ანალიტიკა

აზერბაიჯანის წარმოდგენითი „ზანგეზურის დერეფანი“ არ შეიძლება იყოს. ექსპერტებმა უსაფრთხოების საკითხები განიხილეს

ფაქტობრივად, ირანი გახდა სამხრეთ კავკასიის დამაბალანსებელი და შემაკავებელი ძალა, რომელიც როგორღაც ახერხებს აზერბაიჯანის ექსპანსიონისტური ამბიციების შეკავებას. ასეთი დასკვნა გააკეთეს ირანოლოგებმა საერთაშორისო კონფერენციის ფარგლებში, სახელწოდებით „სამხრეთ კავკასია. სტაბილურობისა და უსაფრთხოების თანამედროვე გამოწვევები“. ჟურნალისტებთან საუბარში ისინი ასევე აღნიშნავენ, რომ ირანის გავლენის გამო შეიცვალა აზერბაიჯანულ-თურქული აქცენტი ე.წ. „ზანგეზურის დერეფანთან“ დაკავშირებით. ამიტომ ირანთან თანამშრომლობა უაღრესად მნიშვნელოვანია უსაფრთხოების პრობლემების მოგვარების თვალსაზრისით.

ამჟამად რეგიონში ძალთა ბალანსი დარღვეულია აზერბაიჯანისა და თურქეთის სასარგებლოდ და სანამ ძალის ეს ბალანსი არ აღდგება, სამხრეთ კავკასიაში სტაბილური და სამართლიანი მშვიდობა წარმოუდგენელია, განაცხადა ირანელმა ანალიტიკოსმა და სომხეთ-ირანის სტრატეგიული თანამშრომლობის განვითარების ცენტრის დამფუძნებელმა პუია ჰოსეინმა, ,,რადიოლურ“-თან საუბარში. ზოგიერთი ქვეყანა ცდილობს სომხეთის მხარდაჭერას უსაფრთხოების კუთხით და მათ შორის ერთ-ერთი ირანია, ამბობს ირანელი პოლიტოლოგი.

„აშკარაა, რომ ირანის და სომხეთის ინტერესები ერთმანეთს ემთხვევა, უსაფრთხოების პრობლემებიც ემთხვევა, ამიტომ ჩვენ უნდა შევძლოთ ამ პრობლემების მოგვარება ერთმანეთთან ურთიერთთანამშრომლობით, რათა დიდხანს შევინარჩუნოთ მშვიდობა რეგიონში“.

ირანელი ექსპერტების აზრით, დღეს ჩვენ პრაქტიკაში ვხედავთ, რომ ირანს შეუძლია აზერბაიჯანის კიდევ უფრო ფართომასშტაბიანი ქმედებების აღკვეთა. ირანოლოგი გოჰარ ისკანდარიანი აღნიშნავს, რომ ამის შესახებ სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემაც ისაუბრა და აღნიშნა, რომ 2022 წელს აზერბაიჯანს უფრო დიდი და შორსმიმავალი ქმედებები ჰქონდა დაგეგმილი, მაგრამ ირანის განცხადებებისა და სამხედრო წვრთნების დაწყების წყალობით მისი თავიდან აცილება მოხერხდა.

„ანუ, ვხედავთ, რომ, რა თქმა უნდა, არის განცხადებები ევროკავშირიდან და აშშ-დან, მაგრამ, როგორც ამბობენ, სწორედ ირანის ისლამურ რესპუბლიკას შეუძლია გამოიყენოს შემაკავებელი მექანიზმები და როგორმე შეაკავოს აზერბაიჯანის ექსპანსიონისტური ქმედებები.“

ირანმა უმაღლეს დონეზე რამდენჯერმე გამოაცხადა, რომ სომხეთ-ირანის საზღვარი ირანისთვის  „წითელი ხაზია“ და რომ ეს ისტორიული საზღვარი ცვლილებას არ ექვემდებარება. ის, რომ ირანის სულიერმა ლიდერმა ეს ღია ტექსტით განაცხადა როგორც თურქეთის პრეზიდენტის ერდოღანის, ისე რუსეთის პრეზიდენტის პუტინის თანდასწრებით, უკვე მეტყველებს ირანის დამაბალანსებელ და სტაბილიზირებულ როლზე ამ რეგიონში.

„ასევე ეს არის მიზეზი იმისა, რომ ყველა კითხვა ე.წ „ზანგეზურის დერეფნის“ შესახებ ირანის ძალიან ძლიერ წინააღმდეგობას აწყდება. ისინი აღნიშნავენ, რომ “ზანგეზურის დერეფანი” ისეთი, როგორიც აზერბაიჯანს წარმოუდგენია არ იქნება“.

ამ ერთი წლის განმავლობაში თავად ერდოღანმა განაცხადა, რომ ირანი ყველაზე მდგრადია „ზანგეზურის დერეფნის“ მიმართ და ამ კუთხით მათ უნდა იმუშაონ. ირანელი ანალიტიკოსი პუია ჰოსეინი ირწმუნება, რომ ირანი ბოლომდე შეინარჩუნებს თავის „წითელ ხაზს“, რაც ირანისთვის უაღრესად მნიშვნელოვანია და სომხეთის ინტერესებში შედის. მისი თქმით, ირანისთვისაც გასაგებია სომხეთის უსაფრთხოების უზრუნველყოფისკენ მიმართული ნაბიჯები. ამ თვალსაზრისით, მან ისაუბრა რეგიონში ევროკავშირის გააქტიურებაზე, კერძოდ, ევროკავშირის სამოქალაქო სადამკვირვებლო მისიის სომხეთის საზღვრამდე გაფართოებასთან დაკავშირებულ საკითხზე.

„ირანს არანაირი პრობლემა არ აქვს, თუ უსაფრთხოება რომელი მხარის მიერ იქნება დაცული. ირანის უპირველესი საკითხი რეგიონში უსაფრთხოებაა, მაგრამ ირანი ცდილობს ამ საკითხის აღდგენას ჯერ საკუთარი ძალებით.

იმავდროულად, პოლიტოლოგი მენუა სოღომონიანი მიიჩნევს, რომ სომხეთის  დასავლეთიდან სამხედრო უსაფრთხოების კომპონენტის შემოტანის მცდელობა უარყოფითად აისახება რეგიონზე და ხელს არ შეუწყობს უსაფრთხოების პრობლემების მოგვარებას.

„ეს არანაირად არ დაგვეხმარება, რადგან არ არსებობს ვალდებულებები რაიმე ნიადაგზე, არ არსებობს მატერიალური ვალდებულებები დასავლური სტრუქტურების მხრიდან სომხეთის უსაფრთხოების გამოწვევების წინაშე დგომის თვალსაზრისით.

ირანელი სომეხი ანალიტიკოსის კარენ ხანლარიანის თქმით, სომხეთში ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიის დღევანდელი რიცხვით ყოფნა გასაგებია ირანისთვის და ირანი ამ საკითხს გაგებით უდგება, რადგან მას არ აქვს სამხედრო და სტრატეგიული მნიშვნელობა რეგიონში. რაც შეეხება ირანის მიერ არაერთხელ გამოთქმულ პოზიციას „უცხოური ძალების“ ან „ექსტრარეგიონული ძალების“ არსებობის შესახებ, ირანელი სომეხი ანალიტიკოსის აზრით, მას სომხეთზე უფრო დიდი სამიზნეები გააჩნია.

„მას უფრო დიდი მიზნები აქვს, ვგულისხმობ ნატოს გაფართოების საკითხს, ისრაელის ყოფნის საკითხს. ეს ყველაფერია, რომლის ადრესატი რა თქმა უნდა, უშუალოდ სომხეთი არ არის. მისი მთავარი ადრესატი, განსაკუთრებით ისრაელის ყოფნის დროს, აზერბაიჯანია, ნატოს დროს კი თურქეთი“.

ანუ, ირანელი სომეხი ანალიტიკოსის დარწმუნებით, ირანული პოზიციის „ექსტრატერიტორიული ძალების გამორიცხვის“ ადრესატი არც სომხეთია და არც სომხეთშია. მისი თქმით, მათ ჰყავთ სხვა ტიპის ადრესატები, უფრო მნიშვნელოვანი ვიდრე სომხეთში სადამკვირვებლო მისია.

ექსპერტებს დისკუსიების ჩასატარებლად შესაფერის ფორმატად მიაჩნიათ „3+3“, ერთ-ერთ ინსტრუმენტად იმ შემთხვევაში, თუ მინსკის ჯგუფი, გასაგები მიზეზების გამო, ამ მომენტში ერთ მაგიდასთან ვერ შეიკრიბება. ამასთან, ექსპერტები დარწმუნებულნი არიან, რომ „3+3“ ვერ და არ უნდა გახდეს კონფლიქტების მოგვარების ან სამშვიდობო ხელშეკრულების განხილვის პლატფორმა.

ნახეთ მეტი
Back to top button