ანალიტიკა

ევროკავშირის დამკვირვებლებმა საკუთარ თავზე იწვნიეს აზერბაიჯანის „პოლიტიკა“.

აზერბაიჯანი რეგულარულად ავრცელებს დეზინფორმაციას სომხეთ-აზერბაიჯანის საკონტაქტო ხაზზე არსებულ ვითარებასა და სომხურ მხარეზე სამხედრო ტექნიკის დაგროვების შესახებ. სომხეთი აგრძელებს ამ ჭორების ოფიციალურად უარყოფას. მათგან აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ბოლო განცხადება, სომხეთში მისიის განმახორციელებელმა ევროკავშირის სადამკვირვებლო ჯგუფმაც უარყო.

სიტუაციის გაანალიზებისას ექსპერტები არ გამორიცხავენ, რომ ამ ნაბიჯებით აზერბაიჯანი ახალი აგრესიისათვის საინფორმაციო ფონის შექმნას ცდილობს. დასაბუთებად ასახელებენ ალიევისთვის სამართლებრივ და დიპლომატიურ ასპარეზზე გაერო-ს უშიშროების საბჭოს რიგგარეშე სესიამდე შექმნილ ვითარებას.

ევროკავშირის მისია სომხეთში პირველად გამოეხმაურა ბაქოს რეგულარულ დეზინფორმაციას და მკაფიოდ განაცხადა, რომ სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე, განსაკუთრებით ლაჩინის დერეფნის მიმდებარედ, ვერ ხედავს უჩვეულო სამხედრო მოძრაობას და დაგროვებას. ექსპერტების აზრით, აზერბაიჯანი დიდი ხანია ცდილობს საინფორმაციო ფონის მიწოდებას და შესაძლო აგრესიული ნაბიჯების ლეგიტიმაციას. აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს გუშინ გაკეთებულ განცხადებაზე საპასუხოდ, რომ სომხეთის შეიარაღებულმა ძალებმა სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე დიდი რაოდენობით იარაღი, სამხედრო ტექნიკა და პერსონალი დააგროვეს, ევროკავშირის ფაქტების დამდგენი მისიის ოფიციალურ განცხადებაში ნათლად არის ნათქვამი:

„ევროკავშირის მისია ყოველდღიურად აკვირდება სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზე უსაფრთხოებისა და სამხედრო ვითარებას თავისი 4 ბაზიდან. ადგილზე მოპოვებული ინფორმაციით, ჩვენ ვერ ვხედავთ რაიმე უჩვეულო სამხედრო მოძრაობას ან დაგროვებას, განსაკუთრებით ლაჩინის დერეფნის შესასვლელთან. ვაგრძელებთ ტერიტორიების მონიტორინგს“.

ამ განცხადებას რამდენიმე საათის შემდეგ ახალი ინციდენტი მოჰყვა. დღის მეორე ნახევარში, აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების ნაწილებმა მცირე იარაღით ცეცხლი გაუხსნეს ვერინ შორჟას მიმართულებით პატრულირებულ ევროკავშირის დამკვირვებლებს და მათ მანქანას. სომხეთის თავდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, მსხვერპლი არ არის.

ექსპერტების აზრით, აზერბაიჯანის მიერ საინფორმაციო ფონის შექმნას კონკრეტული მიზანი აქვს. გაეროს წესდების მიღებიდან და ომის, როგორც პოლიტიკური საკითხების გადაჭრის საშუალებად გამოყენების აკრძალვად გამოცხადების შემდეგ, ყველა ომს, ამა თუ იმ ხარისხში, თან ახლავს ისეთი ინფორმაციის ნაკადები, რომლებიც აგრესიას ერგებოდა გაეროს მიერ გათვალისწინებული რამდენიმე ლეგიტიმური საფუძვლის ფარგლებში, რომლებიც გათვალისწინებულია  გაეროს წესდებით. პირველ რიგში ეს არის ინდივიდუალური თუ კოლექტიური თავდაცვა და ეგრეთ წოდებული „სამართლიანი ომის“ კონცეფცია. სამართლის ექსპერტი არტაშეს ხალათიანი დარწმუნებულია, რომ მინიშნებები, რისთვისაც აზერბაიჯანი ემზადება უახლოეს მომავალში, წარმოდგენილია ამ მხარის ოფიციალურ განცხადებაში.

„ჩვენ დავინახეთ, რომ აქ ორი აქცენტია. ერთი ეხება არალეგალურ ფორმირებებს, აშკარად ეხება მყ-ის თავდაცვის სამინისტროს და თითქოსდა საუბარია სომხეთის მხრიდან რაიმე სახის პროვოკაციებზე სომხეთ-აზერბაიჯანის არადემარკირებული საზღვრის გასწვრივ. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარზეც არის აგრესიული ქმედებები.

თარიღად ექსპერტები შემოდგომას უწინასწარმეტყველებენ, ხოლო და ამის დასაბუთებად კი, რომ სომხურმა მხარემ მოახერხა საერთაშორისო პლატფორმებზე სამართლებრივი და დიპლომატიური კუთხით ალიევისთვის „კედელი“ ვითარება შეექმნა, როცა საერთაშორისო ზეწოლა აზერბაიჯანზე თანდათან იზრდება.

სომხეთში ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ საერთაშორისო სასამართლოს შუალედური გადაწყვეტილება სომხეთს უფრო სერიოზულ საფუძველს აძლევს, ვიდრე აზერბაიჯანული დეზინფორმაცია, განსაკუთრებით ლაჩინის დერეფნის ძალის გამოყენებით გახსნისთვის. ლაჩინის დერეფნის ძალისმიერი გახსნის თაობაზე მოწოდებები სომხეთის ხელისუფლებისთვის არაერთხელ მიუმართავთ. მაგალითად, ორგანიზაცია „ცოცხლად დარჩენის ხელოვნება“ ხელმძღვანელი ვოვა ვართანოვი ასეთ შესაძლებლობას რეალისტურად მიიჩნევს, მაგრამ იმ პირობით, თუ მოვემზადებით.

ყოველ შემთხვევაში, სომხურმა მხარემ, როგორც ოფიციალურმა ერევანმა, ისე ოფიციალურმა სტეფანაკერტმა, გაავრცელა განცხადებები და გაფრთხილებები. სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო აღნიშნავს, რომ დეზინფორმაციის გავრცელება მიუთითებს ბაქოს განზრახვაზე, დაძაბოს სიტუაცია რეგიონში.

„სომხეთი კიდევ ერთხელ ადასტურებს მთავრობის ერთგულებას სამშვიდობო დღის წესრიგისა და მოლაპარაკებების დროს მიღწეული შეთანხმებების მიმართ და მოუწოდებს საერთაშორისო თანამეგობრობის ყველა მონაწილეს, რომლებიც დაინტერესებულნი არიან რეგიონში მშვიდობისა და სტაბილურობის დამყარებით, გამოიყენონ მათ ხელთ არსებული ყველა ინსტრუმენტი, აზერბაიჯანული მხარის კონსტრუქციულ ველზე მისაყვანად“, – აღნიშნულია ერევნის განცხადებაში.

საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცნობით, აზერბაიჯანი აგრძელებს მოლაპარაკებების დროს მიღწეული მრავალი შეთანხმების დარღვევას, მათ შორის, 2023 წლის 14 მაისის ბრიუსელის შეთანხმების საწინააღმდეგოდ, დღემდე აზერბაიჯანს არ გაუკეთებია მკაფიო განცხადება სომხეთის 29800 კვადრატული კილომეტრიის ტერიტორიული მთლიანობის აღიარების შესახებ, უარს ამბობს იერასხ-ორდუბად-მეღრი-ჰორადიზის რკინიგზის გახსნაზე მიღწეული შეთანხმებები ხელშეკრულების შესრულებაზე.

სტეფანაკერტი, თავის მხრივ, ითხოვს ყველა საერთაშორისო აქტორისგან და, კერძოდ, რუსეთის სამშვიდობო ძალებისგან, დაუყოვნებლივ გადადგას შესაბამისი ზომები აზერბაიჯანის შესაძლო პროვოკაციული ქმედებების შესაჩერებლად.

ლაჩინის დერეფნის დახურვის შემდეგ სომხეთში შეიქმნა ახალი სამოქალაქო ინიციატივა სახელწოდებით „ბაცუმი“. სამი მიზანია დასახული: გზის გახსნა, გზის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა და ჰუმანიტარული სტიქიის შედეგების აღმოფხვრა. ინიციატივის წევრები არ მალავენ, რომ მშვიდობიანი და დიპლომატიური გადაწყვეტილებებიდან, საჯარო განხილვისას, ლაჩინის დერეფნის ძალისმიერი გახსნის შესაძლებლობასაც განიხილავენ. ინიციატივის წევრი ნარეკ აივაზიანი ერთ-ერთია, ვინც მიიჩნევს, რომ საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილება იძლევა ამის საფუძველს.

„რადგან აზერბაიჯანული მხარე ახორციელებს გენოციდურ პოლიტიკას. სხვა საქმეა, გვაქვს თუ არა ამ მომენტში ეს შესაძლებლობები. ორი გზა გვაქვს: ან საერთაშორისო და ცივილურად, მშვიდობიანი დემონსტრაციებით, ზეწოლა აზერბაიჯანულ მხარეზე, რომ გაიხსნას გზა, ანუ სიტუაცია, რომელიც გაურთულებს მათ მონელებას და იძულებულნი იქნებიან გახსნას, ან, პირდაპირი გაგებით, მოკავშირე ქვეყნები მოვიძიოთ და განვახორციელოთ სამხედრო ოპერაციები გზის გასახსნელად და შესანარჩუნებლად. წარმატების შემდეგ უნდა შევძლოთ მისი შენარჩუნება. „სამწუხაროდ, 30 წელი ვფლანგეთ ჩვენი შესაძლებლობები და ვერ შევინარჩუნეთ, მაგრამ შეგვიძლია და არის იმედი, რომ ხალხს მივაწოდოთ, რომ არ ვართ ქმედუუნაროები, არ ვართ იმედგაცრუებულები, ვიბრძოლებთ სანამ არ მივაღწევთ მიზნებს.”

ერთ-ერთი ნაბიჯი, რომლითაც სამოქალაქო ინიციატივა ბაქოსთვის სასოწარკვეთილი ვითარების შექმნას ცდილობს, გაეროს როლსაც ითვალისწინებს. მაგალითად, გაეროს სომხეთის ოფისის წინ ჰუმანიტარული ტვირთის შეგროვებით, ისინი ცდილობენ გავლენა მოახდინონ პოლიტიკურ გადაწყვეტილების მიმღებებზე, მათ შორის გაეროს ხელმძღვანელობაზე, რადგან კვების საერთაშორისო პროგრამის თანახმად ისინი ახორციელებენ ჰუმანიტარული ტვირთის ტრანსპორტირებას და დახმარებას ჰუმანიტარული კატასტროფის ზონებში.

სომხეთის ოფისში შეგროვებული დახმარების მყ-ში არ მიწოდების ბუნდოვანი მდგომარეობა ამ საერთაშორისო ორგანიზაციასაც უხერხულობას უქმნის და ინიციატივის წევრები მიიჩნევენ, რომ ეს არის გასაღები, რომლითაც შესაძლებელია ორგანიზაციის საქმიანობაზე გავლენის მოხდენა.

ნახეთ მეტი
Back to top button