ანალიტიკა

ნამდვილი პლატფორმა თუ ხაფანგი? ექსპერტები აანალიზებენ ერდოღანის წინადადებას ოთხმხრივი შეხვედრის შესახებ

თურქეთის პრეზიდენტის წინადადება მყ-ის საკითხზე ოთხმხრივი შეხვედრის გამართვის შესახებ სომხეთში ნამდვილად არ მიიღება. ზოგი დიდ რისკებს ხედავს ასეთი შეხვედრის კონტექსტში, ზოგი კი მიიჩნევს, რომ თურქეთის, აზერბაიჯანის, სომხეთისა და რუსეთის შეხვედრის ალბათობა დიდია და ის რისკებს კი არ შეიცავს, არამედ ხაზს უსვამს ერევნის მნიშვნელობას.

აკადემიკოსი აშოტ მელქონიანი დარწმუნებულია, რომ ერდოღანის წინადადება მყ-ის საკითხზე სომხეთის, რუსეთის, აზერბაიჯანისა და თურქეთის ლიდერების ოთხმხრივი შეხვედრის ორგანიზების შესახებ არის ანკარასა და ბაქოს ინტერესებზე დამყარებული ფორმატი და არ ითვალისწინებს სომხეთის ინტერესებს. მას მიაჩნია, რომ მსგავსი შეხვედრა ნაკლებად სავარაუდოა.

„თურქებისთვის ეს ძალიან ხელსაყრელი ვარიანტია. რუსეთისთვის შექმნილი არახელსაყრელი სიტუაციის გამოყენებით, მათ შეუძლიათ მიიღონ რეგიონში ამინდის შემქმნელის სტატუსი. ასეთი ფორმატი არ შეიძლება იყოს ხელსაყრელი სომხეთისთვის და მიმაჩნია, რომ ნაკლებად სავარაუდოა, რომ სომხეთი მასზე წავა, რადგან ბოლო დროს, სომხეთ-რუსეთის ურთიერთობების გარკვეული გაციების პირობებში, ძნელად თუ შეიქმნება რაიმე ხელსაყრელი ვითარება სომხეთისთვის. ერთ მხარეს არის თურქეთი და აზერბაიჯანი, მეორეზე კი ძირითადად თურქულ-აზერბაიჯანული ტანდემისკენ მიდრეკილი რუსეთი. ამიტომ სომხეთი შეიძლება მარტო აღმოჩნდეს იმ ოთხმხრივ შეხვედრაზე“.

სამაგიეროდ, საერთაშორისო მკვლევარს ტიგრან ბალასანიანს აქვს დიამეტრალურად საპირისპირო პოზიცია ამ ფორმატში შეხვედრის ეფექტურობასთან დაკავშირებით. იგი მიიჩნევს, რომ ეს არ უნდა იყოს შეშფოთების მიზეზი, რადგან ანკარის წინადადება ადასტურებს, რომ ოფიციალური ერევანი ჩართულია რეგიონალური საკითხების განხილვაში, კერძოდ, მყ-ის საკითხში.

„ვფიქრობ, აქ არანაირი რისკი არ არსებობს, ეს არის წინადადება ჩვეულებრივი ოთხმხრივი შეხვედრისთვის, როგორიც იყო პრაღაში, სომხეთს, აზერბაიჯანს, საფრანგეთსა და ევროსაბჭოს პრეზიდენტს შორის. ამით ერდოღანი აჩვენებს ან იღებს, რომ რეგიონში არსებული პრობლემები მხოლოდ რუსეთის მონაწილეობით ვერ გადაიჭრება. ამიტომ, რუსეთთან ერთად ოთხმხრივი შეხვედრის ორგანიზება ადასტურებს, რომ ერდოღანი დარწმუნებულია, რომ ის პრობლემებს, რაც სომხურ-აზერბაიჯანულ ურთიერთობებში არსებობს, დამოუკიდებლად ვერ გადაჭრის“.

ერდოღანის წინადადებაზე საპასუხოდ პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა შეახსენა, რომ შეხვედრების წინადადებები ბევრია.

„სხვადასხვა წინადადებები და იდეებია. ახლა არ მინდა გამოვყო მათგან ერთ-ერთი ასეთი იდეა. პრობლემა ის არის, რომ ეს ერთადერთი იდეა არ არის, რომ დამოკიდებულება გამოვხატო  ერთადერთი იდეა. ვფიქრობ, ჩვენ მტლიანობაში უნდა ვიყოთ“.

რეგიონული პრობლემების გადასაჭრელად ადრე სთავაზობდნენ შეხვედრებისა და დისკუსიების მოწყობას „3+3“ ფორმატში. მოგვიანებით ის „3+2“ გახდა, რადგან საქართველომ, რეგიონის ერთ-ერთმა ქვეყანამ, თავიდანვე უარი თქვა ამ იდეაზე. დარჩა სომხეთი, რუსეთი, ირანი, თურქეთი და აზერბაიჯანი, მაგრამ ეს ვარიანტი არ იყო სიცოცხლისუნარიანი. თურქეთის ახალი წინადადების შემთხვევაში, გამოდის, რომ ირანი მიღმა რჩება რეგიონულ საკითხებში, კერძოდ, მყ-ის კონფლიქტის განხილვაში. საერთაშორისო ექსპერტი ამ საკითხში პრობლემას ვერ ხედავს, რადგან დარწმუნებულია, რომ ირანი და რუსეთი დისკუსიებში ერთ დონეზე იქნებიან, რადგანაც მათ ერთნაირი მიდგომები აქვთ მყ-ის პრობლემასთან დაკავშირებით. მეტიც, ერდოღანის ამ წინადადების შემდეგ, ოფიციალურმა თეირანმა კვლავ გააჟღერა ცნობილი პოზიცია, რომ ირანი არ შეეგუება მეზობელი ქვეყნების საზღვრების ცვლილებას.

აკადემიკოსი აშოტ მელქონიანი, საერთშორისო ექსპერტისგან განსხვავებით, ხაზს უსვამს თეირანის პოზიციის მნიშვნელობას რეგიონალურ საკითხებში, განსაკუთრებით სიუნიქის ე.წ. დერეფნის ლოგიკის საკითხში.

„თუ 1828 წ თურქმენჩაის ხელშეკრულების თანახმად, ირანმა დათმო ეს რეგიონი რუსეთის სასარგებლოდ და ახლა შემოთავაზებულია ფორმატი, რომელშიც ირანი ვერ მიიღებს მონაწილეობას და თუ სომხური მხარე დათანხმდება და დაემორჩილება თურქეთ-აზერბაიჯანის და თუნდაც რუსეთის ზეწოლას, ბუნებრივია, ირანი განიდევნება რეგიონიდან და შესაძლოა რუსეთი არ დათანხმდეს, მაგრამ მისთვის ყველაზე რთულ პირობებში იძულებული იქნება სომხური ინტერესების დათმობის ვარიანტით თურქულ-აზერბაიჯანულ ტანდემს დაუთმოს. ამიტომ ზოგიერთი ირანელი მოღვაწე აცხადებს, რომ სომხეთსა და რუსეთს შორის უთანხმოების შემთხვევაშიც კი მათ შეუძლიათ შუამავალი იყვნენ ე.წ. ზანგეზურიანის დერეფნის შექმნის სამხედრო ვარიანტის შემთხვევაში“.

იმის გათვალისწინებით, რაც ითქვა, აკადემიკოსი ასკვნის, რომ ირანის პოზიცია პროსომხურია.

საერთაშორისო ექსპერტი ტიგრან ბალაიანი, რომელიც აკვირდება წინადადებას, ასევე ამჩნევს, რომ თურქეთის ახალი წინადადება ოთხმხრივი შეხვედრის მოწყობის შესახებ ევროკავშირსა და აშშ-ს რეგიონული პროცესებიდან გამოსვლას უბიძგებს.

მაგრამ აკადემიკოსი მელქონიანი დასავლეთის როლის შესაძლო შემცირებაზე მიუთითებს, რომ დასავლეთი ბაქოს წინააღმდეგ სანქციების გამოყენებაზეც კი საუბრობს და თუ ეს წინადადება განხორციელდება, შესაძლოა თურქულ-აზერბაიჯანულ და რუსულ მხარესაც დაემუქროს, მყ-ის აღიარებით.

ნახეთ მეტი
Back to top button