებს, დოკუმენტებს, წყაროებს. და საარქივო მასალები, არამედ იურიდიული და სხვა დისციპლინების ძირითად წყაროებს, ძირითადად გენოციდის კონვენციაზე, ხოლო  თურქული თეზისები არის ჩვენი თეზისების ანარეკლი უარყოფის, გაყალბების, ცილისწამების კომპონენტებით.

– რამდენად ახერხებს თურქული მხარე ამ თეზისების თურქეთის ფარგლებს გარეთ გავრცელებას? და ამ  ნაშრომის მიზანი არიას თუ არა  ის, რომ საერთაშორისო საზოგადოებას  უჩვენოს თურქული უარყოფის პოლიტიკის  უაზრობა?

— უარყოფის პოლიტიკა, როგორც უკვე აღვნიშნე, განსაკუთრებული სახელმწიფო ზრუნვით ხორციელდება. თურქულ სამეცნიერო სფეროში აშკარად შესამჩნევია ამ კონკრეტული მიმართულებით მოქმედი თურქი ავტორების მიზანმიმართული მოძრაობა. ეს უკანასკნელები  აქვეყნებენ სტატიებს საერთაშორისოდ აღიარებულ ჟურნალებში, თანამშრომლობენ   მოწინავე გაზეთებთან, „თითი  სომეხი მეცნიერების პულსზე უდევთ“ და ისე  აგრძელებენ მუშაობას. ისინი ხელახლა წერენ ოსმალეთის საარქივო წყაროებს თანამედროვე თურქულ ენაზე, ავრცელებენ მათ ვერსიებს, ხდება ორგინალური საარქივო მასალების შეცვლა ახლად შექმნილი ყალბიმასალებით. . თუმცა, ჩვენ მოვახერხეთ გამოვიყენოთ ჩვენს ხელთ არსებული ზოგიერთი საარქივო მასალა, რომელშიც არის უდავო მონაცემები სომეხი ობლების თურქიზაციის სახელმწიფო პოლიტიკის შესახებ. მათ თურქულენოვან საარქივო პრესას, თვით ორიგინალურ წყაროებსაც კი, შეუძლიათ რეალური სურათის ჩვენება, მათივე უარყოფის საწინააღმდეგოდ. ფაქტობრივად, უნდა გავითვალისწინოთ ის ფაქტი, რომ ჩვენ არ გვაქვს განზრახვა ამ მხრივ დავამტკიცოთ სამყაროს მიერ ცნობილი და უკვე არგუმენტირებული რეალობა, რადგან ჩვენ შემთხვევაში თავად ისტორია იყო მატერიალური, ხოლო თურქების შემთხვევაში ხელოვნური და გამოგონილი.  თურქეთის მიზანმიმართული და თანმიმდევრული უარყოფის პოლიტიკის გამოკვლევით და დამახასიათებელი ასპექტებით წარმოჩენით, ჩვენ შევძელით სააშკაროზე გამოგვეტანა  გენოციდის პროცესში სომეხი ბავშვების მიზანმიმართული და დაგეგმილი ჩართვის  ფაქტები.

— მადლობა მნიშვნელოვანი სამუშაოსთვის და ინტერვიუსთვის.

— Მადლობა თქვენ.  

ნახეთ მეტი
Back to top button