პოლიტიკა

ზარი პენტაგონიდან,  განცხადება ევროკავშირიდან  –  „ზანგეზურის დერეფანზე “ რიტორიკა იცვლება

19 სექტემბრის აგრესიის შემდეგ, ანალიტიკოსები ვარაუდობდნენ, რომ შემდეგი კონფლიქტი, სავარაუდოდ, ე.წ. „ზანგეზურის დერეფნის“ გარშემო იქნება. ბაქო და ანკარა განაგრძობენ  9 ნოემბრის დოკუმენტზე ყურადღების გამახვილებას. ერევანი იმეორებს, რომ დერეფნის საკითხი სომხეთისთვის წითელი ხაზია. თუმცა ბოლო ორი დღის განმავლობაში თურქულ-აზერბაიჯანული რიტორიკა შეიცვალა. ჯერ თურქეთის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ თუ სომხეთი დერეფანის გახსნას შეეწინააღმდეგება, მაშინ  ის ირანში გაივლის, შემდეგ განცხადება ბაქოდანაც გაკეთდა. ანალიტიკოსებმა და პოლიტიკოსებმა წამოაყენეს რამდენიმე ჰიპოთეზა იმის შესახებ, თუ რამ გამოიწვია რიტორიკის ცვლილება, მაგრამ ასევე ეჭვობენ, რომ ამან შეიძლება გავლენა მოახდინოს მიდგომებსა და მიზნებზე.

„სიტყვების თამაში“, „მანიპულირება“, „დროებითი უკან დახევა“.  ასე აფასებს სომხეთი ანკარისა და ბაქოს ოფიციალური რიტორიკის ცვლილებას ე.წ. ზანგეზურის გადაკვეთის შესახებ.

გუშინ თურქეთის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ე.წ „ზანგეზურის დერეფანს“ სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს ანკარასა და ბაქოსთვის, ამასთან, განაცხადა, რომ თუ სომხეთი არ დათანხმდება, ამ  გზამ ირანზეც შეიძლება გაიაროს. საინფორმაციო სააგენტო Reuters-თან ინტერვიუში აზერბაიჯანის პრეზიდენტის თანაშემწემ ჰიკმეტ ჰაჯიევმა თავის მხრივ განაცხადა, რომ აზერბაიჯანი არ აპირებს სამხედრო ოპერაციების დაწყებას სომხეთის სამხრეთ ნაწილში დერეფნის გასახსნელად. ჰაჯიევის თქმით, მათ სურთ სომხეთთან მშვიდობიანი სატრანსპორტო კომუნიკაცია.

რიტორიკის ამ ცვლილებას სომხეთში არ ენდობა, თურქეთისა და აზერბაიჯანის ოფიციალური პირების წინა განცხადებების გათვალისწინებით, რომელიც ასევე გაკეთდა ბოლო დღეებში. თურქოლოგ  ვარუჟან გეღამიანს მიაჩნია, რომ რიტორიკის ცვლილების მიზანია შეასუსტოს ყურადღება გრანადაში მოსალოდნელი შეხვედრის წინ.  ის  სოციალურ ქსელში გამოქვეყნებულ პოსტში აღნიშნავს:

„თურქეთის მიერ  უკვე  8 წელზე მეტია ოკუპირებულია სირიის საერთაშორისოდ აღიარებული ტერიტორია,  სამი სიუნიქის ტერიტორიის ტოლი მიწის ნაკვეთი,  მაგრამ ის  დაჟინებით აგრძელებს  სირიის ტერიტორიული მთლიანობის აღიარებას.  ასეთი განცხადებები არ უშლის ხელს სამხედრო დაპყრობის განხორციელებას.  იგივეს აკეთებს ახლა აზერბაიჯანი. ამბობენ, რომ „თვალი არ უჭირავთ“ ჩვენს ტერიტორიაზე, მაგრამ 2020 წლის ნოემბრიდან უკვე ოკუპირებული აქვთ სომხეთის რესპუბლიკის საერთაშორისოდ აღიარებული ტერიტორიის 400 კვადრატული კილომეტრი“.

ამ ბოლო დროს ირანში განხორციელებული ზარები და ვიზიტები  მხოლოდ ამ სახელმწიფოს დაყოლიების მცდელობა იყო. სიუნიქის პრობლემის კონტექსტში ირანმაარაერთხელ განაცხადა, რომ არ შეეგუება რეგიონის საზღვრების არანაირ ცვლილებას. ნახიჩევანსა და აზერბაიჯანს შორის კავშირის უზრუნველსაყოფად ის ყოველთვის სთავაზობდა რკინიგზას და მის ტერიტორიაზე გამავალ გზას.

სომხეთის საერთაშორისო და უსაფრთხოების საკითხთა ინსტიტუტის ასოცირებული წევრის, ირანოლოგ ემა ბეგიჯანიანის ანალიზის მიხედვით, ე.წ „ზანგეზურის ღონისძიება“ ირანში ისევე საშიშად აღიქმება, როგორც სომხეთში. გარდა ამისა, ბეგიჯანიანი აცხადებს, რომ დერეფნის საშიშროება ჯერ კიდევ  2020 წლის 9 ნოემბრის სამმხრივ განცხადებაში იყო მითითებული.

„ირანის ანალიტიკური საზოგადოება თითქმის ერთხმად აცხადებს, რომ მათ დიდი შეცდომა დაუშვეს 2020 წლის ომში და ახლა აღარ დაუშვებენ ამ შეცდომას. მათ სასაზღვრო რაიონებში დაახლოებით 200 000 ჯარისკაცი მიიყვანეს. ანუ ამბობდნენ, რომ „ზანგეზურის ომი“ უფრო ირანის წინააღმდეგ არის მიმართული. ერდოღანმა გაეროში განაცხადა, რომ ყარაბაღის ოპერაციები „ზანგეზურის დერეფნის“ გახსნის დასაწყისია.

საფრთხის რეალურად მიჩნევის გამო, საერთაშორისო ორგანიზაციებმა ბოლო დღეებში შესამჩნევად განმარტეს თავიანთი გზავნილები. ოფიციალური მესიჯებით შექმნილი სურათი ასეთია. ევროკავშირის ბოლო გზავნილში ნათქვამია: „ევროკავშირი დარწმუნებულია, რომ 5 ოქტომბერს გრანადაში შესაძლო შეხვედრა უნდა გამოიყენონ ერევანმა და ბაქომ, რათა საჯაროდ დაადასტურონ ერთმანეთის ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტის აღიარება, პრაღასა და ბრიუსელში მიღწეული შეთანხმებების საფუძველზე.

პენტაგონიდან ზარი მიიღო აზერბაიჯანის თავდაცვის მინისტრმა ზაქირ ჰასანოვმა. განიხილეს რეგიონში არსებული ვითარება. მანამდე აშშ-ის სხვადასხვა ოფიციალურმა პირებმა სომხეთის ტერიტორიული მთლიანობის მხარდაჭერა გამოაცხადეს.

საფრანგეთი უფრო შორს წავიდა და გამოაცხადა ახალი წარმომადგენლობითი ოფისის შექმნა სიუნიქში. ირანოლოგ  ბეგიჯანიანის თქმით, ეს გადაწყვეტილება მისაღებია ირანისთვისაც, რადგან ეს არის პრევენციული ნაბიჯი ანკარასა და ბაქოსთვის.

  „ირანის ელჩი შეხვდა საფრანგეთის ელჩს, ამის შემდეგ გამოცხადდა, რომ დაინიშნება სამხედრო ატაშე და გახსნიან საკონსულოს სიუნიქში. ეს ბევრ რამეს ნიშნავს. რაღაცეების გაჟღერება მოხდა  აშშ-ს მხრიდანაც. ამ ყველაფრის შემხედვარე ხვდებიან, რომ მეტს ვერ მოითხოვენ და  ამიტომ ტაქტიკურ უკან დახევას ამჯობინებენ. საერთაშორისო ურთიერთობები ინტერესთა დამთხვევაა. დასავლეთის ქვეყნები  ეწინააღმდეგებიან დერეფანს და სომხეთის ტერიტორიული მთლიანობის მომხრენი არიან, ეჭვი არ მეპარება, რომ ირანელები ორივე ხელით უჭერენ მხარს მათ მუშაობას რეგიონში“.

სამხედრო ანალიტიკოსი კარენ ჰოვჰანისიანი  ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ერდოღანმა თავის გამოსვლაში ისაუბრა არსებული გზის გაფართოებაზე და გამტარუნარიანობის გაზრდაზე ირანის შემთხვევაში, შესაძლო რკინიგზის აშენების ხარჯზე, სომხეთზე კი აშკარად საუბრობდა ზანეზურის დერეფნის შესახებ.  ექსპერტი დარწმუნებულია, რომ თურქეთის პრეზიდენტმა მინიშნებით გააფრთხილა სომხეთი და აშანტაჟებს საზღვრების არ გახსნით. ჰოვანსიანის თქმით, ანკარა და ბაქო არ თმობენ თავიანთ იდეას, უბრალოდ, ამ მომენტში ირანი და საკვანძო როლის მქონე ქვეყნები სომხეთის სუვერენულ ტერიტორიას წითელ ხაზად განიხილავენ. მაგრამ „დრო იწურება, ეს ორი კრიმინალი მიზნად ისახავს მსოფლიოს დარწმუნების“,  – წერს ექსპერტი სოციალურ ქსელში.

ეროვნული თავდაცვისა და უსაფრთხოების საკითხთა მუდმივმოქმედი კომიტეტის თავმჯდომარის, არმენ ხაჩატრიანის თქმით, საერთაშორისო თანამეგობრობის ბოლო იმპულსები ნათელია და მკაცრი.

„ეს არის კონკრეტული იმპულსები და უნდა ითქვას, რომ ასეთი იმპულსები ჯერ არ ყოფილა. რა თქმა უნდა, ყველაფერში აშშ-ს ან დასავლეთს არ უნდა ვენდოთ. ჩვენ ყოველდღიურად ვზრდით თავდაცვით შესაძლებლობებს და რესურსებს, ამ მიმართულებით ყოველდღიურად ბევრი სამუშაო კეთდება. ამაზე ჯერ არ ვისაუბრებთ, მაგრამ იმისათვის, რომ თავი დავიცვათ გარკვეული გეოპოლიტიკური შოკებისგან, გვჭირდება ისეთი ზესახელმწიფოების დაცვა, როგორიცაა აშშ და ევროკავშირის ქვეყნები.

ირანოლოგი ემა ბეგიჯანიანი ხაზს უსვამს სომხური მხარის სიფხიზლეს, რათა არ მოხდეს „ნაღმების“ დაყენების მცდელობა გრანადაში მოახლოებულ მოლაპარაკებებზე და მომზადებული „სამშვიდობო შეთანხმების“ პუნქტები, რომლებიც მან პირველივე დღიდან დაინახა მე-9 პუნქტში. 9 ნოემბრის სამმხრივი განცხადება. მისი თქმით, ამ პრინციპზე აგებული დოკუმენტი მშვიდობას არ მოიტანს.

ნახეთ მეტი
Back to top button