პოლიტიკა

რუსეთსა და დასავლეთს შორის მანევრირების რესურსი თურქეთს ჯერ კიდევ აქვს –  თურქოლოგი უახლესი გეოპოლიტიკური მოვლენების შესახებ

ამ წუთებში ჩვენ ვხედავთ თურქეთის პრეზიდენტის რეჯეფ თაიფ ერდოღანის გამოკვეთილ დიპლომატიურ ქცევას მისი მოღვაწეობის ბოლო წლებში, რომლის მიხედვითაც თურქეთი ან უახლოვდება რუსეთს, ან ცოტათი უახლოვდება დასავლეთს. უფრო მეტიც, ეს ასევე დამახასიათებელია ბოლო პერიოდის თურქეთის ყოვლისმომცველი საგარეო პოლიტიკისთვის. ეს კეთდება იმ თვალსაზრისით, რომ ანკარა მიიღებს დივიდენდებს, რომლებსაც დიდი ხნის განმავლობაში ეძებს.

ასეთი მოსაზრება “Armenpress”-თან  თურქოლოგ-აკადემიკოსმა, სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის დირექტორის მრჩეველმა რუბენ საფრასტიანმა გამოთქვა, რომელიც თურქეთსა დადასავლეთს   შორის ურთიერთობებში დაფიქსირებულ ცვლილებებზე საუბრობს.

ნატოს გენერალურმა მდივანმა იენს სტოლტენბერგმა განაცხადა, რომ თურქეთი დათანხმდა შვედეთის გაწევრიანებას ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციაში და თურქულმა მედიამ აღნიშნა, რომ თურქეთის მთავრობამ მიიღო სრული მხარდაჭერა დასავლეთისგან სანქციების მოხსნისა და სავიზო რეჟიმის ლიბერალიზაციისთვის.

„თურქეთისთვის ასევე უაღრესად მნიშვნელოვანია მოდერნიზებული ამერიკული F-16 თვითმფრინავების მიწოდება. ეს საკითხი ორი დღის წინ კიდევ ერთხელ დაისვა ერდოღანის ინიციატივით ორგანიზებულ აშშ-ის პრეზიდენტ ჯო ბაიდენთან სატელეფონო საუბრისას და, სავარაუდოდ, თურქეთის ლიდერმა გარკვეული დაპირებები მიიღო. დასავლეთის ფინანსური და ეკონომიკური მხარდაჭერა, რა თქმა უნდა, მნიშვნელოვანია თურქეთისთვის, მით უმეტეს, რომ დამანგრეველი მიწისძვრის შემდეგ თურქეთის ეკონომიკა და განსაკუთრებით ფინანსური სისტემა ძალიან მძიმე მდგომარეობაშია“, – განაცხადა საფრასტიანმა.

მისი თქმით, ამ საკითხში უაღრესად მნიშვნელოვანია თურქეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის ჰაკან ფიდანის მდგომარეობა. არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ მან მიიღო უმაღლესი განათლება და გამოცდილება აშშ-ში და მრავალი წლის განმავლობაში იყო ჩართული ნატოსთან მუშაობაში. ფიდანს ჩავუშოღლუსგან განსხვავებით უფრო პროდასავლური მენტალიტეტი აქვს და წარმოადგენს თურქული პოლიტიკური ელიტის წრეს, რომელიც უფრო პროამერიკულია.

საფრასტიანის თქმით, ანკარამ კიდევ ერთხელ დააყენა ევროკავშირში გაწევრიანების საკითხი, მით უმეტეს, რომ ეს პროცესი ევროკავშირის მიერ ბოლო წლებში გაყინულია. თუ თურქეთი მხარს უჭერს შვედეთს ნატოში გაწევრიანების გზაზე, ეს უკანასკნელი დაჰპირდა თურქეთის მხარდაჭერას ევროინტეგრაციის საკითხებში, თუმცა ეს საკმაოდ რთული და ხანგრძლივი პროცესია. ყველაფრის მიუხედავად, ერდოღანი ცდილობს დივიდენდების მოპოვებას დასავლეთის წინაშე კიდევ ერთხელ დახრის სანაცვლოდ, თავისი დიდი ხნის მიზნების რეალიზებით.

გერმანიის კანცლერის ოლაფ შოლცის განცხადებაზე დაყრდნობით, რომ შვედეთის ნატოში გაწევრიანება არ შეიძლება იყოს დაკავშირებული თურქეთის ევროინტეგრაციასთან, საფრასტიანმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ევროკავშირი არასოდეს დაუშვებს, რომ ეს საკითხი მოლაპარაკების საგანი გახდეს.

„ეს პრობლემა ფუნდამენტურ მოვლენებს უკავშირდება. ევროკავშირმა თურქეთს მოთხოვნები დაუყენა და მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის შეასრულებს, ეს უკანასკნელი შეიძლება გახდეს ევროკავშირის წევრი, ანკარა კი არ აპირებს ამ მოთხოვნების შესრულებას. საუბარია იმ ქვეყანაში ადამიანის უფლებების დაცვაზე, იმ რეპრესიებზე, რომლებიც ჯერ კიდევ არსებობს, შესაბამისად, ამ ეტაპზე ერდოღანის ბიძგი ევროკავშირში გაწევრიანებაზე არასერიოზულია, ეს მხოლოდ ზოგადი თამაშის ნაწილია. თურქეთში ხვდებიან, რომ ასეთი ღია გარიგებით არ შეიძლება ევროკავშირის წევრი გახდე, წინააღმდეგობები ძალიან ღრმაა“, – ამბობს თურქოლოგ-აკადემიკოსი.

რუსეთ-უკრაინის კონფლიქტის კონტექსტში თურქეთის შუამავლობაზე საუბრისას, საფრასტიანმა განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ თურქულმა მხარემ, მოსკოვთან შეთანხმების დარღვევით, უკრაინაში “აზოვის” ბატალიონის 5 მეთაური დააბრუნა თურქეთში ვლადიმერ ზელენსკთან ერთად. თუმცა, ეს ნაბიჯიც არ უნდა ჩაითვალოს რუსეთის მიმართ პოლიტიკის მკვეთრ შემობრუნებად.

„ესეც გათვლილია. ანკარასა და მოსკოვს კარგად ესმით, რომ ურთიერთობების დღევანდელ დონეს  მხარეებისთვის  დიდ სარგებელს მოაქვს. თურქეთი არ უერთდება რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებულ სანქციებს, სხვადასხვა სფეროში მსხვილი ერთობლივი პროექტების განხორციელების გათვალისწინებით. მაშინაც კი, თუ ახლო მომავალში იქნება მოსკოვის მხრიდან დემარშები და პოზიციების გამკაცრება, ეს არ ნიშნავს, რომ ორი ქვეყანა უარს იტყვის ძალიან მაღალი დონის  თანამშრომლობაზე. მეორე მხრივ, თურქეთს აქვს რუსეთსა და დასავლეთს შორის მანევრირების რესურსი. მიუხედავად იმისა, რომ მისი სამფლობელო შედარებით მცირეა, მაინც  თურქეთი სტრატეგიულად არის დასავლეთის განუყოფელი ნაწილი, აშშ-ს მოკავშირე და ნატოს ერთგული წევრი. “ განმარტა საფრასტიანმა.

მან არ გამორიცხა ექსპერტებში გავრცელებული მოსაზრება, რომ ანკარის ზემოხსენებულმა პოლიტიკურმა კურსმა თავისი მოსალოდნელი ახალი გამოვლინებებით, შესაძლოა ნელ-ნელა გამოიწვიოს პრობლემები მოსკოვთან ურთიერთობაში, რაც გარკვეულ გავლენას მოახდენს სამხრეთ კავკასიის ვითარებაზე.

„პროცესების ამჟამინდელი ეტაპიდან თუ ვიმსჯელებთ, შეიძლება დავასკვნათ, რომ ჩვენს რეგიონში არის რუსეთის პოზიციების გარკვეული გამკაცრება თურქეთ-აზერბაიჯანული დუეტის მიმართ, მაგრამ ეს არ გამოიწვევს დიდ ცვლილებებს ან მკვეთრ გადახრებს იმავე რუსული პოლიტიკის მიმართ. თ რაც შეეხება სომხეთ-თურქეთის ურთიერთობებს, ანკარა ამ პროცესს აუცილებლად უკავშირებს სომხურ-აზერბაიჯანული კონფლიქტის მოგვარებას და არასოდეს შეცვლის სომხეთის მიმართ დამოკიდებულებას ამ თვალსაზრისით. თუ სომხური მხარე დაეთანხმება აზერბაიჯანის მაქსიმალისტურ მოთხოვნებს, რის საფუძველზეც გაფორმდება გარკვეული შეთანხმება, მაშინ თურქეთი გადადგამს პოზიტიურ ნაბიჯებს, თუნდაც ისინი არ იყოს სრული. თორემ სხვაგვარად  ანკარისგან არაფერს არ უნდა ველოდოთ“, – დაასკვნა თურქოლოგმა.

მანველ მარგარიანი

ნახეთ მეტი
Back to top button