ანალიტიკა

ბაქო უარყოფს ვაშინგტონს. რას გაურბის აზერბაიჯანი?

აზერბაიჯანის გადაწყვეტილების საფუძვლები სამშვიდობო ხელშეკრულების მოლაპარაკებების შემდეგ ნაბიჯზე უარის თქმის შესახებ ამ დრომდე უცნობია. ბაქოს არ წარმოუდგენია ოფიციალური დასაბუთება, თუ რატომ გადაწყვიტა შესვენება და შეხვედრის გადადება 12 ივნისს ვაშინგტონში დაგეგმილ საგარეო საქმეთა მინისტრების შეხვედრამდე 4 დღით ადრე.

მომწვევი მხარე ახალ დეტალებს ჯერ არ აკონკრეტებს. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტს ჯერ არ დაუკონკრეტებია, როდის გაიმართება სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მოლაპარაკებების შემდეგი რაუნდი.

თუმცა, აზერბაიჯანის ამ ნაბიჯის უკან არის მიზეზები. „რადიოლურმა“ პოლიტოლოგებთან საუბრით სცადა იმის გაგება, თუ რას წარმოადგენენ ისინი.

რა აკავებს ბაქოს, რას ერიდება აზერბაიჯანი, აჩერებს პროცესს ერთი შეხედვით სასურველი სცენარით? მოლაპარაკებების ბოლო რაუნდის შემდგომი შეფასებებით თუ ვიმსჯელებთ, აზერბაიჯანისთვის წინადადებებში არის მიუღებელი პუნქტები. პოლიტოლოგი არმენ პეტროსიანის აზრით, მთავარი,  ასე შეიძლება ჩამოყალიბდეს:

„აზერბაიჯანი არ არის მზად კომპრომისისთვის. მიაჩნია, რომ ომი მოიგო, სომხეთი კაპიტულირებულია და ასეთ პირობებში სომხეთისთვის არაფერი აქვს დასათმობი. მთავარი პრინციპი ეს არის. გარემო, რომელიც არსებობს მოლაპარაკებებში, მოითხოვს გარკვეულ დათმობებს აზერბაიჯანისგან. აზერბაიჯანი პირისპირ დებს შეთანხმებებს, მაგრამ შემდეგ მათ არ ახორციელებს. ეს არის მთავარი პრობლემა“.

აზერბაიჯანული პროპაგანდისტული სფერო იყენებს ეუთოში აშშ-ის ელჩის მაიკლ კარპენტერის მოწოდებას, რათა გახსნას ლაჩინის დერეფანი, ასევე არ დაუშვას მთიანი ყარაბაღის გაზისა და ელექტროენერგიის მიწოდების შეფერხება. ოფიციალური ბაქო ვაშინგტონში არ წასვლის მიზეზებზე დუმს, მაგრამ ასევე არ მალავს, რომ არ სურს ოფიციალურ სტეფანაკერტთან დიალოგი უფლებებისა და უსაფრთხოების გარანტიების შესახებ, როგორც ამას საერთაშორისო საზოგადოება დაჟინებით მოითხოვს. ეს არ არის ბაქოში არსებული უთანხმოების სრული პაკეტი.

„არის დელიმიტაციის პროცესი და ანკლავების პრობლემა. აზერბაიჯანი ფიქრობს, რომ სომხეთმა ე.წ „ანკლავები“ განხილვის გარეშე უნდა დააბრუნოს, მაგრამ არწვაშენს არ დააბრუნებს. ან არ არის მზად წინა სადემარკაციო რუკებით სამოქმედოდ, რადგან თვლის, რომ მისი ჯარები იმ პოზიციებზე უნდა დარჩეს, სადაც არიან. გარდა აღნიშნულისა, დარწმუნებულია, რომ გზების განბლოკვის შედეგად სომხეთმა უნდა უზრუნველყოს დერეფანი“.

სომხეთის ანალიტიკურ სფეროში ვრცელდება მოსაზრება, რომ აშშ-ს მოლაპარაკების პროცესი მიჰყავს ისე, რომ ალიევი ვერ იტყვის უარს.

ამავე აზრზეა სამხრეთ კავკასიის საერთაშორისო კრიზისული ჯგუფის უფროსი ანალიტიკოსი ოლესია ვარდანიანი. “ამერიკის ხმის” შეკითხვაზე საპასუხოდ მან აღნიშნა, რომ მოლაპარაკებების რამდენიმე რაუნდის შემდეგ დისკუსიებმა მიაღწია გადამწყვეტ პერიოდს, როდესაც მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებები უნდა იქნას მიღებული სამშვიდობო შეთანხმების მნიშვნელოვან ნაწილებთან, კერძოდ, მთიანი ყარაბაღის სომხების მომავალთან და სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრების დემარკაციის პროცესთან დაკავშირებით. ანალიტიკოსის აზრით, ბაქოს მოთხოვნა მოლაპარაკებების გადადების შესახებ, სავარაუდოდ, იმაზე მეტყველებს, რომ აზერბაიჯანს ამ მნიშვნელოვან საკითხებზე ჯერ გადაწყვეტილება არ აქვს.

ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატი, აზერბაიჯანოლოგი ტათევიკ ჰაირაპეტიანი ყურადღებას ამახვილებს ამერიკის შუამავლობით მოლაპარაკების პროცესში ორმაგობაზე. მან Facebook-ზე დაწერა:

„როგორც ჩანს, დასავლური ფორმატი ბაქოსთვის ხელსაყრელია, არცახი მთლიანად აზერბაიჯანს გადაეცემა, სტატუსზე საუბარი არ არის, მხოლოდ დიალოგის თემაა და ამასთან დაკავშირებით, იგივე ვაშინგტონი მიესალმა ალიევის გამოსვლას, სადაც ეს უკანასკნელი არცახელ სომხებისგან ითხოვს, რომ „თავდახრილი მოვიდნენ“ და მოითხოვონ ამნისტია. ამ ყველაფრის ნაცვლად, აზერბაიჯანს მოეთხოვება პატივი სცეს სომხეთის ტერიტორიულ მთლიანობას, მაგრამ ბაქოს გეგმები ბევრად უფრო შორს მიდის, მათთვის არცახი ცოტაა“.

პოლიტოლოგ მიქაელ ზოლიანს რჩება შთაბეჭდილება, რომ აშშ სერიოზულად არის დაკავებული სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების მოლაპარაკებების პროცესში. ამ შემთხვევაში, ის მიიჩნევს, რომ აზერბაიჯანის უარი ასე უბრალოდ არ ჩაივლის.

„შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ აზერბაიჯანი არ არის მზად რეალურად მოაწეროს ხელი რაიმე დოკუმენტს და ირკვევა, რომ მთავარი დაბრკოლება აზერბაიჯანია. მე ვფიქრობ, რომ ახლა აზერბაიჯანი ცდილობს წინააღმდეგობა გაუწიოს ზეწოლას, ვხვდები, რომ ვაშინგტონში არ წასვლა ამას უკავშირდება. ვფიქრობ, ისინი (ამერიკელი შუამავლები-რედ.) იპოვიან გზებს, რათა აიძულონ აზერბაიჯანი დაბრუნდეს მოლაპარაკების მაგიდასთან“.

აზერბაიჯანს ჯერ კიდევ აქვს მანევრირების ადგილი, მაგრამ ეს მცირეა, დარწმუნებულია პოლიტოლოგი არმენ პეტროსიანი. რუსეთ-უკრაინის ომი, მსოფლიო წესრიგის ცვლილება და ამის შედეგად, კრიზისი საერთაშორისო სამართლებრივ სტრუქტურებში. ეს არის საერთაშორისო თანამეგობრობის ტოლერანტობის ძირითადი მიზეზები, რომლებიც, პოლიტოლოგის თქმით, დროებითია. მისი თქმით, დადგება მომენტი, როდესაც მოლაპარაკებებში ხელის შემშლელი მხარის სახელი გახდება ცნობილი.

„არ დაგვავიწყდეს, აზერბაიჯანი არ არის ზესახელმწიფო, ეს არის სახელმწიფო, რომელსაც აქვს გარკვეული ამბიციები რეგიონში და სხვა არაფერი. და ასეთ სახელმწიფოებთან საერთაშორისო თანამეგობრობას ნამდვილად აქვს ბერკეტები, რათა წესრიგდისკენ მოუწოდოს“. გუშინ საღამოს, სხვათა შორის, ცნობილი გახდა, რომ ევროკავშირის სპეციალური წარმომადგენელი სამხრეთ კავკასიის საკითხებში ტოივო კლაარი აზერაბიჯანშია. თავის ,,ტვიტერის“ გვერდზე მან დაწერა, რომ ბაქოში საინტერესო შეხვედრები ჰქონდა. 9 ივნისს განხილვები გაგრძელდა.

ნახეთ მეტი
Back to top button