პოლიტიკა

სრ არასოდეს დათანხმდება ექსტრატერიტორიულ დერეფანს თავისი ტერიტორიის გავლით. სრ უსაფრთხოების საბჭოს მდივანი

როგორც იუწყება RADAR ARMENIA, ჟურნალმა „ნოვაია გაზეტა ევროპა“-მ საკუთარ ვებგვერდზე სომხეთის უსაფრთხოების საბჭოს მდივნის, არმენ გრიგორიანის ინტერვიუ გამოაქვეყნა.

– თითქმის ერთი წელია სომხეთის ხელისუფლება უცნაურ ცეკვებს ცეკვავს აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის. შეხვედრა ვაშინგტონში, შეხვედრა მოსკოვში. კუხო-ს გაკრიტიკება, კეთილი სიტყვები კუხო-ს მიმართ. პუტინთან დაკავშირებით სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილებების თამამად აღიარება და რამდენიმე კვირის შემდეგ ბევრი დათქმა, რომ ყველაფერი არც ისე ნათელია. და ბოლოს, ფაშინიანის დასწრება 9 მაისის აღლუმზე. ნაბიჯი წინ, ნაბიჯი უკან. რასთანაა დაკავშირებული?

– აქ  უცნაური არაფერია. ბოლო წლებში უსაფრთხოების არქიტექტურა მსოფლიოში და, კერძოდ, ჩვენს რეგიონში, რადიკალურად შეიცვალა. ადრე ყველაფერი ნათელი და გასაგები იყო. პირობითად რომ ვთქვათ, გვეგონა, რომ შესაძლებელი იქნებოდა დარეკვა და თქმა: “Მე მაქვს პრობლემა”. პასუხად ისინი იტყოდნენ: “კარგი, ძვირფასო, ჩვენ დაგეხმარებით.” ჩვენ ვცადეთ და ვხედავთ, რომ ეს მექანიზმი არ მუშაობს. სახელშეკრულებო ვალდებულებები არ სრულდება. მთელი ჩვენი უსაფრთხოების კონცეფცია მასზე იყო აგებული, ახალი კი ჯერ არ არის.

ის მექანიზმები, რომლებიც სომხეთის უსაფრთხოებას უნდა უზრუნველყოფდეს, დაინგრა, ახალი არ შექმნილა.

სწორედ ეს არის კრიზისი.

– და რა უნდა ქნათ?

– ვეძიოთ ახალი მექანიზმები და იარაღის მომმარაგებლები, რადგან ობიექტურად არ ვიღებთ იმას, რაც შევუკვეთეთ და რისთვიააც გადავუხადეთ რუსეთს.

როგორც მივხვდი, საუბარია 2021 წლის ასობით მილიონი დოლარის ხელშეკრულებაზე, რომელიც ჯერ არ დასრულებული არ არის.

– რამდენიმე ასეთ კონტრაქტს, ეს ერთადერთი არ არის. ასევე, ჩვენ კუხოსგან ველოდით, რომ  იმუშავებდა გასული წლის სექტემბერში სომხეთის ტერიტორიაზე აზერბაიჯანის პირდაპირი აგრესიის დროს. ამან არ იმუშავა და ა.შ.

– იყო თუ არა საუბარი კუხო-დან გასვლაზე?

– სიმართლე გითხრათ, დიახ, იყო ასეთი დისკუსიები, ეს ბუნებრივი რეაქციაა.

– რუსეთი ძალიან მწვავედ რეაგირებს სომხეთის დასავლეთთან ნებისმიერ კონტაქტზე. დასავლელი პარტნიორების მონაწილეობით ყოველი მოლაპარაკება საზღვარზე სროლებითა და პროვოკაციებით მთავრდება. როგორც ჩანს, რუსეთის ფედერაციის გარდა სხვასთან ურთიერთობისთვის გსჯიან.

– სადღაც მართალი ხარ, სადღაც არა. დაბომბვა და პროვოკაცია ხდება არა მხოლოდ დასავლეთთან მოლაპარაკების დროს. 2018 წელს, როდესაც სომხეთში რევოლუცია მოხდა, ჩვენ ვთქვით, რომ ეს იყო შიდა დემოკრატიული პროცესი, ეს არ იმოქმედებს საგარეო პოლიტიკაზე. ჩვენ გავაგრძელეთ რუსეთთან მუშაობა, მაგრამ არც ამან მოგვცა უსაფრთხოების გარანტიას. ჩვენ მივიღეთ 2020 წლის ომი. Სხვა მაგალითი: 2013 წელს პრეზიდენტმა სერჟ სარგსიანმა მიიღო გადაწყვეტილება გაწევრიანდეს საბაჟო კავშირში, რომელსაც მოგვიანებით ეწოდა ევრაზიის ეკონომიკური კავშირი. მათ განუცხადეს, რომ თუ ამას არ გააკეთებს, მთიან ყარაბაღში პრობლემები შეექმნება. სარგსიანისთვის კავშირში გაწევრიანების მთავარი არგუმენტი ყარაბაღის უსაფრთხოება იყო. ამის შემდეგ ჩვენ მივიღეთ ორი ომი. 2016 წლის აპრილს და 2020 წლის სექტემბერს.

– ზეწოლა მხოლოდ ყარაბაღის ხაზზე არ არის. სომხეთის მოქალაქეების მდგომარეობა რუსეთში ბოლო დროს გართულდა, მათ დროებითი რეგისტრაციის ჩამორთმევა დაიწყეს. მეტიც, არსებობს ჯარში ყოფნის და უკრაინაში სიკვდილის რისკი. არის ვიდეო, სადაც რუსეთის სამხედრო კომისარი ცდილობს სომხეთის მოქალაქის გაწვევას და ფრონტზე გაგზავნას.

– ყველა ხედავს, რაც ხდება, აქ საკომენტარო არაფერია. სხვა რამეს ვიტყვი. შარშან სომხეთში მასობრივი მიგრაციის დროს ბევრი სომეხი იყო. როგორც რუსეთში დაბადებულები, ისე ისინიც, ვინც ერთ დროს წავიდნენ იქ სამუშაოდ. ისინი ტოვებდნენ ქვეყანას, რომელიც უარეს ეკონომიკურ მდგომარეობაში იყო, ვიდრე ახლა. ახლაც ყველაფერი რიგზე არ არის, მაგრამ არის ფაქტები. გასულ წელს მშპ 12,6%-ით გაიზარდა, ეს ძალიან კარგი შედეგია. ინტენსიური მშენებლობა მიმდინარეობს, სამუშაო ადგილები გაჩნდა მშენებლებსა და სხვა მრავალი პროფესიის ადამიანებისთვის, რომლებიც საშოვარის უქონლობის გამო წავიდნენ.

ანუ თქვენ რუსეთში სომხების დაცვას ვერ ახერხებთ, მაგრამ მზად ხარ სამშობლოში მიიღოთ?

– პირდაპირ ვამბობ: ჩვენ მათ ველოდებით. ახლა სომხეთის მოსახლეობა დაახლოებით სამი მილიონია, ჩვენ გვინდა, რომ მეტი იყოს. მაგრამ არც პანიკას მივეცემი და არც ვაჭარბებ. დროებით რეგისტრაციასთან დაკავშირებული პრობლემები ახლა არ გაჩენილა, ყოველთვის არსებობდა. ისინი მხოლოდ ცხოვრების ასეთი პირობებია.

სხვა პრობლემებიცაა. ბოლო ხანებში „როსპოტრებნადზორმა“ რუსეთში სომხური პროდუქციის გაყიდვა შეზღუდა. ზემო ლარსში დგას სომხური სატვირთო მანქანები საკვებით, მათ რუსეთის ფედერაციაში არ უშვებენ. თავის დროზე ასე მოექცნენ საქართველოს. ჯერ ქართული პროდუქცია აკრძალეს, მერე კი სატვირთო თვითმფრინავებით დაიწყეს ქართველების დეპორტაცია. და თქვენ ბევრად უფრო დაუცველი ხართ. სომხეთში ბევრი რუსული პროდუქტია. რკინიგზა ეკუთვნის სამხრეთ კავკასიის რკინიგზას. გაზის ძირითადი მიწოდება რუსულია. ამ ყველაფრის დახურვა ადვილია და კოლაფსი მოხდება.

– დიახ, ასეთი საშიშროება არსებობს. რეალურად გაცილებით მეტი დაუცველობაა, ვიდრე თქვენ ჩამოთვალეთ. ჩვენ გვჭირდება ეკონომიკის დივერსიფიკაცია, მაგრამ ამას ერთ დღეში ვერ გავაკეთებთ.

ჯერჯერობით მხოლოდ ერთი გზა არსებობს სუვერენიტეტის შესანარჩუნებლად და სომხეთის საშინაო საქმეებში ჩარევის თავიდან ასაცილებლად. ეს არის დემოკრატიული ინსტიტუტები, რომელთა აგებაც ჩვენ მოვახერხეთ.

– თქვენ გამუდმებით წარმოთქვამთ სიტყვას „სუვერენიტეტი“. მაგრამ ჩვენ ვიცით, რომ აეროპორტ „ზვართნოცის“ მესაზღვრე სამსახურს აქვს საერთო კომპიუტერული ბაზა რუსეთთან. ერევანი ფაქტიურად სავსეა რუსული სპეცსამსახურებით და მათ არავინ ეხება. როგორ ავხსნათ ეს და რა უნდა გავაკეთოთ?

– ნებისმიერი სადაზვერვო საქმიანობის შესაჩერებლად აუცილებელია უსაფრთხოების სტრუქტურების სრული რეფორმა. აუცილებელია მივაღწიოთ იმას, რომ ჩვენი ინსტიტუტები მხოლოდ სომხეთს ემსახურებოდნენ.

– უკაცრავად, მაგრამ ეს საკმაოდ უსარგებლო პასუხია. აქედან გამომდინარეობს, რომ თქვენ ვერაფერს გააკეთებთ.

– ახლა ამ წუთში არ შეგვიძლია, მაგრამ მომავალში შეგვეძლება და გავაკეთებთ. სხვათა შორის, „ზვართნოცის“ შესახებ. ყველას ახსოვს, რომ ცოტა ხნის წინ იქ რუსი მესაზღვრეები ისხდნენ, ახლა კი სომეხი მესაზღვრეებიც სხედან. ასე რომ, მიუხედავად ამისა, არის პროგრესი. თუმცა, სუვერენიტეტი გრძელი გზაა. არ შეიძლება ერთ დღეს გაიღვიძო და სრულიად დამოუკიდებელი გახდე. ჯერ ერთი ნაბიჯი უნდა გადადგა, მერე მეორე, მერე მესამე.

-მოახერხებთ? ქვეყანა ახლა უფსკრულის პირასაა და არა შორეულ მომავალში. კატასტროფა შეიძლება მოხდეს ყოველდღე.

– ეს ყველას ესმის. მაგრამ მაშინაც კი, თუ ძალიან იჩქარებთ, შეუძლებელია მოქმედებების თანმიმდევრობის შეცვლა. მხოლოდ ასე: ჯერ ერთი ნაბიჯი, მერე მეორე, მერე მესამე. და ნახეთ რა მოხდება, როგორ შეიცვლება სიტუაცია. ჩვენ გულწრფელად ვაღიარებთ, რომ გამოსავალი ჯერ არ გვაქვს, მაგრამ ვეძებთ. ჩვენ გვაქვს შანსი, შესაძლებლობა. და არ არსებობს არავითარი გარანტიები.

ახლახანს ველაპარაკე სტეფანაკერტს, იქ დარწმუნებულები არიან, რომ ლაჩინის დერეფანში აზერბაიჯანული საგუშაგოს შექმნის შემდეგ, აზერბაიჯანელებს შეუძლიათ ყოველდღე შევიდნენ არცახში და იქნება, როგორც 1915 წელს. თუ ეს მოხდება, როგორი რეაქცია ექნება სომხეთს?

– დეკემბრის დასაწყისიდან სომხეთი ყველა საერთაშორისო პლატფორმაზე საუბრობს იმაზე, რომ აზერბაიჯანს აქვს გეგმები ყარაბაღში ეთნიკური წმენდის შესახებ. ვნახოთ, ვის აქვს მათი თავიდან აცილების შანსი. პირველი, რუსეთის ფედერაციის სამშვიდობო ძალები, რომლებიც განლაგებულია მთიან ყარაბაღში. უფრო მეტიც, 2020 წლის ხელშეკრულებების მიხედვით, ისინი ვალდებულნი არიან ეს გააკეთონ.

მაგრამ ამას არ აკეთებენ. ისინი აძლევენ ყველაფერს, რაც შესაძლებელია.

– გესმით, რომელიასიტუაციის ტრაგედია? რუსი სამშვიდობოები ყარაბაღში იმყოფებიან და ხალხი ეთნიკური წმენდის საფრთხეზე საუბრობს. მათ იმედი არ აქვთ, რომ გადაარჩენენ. მეორე შანსი არის საერთაშორისო საზოგადოება. სომხეთი დიდი ხანია ლობირებს ყარაბაღში საერთაშორისო სადამკვირვებლო მისიის გაგზავნას. მინიმუმ სადამკვირვებლოს.

– აქ არის ერთი ნიუანსი: ყარაბაღი არაღიარებული რესპუბლიკაა. საერთაშორისო საზოგადოება კი არაღიარებულ რესპუბლიკებს ძალიან სკეპტიკურად ეპყრობა. ამიტომაც არ იცავენ ყარაბაღს.

– არაღიარებული, მაგრამ საერთაშორისო თანამეგობრობამ აიღო ვალდებულება აღკვეთოს გენოციდი, სადაც არ უნდა მოხდეს.

-შენც იქიდან, მარტუნიდან. მართალია, რომ ამბობენ ყარაბაღი პრორუსული რეგიონია?

– ასე იყო ბოლო დრომდე. ახლა ემოციები შეიცვალა გარემოებების გავლენით. ეს ძალიან საინტერესო თემაა. არის ასეთი პოლიტიკური დისკურსი. რუსეთმა სომხეთთან უარესად მოპყრობა დაიწყო, რადგან რევოლუციის შემდეგ ხელისუფლებაში პროდასავლური გუნდი მოვიდა. ხალხს სერიოზულად სჯერა ამის.

მოდით, ერთად ვიფიქროთ. შეუძლია თუ არა რუსეთის მსგავს უზარმაზარ ქვეყანას შეცვალოს თავისი გეოპოლიტიკური გეგმები და მოახდინოს სტრატეგიის რესტრუქტურიზაცია სომხეთის ხელმძღვანელობაში ცვლილებების გამო?

ერთი 5-10 კაცის ნაცვლად სხვა 5-10 გამოჩნდა და მოსკოვი გაბრაზდა? ჩემი აზრით, ეს სისულელეა.

– მაგრამ ასე მოხდა უკრაინაში. როდესაც უკრაინელებმა არ აირჩიეს ის, ვინც პუტინს სურდა, დაიწყო კონფლიქტი, რომელიც ომით დასრულდა.

– არც თუ იმდენად ასეა. ასევე იყო ბრალდებები ნატოსთან დაახლოებაზე, ნაციონალიზმზე და ანტირუსულ განწყობებზე. რუსეთი მიიჩნევდა, რომ უკრაინა ტოვებს გავლენის სფეროს. მაგრამ სომხეთი არსად წასულა. ჩვენ თავიდანვე განვაცხადეთ, რომ რევოლუცია გავლენას არ მოახდენს საგარეო პოლიტიკაზე. თუმცა, დამოკიდებულება შეიცვალა.

– ახლა კი ყარაბაღზე ვისაუბროთ.

– Მოდით. მთიან ყარაბაღში პროდასავლური განწყობები არ არსებობს. სოროსი არ არსებობს. ნატოს ნაცვლად ეს არის რუსეთის შეიარაღებული ძალები, რუსული სამშვიდობო ძალები. და მაინც, იქ ანტირუსული განწყობები გაჩნდა. როგორ ფიქრობ, Რატომ? სწორედ რუსეთის გამო და არა დასავლეთის გამო. რუსეთი თავად აყალიბებს საკუთარ დამოკიდებულებას საკუთარი თავის მიმართ.

– როგორ ფიქრობთ, რას მიზანი აქვთ მათ ყარაბაღში? ერთ-ერთი ჰიპოთეზაა, რომ მათ სურთ ალიევს დაეხმარონ ზანგეზურის დერეფნის გახსნაში თურქულ მხარესთან. სანქციების გვერდის ავლით, რუსული გაზი ამ დერეფანში აზერბაიჯანის სახელით გაივლის.

– მაგრამ ეს უკვე ხდება, გაზის გადაქაჩვა უკვე არსებული ინფრასტრუქტურის ფარგლებში ხდება. ვფიქრობ, მთავარი ეს არ არის, ან სულაც არა მხოლოდ ეს. ნებისმიერ შემთხვევაში, სომხეთი არასოდეს დათანხმდება ექსტრატერიტორიულ დერეფანს თავისი ტერიტორიით. ჩვენთვის ეს წითელი ხაზია.

აბა, ომი რომ იყოს?

– ამ შემთხვევაში – ომი. თუ ომია, ომი.

ნახეთ მეტი
Back to top button