ანალიტიკა

გააგრძელებს თუ არა პარიზი ერევნის ინიციატივას გაეროს უშიშროების საბჭოში?

გაეროს უშიშროების საბჭოში სომხეთის მიერ ინიცირებული რიგგარეშე სესიიდან თითქმის 10 დღის შემდეგ, ჯერ კიდევ გაურკვეველია, მიიღება თუ არა რეზოლუცია ამ სტრუქტურაში მყ-ის ბლოკადის განხილვის შემდეგ. ამ გაურკვევლობასთან ერთად გაეროს უშიშროების საბჭოში ახალი პროცესია მოსალოდნელი. საფრანგეთი ემზადება წარადგინოს რეზოლუცია, რათა დაეხმაროს მთიანი ყარაბაღის 120 000 მცხოვრებს, რომლებიც შიმშილის ზღვარზე არიან აზერბაიჯანის ბლოკადის გამო.

პარიზი ემზადება გაეროს უშიშროების საბჭოს წარუდგინოს რეზოლუციის პროექტი, რომელიც ეხება ლაჩინის დერეფნის განბლოკვას. ინფორმაციას პრესტიჟული ფრანგული გაზეთი “Le Figaro” ავრცელებს. საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა „Le Point“-თან ინტერვიუში ასევე განაცხადა, რომ „დიპლომატიის დრო აღარ არის“. მან განმარტა, რომ საფრანგეთის როლი არის ზეწოლა ჰუმანიტარულ ხელმისაწვდომობაზე.

ანალიტიკოსები, რომლებიც ამ სიახლეს მნიშვნელობას ანიჭებენ, გვთავაზობენ გაიგონ, რა შესაძლებლობებს მისცემს საფრანგეთის ინიციატივები სომხეთს და რა ატმოსფეროა ამჟამად გაეროს უშიშროების საბჭოში. არ დაგვავიწყდეს, რომ 10 დღეა გაურკვეველია სომხეთის ინიციატივით გაერო-ს უშიშროების საბჭოში ლაჩინის შესახებ განხილვის შედეგად რეზოლუციის მიღების პერსპექტივა. მრავალი ანალიტიკოსი მიუთითებს 2022 წლის დეკემბრის წინა გამოცდილებაზე, როდესაც განხილვიდან ერთი კვირის შემდეგ ლაჩინის შესახებ განცხადების მიღებაზე უარი თქვეს. საერთაშორისო სამართლის სპეციალისტი არა ღაზარიანი დარწმუნებულია, რომ ნებისმიერ შემთხვევაში, ლაჩინის დერეფნის განბლოკვასთან დაკავშირებული დისკუსიები იურიდიულად აისახება. ის დადებითად მიიჩნევს, რომ საერთაშორისო საზოგადოება არ დაეთანხმა აკნას წინადადებას აღდამის გზის გახსნის შესახებ და არ დაივიწყა ლაჩინის დერეფნის განბლოკვის აუცილებლობა.

„სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აღდამის გზის შეთავაზება არ არის მიღებული საერთაშორისო საზოგადოების მიერ, როგორც გარანტია იმისა, რომ მთიანი ყარაბაღის მოსახლეობა მიიღებს საჭირო საკვებს, მედიკამენტებს და ა.შ. შეიძლება ითქვას, რომ ამან საპირწონედ არ იმუშავა. ყოველ შემთხვევაში, ისმის განცხადებები „ლაჩინის დერეფანი ღია უნდა დარჩეს“ და იმედი მაქვს, რომ მომავალ რეზოლუციაში ეს აზრიც გამოითქვას და ვერ ვხედავ იმის შესაძლებლობას, რომ ეს არ იყოს გამოხატული, რადგან ორ საერთაშორისო სასამართლოს მაინც აქვს მოხსენიებული და თუ საერთაშორისო სასამართლო რაიმეს აღნიშნავს, ეს ხდება ისტორიული ფაქტი. თუ საერთაშორისო სასამართლომ, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მკაფიოდ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ დერეფანი უნდა გაიხსნას, ეს ნიშნავს, რომ ეს ასე თუ ისე იქნება გამოხატული პოლიტიკურ დოკუმენტში“.

თუკი დისკუსიამდე სომხეთის სპეციალური დავალებებით ელჩი ედმონ მარუქიანი აცხადებდა, რომ სომხეთი ამ სტრუქტურას პირველად მიმართავს რეზოლუციით, მაშინ 21 აგვისტოს სომხეთის დიპლომატიური დეპარტამენტის განცხადებაში შინაარსი შეიცვალა. სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესმდივანმა ანი ბადალიანმა  სომხური მხარის მოლოდინებში დაზუსტებები გააცნო.

„პროცედურული თვალსაზრისით, გაეროს უშიშროების საბჭოს გადაუდებელი შეხვედრის ფორმატი არის განხილვა, ეს არ გულისხმობს დოკუმენტის პირდაპირ მიღებას. ამასთან, გაეროს უშიშროების საბჭოს 15 მუდმივ და არამუდმივ წევრს უფლება აქვთ წარმოადგინონ გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციის პროექტები და გამოიჩინონ ინიციატივა კენჭისყრაზე. სომხეთს, რომელიც არ არის გაეროს უშიშროების საბჭოს წევრი, არ აქვს ასეთი უფლებამოსილება“.

ამგვარად, სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა დაადასტურა, რომ მაღალი დონის სტრუქტურაში დისკუსიის მოწყობის მიზანი იყო უბრალოდ მნიშვნელოვანი პლატფორმისა და შესაძლებლობის გამოყენება, რათა საერთაშორისო საზოგადოების ყურადღება გამახვილდეს კონფლიქტის შესაძლო კატასტროფულ შედეგებზე, სიტუაციის გასააქტიურებლად საბჭოს ძალისხმევა და მათი შესაძლო კოორდინაცია, შემდგომი ნაბიჯების დასახვა.

აქვს თუ არა რაიმე კავშირი საფრანგეთის ახალ მიზნებს ამ ინიციატივასთან, ან იწყება თუ არა ახალი პროცესი, ჯერჯერობით უცნობია. მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში აუცილებელია ამ ინიციატივის მიზნების სწორად ჩამოყალიბება და გაგება. 2022 წლის დეკემბერში იმავე სტრუქტურაში საფრანგეთმა, სომხეთის მოთხოვნით, წამოიწყო განცხადების ტექსტის განხილვა ლაჩინის უკანონო ბლოკადის შესახებ. იმ დროს დოკუმენტის მიღება ჩაიშალა რამდენიმე სახელმწიფოს პოზიციის გამო. ხშირად აღნიშნავდნენ, რომ რუსეთი  წინააღმდეგი იყო ფორმულირების, რადგან არ უსვამდა ხაზს მის განსაკუთრებულ როლს რეგიონში.

იმის გათვალისწინებით, რომ გეოპოლიტიკურ სფეროში დასავლეთსა და რუსეთს შორის დაპირისპირება ჯერ არ დასრულებულა, იმავე სტრუქტურაში იმავე თემაზე ახალი დისკუსიის ეფექტურობა კვლავ კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება. გაეროს უშიშროების საბჭოს მუდმივი წევრების შემადგენლობა დიდ იმედებს არ შთააგონებს, ამბობს სამხედრო და ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში ექსპერტი, პოლიტიკურ მეცნიერებათა დოქტორი ჰრაჩია არზუმანიანი.

„სომხეთის სახელმწიფოებრიობა ვერ ბედავს ლაპარაკს იმაზე, რომ ომშია რუსეთ-თურქეთის სტრატეგიული ალიანსის წინააღმდეგ, სადაც აზერბაიჯანი მხოლოდ „დანართია“. ბოლო 2-3 თვეა, ჩემი აზრით, ხარისხობრივი ცვლილებები ხდება, რადგან მტრები შემდეგ ეტაპზე გადავიდნენ. მიზნები საჯაროდ ყალიბდება, ეს უკვე სომხების, სომეხი ხალხის სახელმწიფო სუვერენიტეტის დემონტაჟია“.

თავის მხრივ, სომხეთში აშშ-ის საელჩომ საჭიროდ მიიჩნია უარეყო ინფორმაცია იმის შესახებ, რომ აშშ ახორციელებს ზეწოლას გაეროს უშიშროების საბჭოს წევრ ქვეყნებზე, რომ არ მოაწერონ ხელი რეზოლუციას მთიან ყარაბაღში ჰუმანიტარული კრიზისის შესახებ დისკუსიის შედეგების შესახებ. „ჩვენ არ გვინახავს რეზოლუციის პროექტი და პრეტენზიები იმის შესახებ, რომ შეერთებული შტატები ახდენდა ზეწოლას წევრ ქვეყნებზე, რომ ხელი არ მოეწერათ რეზოლუციაზე, აბსოლუტური სიცრუეა“, – აცხადებენ საელჩოში.

იმავდროულად, ანალიტიკოსები მიიჩნევენ, რომ საკითხის არაეფექტური ტირაჟირება სტრუქტურაში ცალკე საფრთხეა სომხური მხარისთვის. ამ შემთხვევაში, გაეროს უშიშროების საბჭოს ასეთი დამოკიდებულება აზერბაიჯანმა შეიძლება აღიქვას, როგორც „მწვანე შუქი“ მისი შემდგომი ქმედებებისთვის. როგორც ჩანს, პირველი შედეგები უკვე ჩანს. ეუთოს თავმჯდომარის პირად წარმომადგენელს ანჯეი კასპრჩიკს, რომელიც ეუთოს მოქმედ თავმჯდომარისთვის ანგარიშის წარსადგენად ეწვია ლაჩინის დერეფანს არსებულ ვითარებასთან დაკავშირებით, აზერბაიჯანში შესვლის ნებართვა არ მიეცა. დასაბუთება ისაა, რომ ბაქო ვერ ხედავდა ასეთი ვიზიტის აუცილებლობას და „მიიჩნია დროის უაზრო კარგვად“. ანჯეი კასპრჩიკმა ლაჩინის დერეფნის დასაწყისში ვითარებაზე დაკვირვება მხოლოდ სომხური მხრიდან, კორნიძორის მონაკვეთიდან შეძლო.

აშშ-ს წარმომადგენელთა პალატის წევრმა ადამ შიფმა ასევე ხაზი გაუსვა გაეროს უშიშროების საბჭოს მიერ ლაჩინის დერეფნის ბოლოდროინდელ არაეფექტურ განხილვას. მან საგანგებოდ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ დისკუსიას „არაფერი მოჰყვა“.

„ჩვენ გვჭირდება რეზოლუცია, რომელიც მოითხოვს შეწყვიტოს საერთაშორისო სამართლის ეს დარღვევა… და აშშ-ს მთავრობამ, ბაიდენის ადმინისტრაციამ გაცილებით მეტი უნდა გააკეთოს. მათ უნდა მოუხსნან აზერბაიჯანს სამხედრო დახმარება. მათ უნდა დაასრულონ ეს უკანონო ბლოკადა. ჩვენ არ უნდა მივცეთ რაიმე თანხა აზერბაიჯანს… ჩვენ არ შეგვიძლია გავჩუმდეთ. ადმინისტრაციამ უნდა ილაპარაკოს, უნდა იმოქმედოს, რაღაც უნდა გაკეთდეს, თორემ მეტი ხალხი დაიღუპება“.

თავის მხრივ, საფრანგეთის პრეზიდენტმა ბოლო ინტერვიუში ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ხალხის სუვერენიტეტის მომხრეა, მაგრამ მთიანი ყარაბაღის საკითხი რთულია. ისინი ყველაფერს აკეთებენ სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ხანგრძლივი მშვიდობის დასამყარებლად და ხალხებისა და კულტურების დასაცავად. მაგრამ მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ სამშვიდობო შეთანხმება უნდა შეესაბამებოდეს საერთაშორისო სამართალს და ასევე გაამახვილა ყურადღება იმაზე, რომ გარდა მთიანი ყარაბაღის ბლოკადისა, საფრთხე ემუქრება სომხეთის საკუთარ საზღვრებსაც.

ნახეთ მეტი
Back to top button