ანალიტიკა

რა შედეგები მოჰყვა ბრიუსელში ფაშინიან-ალიევ-მიშელის სამმხრივ შეხვედრას? კომენტარს აკეთებს პოლიტოლოგი

14 მაისს ბრიუსელში ფაშინიან-ალიევ-მიშელის სამმხრივი შეხვედრის მთავარი შედეგია ნახჭევანთან და ამ მონაკვეთით სარკინიგზო კომუნიკაციის აღდგენის საკითხში თანხმობა.  წარმოადგინა რა სამმხრივი შეხვედრის განვითარებული მოვლენები, Armenpress-თან საუბრისას ეს მოსაზრება გამოთქვა დემოკრატიისა და უსაფრთხოების რეგიონული ცენტრის პრეზიდენტმა, პოლიტოლოგმა ტიგრან გრიგორიანმა.

„ამ შეხვედრის მთავარი შედეგია რკინიგზის აღდგენის შესახებ თანხმობა, რაც ევროსაბჭოს პრეზიდენტის, შარლ მიშელის განცხადებაში იყო აღნიშნული. ის ძალიან ჰგავს 2021 წლის დეკემბერში ბრიუსელში მიღწეულ შეთანხმებას, სადაც ნათქვამია, რომ რკინიგზა უნდა მუშაობდეს ორმხრივობის და სუვერენიტეტის პრინციპების საფუძველზე. ამ განცხადებაში ხაზგასმულია, რომ რკინიგზა ნახჭევანზე გადის და შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ სომხეთიც ისარგებლებს. არის მინიშნება მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაციაზეც და ეს აქცენტი უკვე სუვერენიტეტის პატივისცემაზეა დაფუძნებული“, – განაცხადა გრიგორიანმა.

პოლიტოლოგის თქმით, ყველაზე საკამათო პუნქტი ერთმანეთის ტერიტორიული მთლიანობის აღიარებას უკავშირდება. ამჯერად შარლ მიშელმა ნათლად მიუთითა ორი ქვეყნის ტერიტორია: სომხეთის 29 ათას 800 კვადრატული კილომეტრი და აზერბაიჯანის 86 ათას 600 კვადრატული კილომეტრი (86 600 კვადრატული კილომეტრი საბჭოთა აზერბაიჯანის ტერიტორიაა, რომელიც ასევე მოიცავდა მთიან ყარაბაღს – რედ.).

„ფაქტობრივად, ეს შეთანხმება ჯერ კიდევ 2022 წლის ოქტომბერში პრაღაში იქნა მიღწეული. გასაგებია, რომ მაშინ ციფრები არ იყო, მაგრამ პროცესის მიმდევრები მიხვდნენ, რომ ეს იყო ის, რაც იგულისხმებოდა. ამ თვალსაზრისით, რაც არ უნდა პარადოქსულად ჩანდეს, სომხური მხარეა ის, ვინც დაჟინებით მოითხოვდა ზუსტი ციფრების მითითებას. შეგახსენებთ, რომ პრემიერ-მინისტრი ნიკოლ ფაშინიანი უკვე თვეებია საუბრობს, რომ თუ აზერბაიჯანი მზად არის აღიაროს სომხეთის რესპუბლიკის 29 800 კვადრატული კილომეტრი, მაშინ სომხეთიც მზადაა აღიაროს აზერბაიჯანის საერთაშორისოდ აღიარებული ტერიტორია.

ბოლო ხანებში აზერბაიჯანმა უარი თქვა სომხური მხარისა და შუამავლების წინადადებაზე საბჭოთა კავშირის გვიანი პერიოდის რუკებით დელიმიტაციის განხორციელების შესახებ. ვარაუდობენ, რომ სომხური მხარის მოლოდინი არის, რომ ამ შეხვედრის შემდეგ ამ საკითხზე შეთანხმება იქნება, თუმცა ვითარება აქაც არც თუ იმდენად ოპტიმისტურია. ძნელი წარმოსადგენია, როგორ დათანხმდება აზერბაიჯანი სომხეთის სუვერენული ტერიტორიიდან ჯარების გაყვანას. საუბარია იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც 2021 წლიდანაა ოკუპირებული“, – განაცხადა გრიგორიანმა.

პოლიტოლოგმა აღნიშნა, რომ ბრიუსელში სამმხრივი შეხვედრის ყველაზე პოზიტიური და ხელშესახები შედეგი იქნება ტყვეების საკითხზე შეთანხმების აღსრულება.

რაც შეეხება მთიან ყარაბაღთან დაკავშირებულ საკითხს, პოლიტოლოგის თქმით, განცხადებაში ძალიან ფრთხილი ლექსიკა იყო გამოყენებული.

„არა მგონია ამ საკითხში რაიმე პროგრესი იყოს. ეს არის საკვანძო საკითხი და სანამ არ იქნება შეთანხმება ამ საკითხზე, არ უნდა ველოდოთ რაიმე დოკუმენტის ხელმოწერას.

აქ ჩვენ ვხედავთ, რომ, მაგალითად, ევროკავშირს, რომელსაც ბოლო დროს მუდმივად აკრიტიკებენ აზერბაიჯანის ლექსიკის მიღებისა და „მთიანი ყარაბაღის“ გამოყენების გამო, როგორც ჩანს, იპოვა რაიმე კომპრომისული გამოსავალი და ამ ნაწილში აღნიშნულია ფორმულირება „ყოფილ მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ რეგიონში მცხოვრები სომხები“, რაც ტექნიკურად არ ეწინააღმდეგება ერთ-ერთი მხარის პოზიციას.

რაც შეეხება საერთაშორისო მექანიზმების დანერგვის საკითხს, აქ არის გარკვეული პოზიტიური მოძრაობა. ის, რომ აღნიშნულია, რომ უსაფრთხოება და უფლებები უზრუნველყოფილი უნდა იყოს საერთაშორისო თანამეგობრობასთან თანამშრომლობით, რა თქმა უნდა, საკმარისი არ არის, აქ საუბარი არ არის საერთაშორისო მექანიზმზე, მაგრამ მიუხედავად ამისა, როგორც ჩანს, აქცენტი საერთაშორისო თანამშრომლობაზე პირველად კეთდება. ასევე გამოიყენება ტერმინი „გამჭვირვალე მოლაპარაკებები“, როგორც ჩანს, მან შეცვალა ტერმინი „საერთაშორისო თვალსაჩინო მექანიზმი“, რომელსაც ადრე ევროკავშირის ოფიციალური პირები იყენებდნენ. აქვე გავიმეორებ, რომ ეს პრობლემური ფორმულირებებია, მკაფიო საერთაშორისო მექანიზმის არსებობის გარეშე, რაღაც უფლებებისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფაზე საუბარს აზრი არ აქვს“, – აღნიშნა პოლიტოლოგმა.

გრიგორიანი ბრიუსელში გამართული სამმხრივი შეხვედრის კიდევ ერთ შედეგს მიიჩნევს იმას, რომ აზერბაიჯანმა საბოლოოდ დაადასტურა მონაწილეობა 1 ივნისს კიშინიოვში ხუთმხრივ ფორმატის შეხვედრაში.

„ესეც კომპრომისული გამოსავალია, რადგან, როგორც ვიცით, სომხეთი არც ისე მიდრეკილი იყო მონაწილეობა მიეღო მოლაპარაკებებში საფრანგეთის პრეზიდენტის ემანუელ მაკრონის ჩართვის გარეშე, აზერბაიჯანი კი მაკრონის მონაწილეობის წინააღმდეგი იყო. ახლა კომპრომისი ისაა, რომ სომხეთი დათანხმდა მონაწილეობას ბრიუსელის სამმხრივ შეხვედრაში, აზერბაიჯანი კი მაკრონის მონაწილეობას, თუ არის გერმანიაც, ანუ რაღაც დამაბალანსებელი მოთამაშე.

ხუთმხრივი შეხვედრა ბრიუსელში გამართული შეხვედრის გაგრძელება იქნება, ისინი შეეცდებიან განავითარონ მოძრაობები და დააახლოონ მხარეთა პოზიციები სამი ძირითადი მიმართულებით, სადაც ჯერ კიდევ არის უთანხმოება.

პოლიტოლოგი ასევე შეეხო კითხვას, თუ რა როლი შეიძლება შეასრულოს რუსეთმა დასავლეთში მიმდინარე შეხვედრების კონტექსტში.

„მოსკოვის შემთხვევაში დღის წესრიგი უნდა გამოცალკევდეს. აშკარაა, რომ რუსეთისა და დასავლეთის პოზიციები მთიანი ყარაბაღის საკითხზე განსხვავებულია. დასავლეთს სურს რაიმე სახის ყოვლისმომცველი გადაწყვეტა და რუსეთი, საგარეო საქმეთა მინისტრის სერგეი ლავროვის ბოლო განცხადებების სახით, კვლავ დაინტერესებულია სტატუს კვოს შენარჩუნებით. აქ კი, როგორც ჩანს, რუსეთისთვის გაუგებარია სტეფანაკერტ-ბაქოს დიალოგის საერთაშორისო მექანიზმის ფორმირების დღის წესრიგი. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასეთი ფორმატი უკვე არსებობს და რუსი სამშვიდობოების შუამავლობით უკვე იმართება შეხვედრები და ამ საკითხში ახალი გადაწყვეტილებების მოძიება საჭირო არ არის.

სატრანსპორტო კომუნიკაციების განბლოკვის დღის წესრიგში ვფიქრობ, რომ ყველა შუამავალი აქტიურად მუშაობს რკინიგზის გახსნაზე. აქ კი შეიძლება იყოს ერთობლივი, თუნდაც არაკოორდინირებული მუშაობა. ანუ აშშ, ევროპა და რუსეთი ახლა რკინიგზის ხელახალ ამუშავებაზე მუშაობენ. ამ საკითხში რუსეთში მოლაპარაკებებს შეუძლია ხელი შეუწყოს პროგრესს.

ასევე არ არის სერიოზული განსხვავებები შუამავლებს შორის დელიმიტაციისა და დემარკაციის საკითხებში, ყველას სურს დელიმიტაცია საბჭოთა კავშირის უახლესი რუკების მიხედვით. რუსეთი, რა თქმა უნდა, აღნიშნავს, რომ ეს შესაძლებელია მხოლოდ მისი შუამავლობით, რადგან რუკები მდებარეობს მოსკოვში, მაგრამ აქ სერიოზული უთანხმოება არ არის“, – დაასკვნა გრიგორიანმა.

ნახეთ მეტი
Back to top button