ანალიტიკა

„სომხებს სთხოვეთ, საერთო ენა იპოვეთ, თუ არა, ჩვენთან გექნებათ საქმე“. ვაშინგტონის გაფრთხილება ბაქოსთვის, საერთაშორისო ექსპერტის აზრით

არის გარკვეული აქტივობა შეერთებული შტატების მხრიდან სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ურთიერთობების მოწესრიგების ან „სამშვიდობო ხელშეკრულების“ ხელმოწერის კუთხით. აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის თანაშემწე მშვიდობის მიღწევის რეალურ შესაძლებლობას ხედავს და აღნიშნავს, რომ ამით რეგიონის ყველა ქვეყანას შეუძლია ისარგებლოს. ჯეიმს ო’ბრაიენმა ისაუბრა ცენტრალური აზიიდან თურქეთში ვაჭრობის შემოტანის შესაძლებლობაზე აზერბაიჯანისა და სომხეთის ტერიტორიის გავლით, მაგრამ ასევე გააფრთხილა, რომ თუ ისინი შეეცდებიან ამ საკითხის გადაჭრას არამშვიდობიანი გზით, აშშ გამოიყენებს ყველა შესაძლო ინსტრუმენტს, ასეთი სავაჭრო გზის შექმნის აღსაკვეთად. ექსპერტების ნაწილი ამას ბაქოსთვის მკაფიო გზავნილად მიიჩნევს, ზოგი კი მას ე.წ რუსული „ფორპოსტის“ შემცვლელ გზას „მისაბმელად“ უწოდებს.

სახელმწიფო მდივანმა ენტონი ბლინკენმა ნიკოლ ფაშინიანთან და ილჰამ ალიევთან სატელეფონო საუბრისას განიხილა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობის დამყარების მცდელობებისთვის აშშ-ს მხარდაჭერის მნიშვნელობა, დაადასტურა სომხეთის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მხარდაჭერა და ხაზი გაუსვა სომხეთთან ორმხრივი თანამშრომლობის გაზრდის მცდელობებს. ალიევთან საუბარში ბლინკენმა ხაზი გაუსვა სამშვიდობო პროცესის დისკუსიებში ვაშინგტონის ჩართულობის მნიშვნელობას.

აზერბაიჯანული მედია იტყობინება, რომ ალიევმა ბლინკენს შესჩივლა, რომ სომხეთმა   აზერბაიჯანის მიერ 2023 წლის 11 სექტემბერს წარდგენილ სამშვიდობო ხელშეკრულების ტექსტთან დაკავშირებით წინადადებებს უპასუხა, 70 დღის დაგვიანებით, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ერევანი თითქოს ცდილობს სამშვიდობო პროცესის გაჭიანურებას.

ორი ქვეყნის ლიდერებთან ბლინკენის სატელეფონო საუბრის წინ, სახელმწიფო მდივნის თანაშემწემ ჯეიმს ო’ბრაიენმა ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ შეერთებული შტატები ხედავს რეალურ შესაძლებლობას აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის მშვიდობის დასამყარებლად.

„ჩვენ გვამხნევებს, რომ მხარეები ერთმანეთს ესაუბრებიან როგორც შუამავლების მეშვეობით, ისე უშუალოდ, რაც გვაძლევს იმედს, რომ არის რეალური შესაძლებლობა, რომ სარგებელი მივიღოთ მთელ რეგიონში. მაგალითად, თუ ცენტრალური აზიიდან ვაჭრობა შეიძლება თურქეთში აზერბაიჯანისა და სომხეთის გავლით შემოვიდეს, ეს ხელს შეუწყობს ამ სავაჭრო გზაზე მყოფი ყველა ქვეყნის განვითარებას. ჩვენ მივესალმებით შესაძლებლობას ვიყოთ მისი ნაწილი”.

პოლიტოლოგი ჰაკობ ბადალიანი ამერიკულ წინადადებებს სომხეთის სახელმწიფოსთვის ფუნქციურად მნიშვნელოვანად მიიჩნევს, როგორც საგზაო „ხიდს“ ან საგზაო „მისაბმელს“ აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის. ანალიტიკოსი კონკრეტულად წერს:

„აშშ-სთვის მნიშვნელოვანია სავაჭრო გზის შექმნა ცენტრალური აზიიდან ევროპაში აზერბაიჯანის, სომხეთის, თურქეთის გავლით. სრულიად გულწრფელია. ის არ საუბრობს ზედმეტ რამეებზე და არ კვებავს ზედმეტ ილუზიებს, ალბათ დიპლომატისთვის გარკვევით ამბობს, რა არის აშშ-ის მიზანი და რა სარგებელს მიიღებს სომხეთი მისგან. პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა ცოტა ხნის წინ განაცხადა, რომ სომხეთის სახელმწიფოს ფუნქციონალური მნიშვნელობა უნდა გარდაიქმნას და განაცხადა, რომ „ეკონომიკური კეთილდღეობა უნდა იყოს ჩვენი ინტერესების მწვერვალი“. ამერიკელი ჩინოვნიკის სიტყვებთან შედარებისას საკმაოდ ნათელ სურათს ვიღებთ: სომხეთის სახელმწიფოს ფუნქციონალური მნიშვნელობა აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის საგზაო „ხიდის“ ან საგზაო „შემაერთებელის“ როლია.

სახელმწიფო მდივნის თანაშემწემ ჯეიმს ო’ბრაიენმა ასევე გააფრთხილა, რომ თუ გადაწყდება სავაჭრო გზების შექმნა არამშვიდობიანი გზით, ვაშინგტონი გამოიყენებს ყველა შესაძლო ინსტრუმენტს ამის თავიდან ასაცილებლად. შეერთებულმა შტატებმა ნათლად მიუთითა მხარეებს, თუ როგორ უყურებს პროცესს და რა შედეგები მოჰყვება ძალის გამოყენებას.

საერთაშორისო ექსპერტი დავით კარაპეტიანი “რადიოლურთან” საუბარში ო’ბრაიენის განცხადებას ასე “თარგმნის”:

„მესიჯი ასეთია: თუკი თურქეთიდან ცენტრალური აზიის მიმართულებით სავაჭრო გზები გაიხსნება ძალით, სომხეთის ნების საწინააღმდეგოდ, მაშინ აშშ ყველაფერს გააკეთებს მათ ჩასაშლელად. უფრო მეტიც, ისინი გამოიყენებენ ყველა ხელმისაწვდომ ინსტრუმენტს ჩაშლის მიზნით. ანუ უნდა თქვას: შეთანხმდით სომხებთან, თუ გინდათ, პროვოკაციების გარეშე, პოლიტიკური დივიდენდების გარეშე, პირდაპირი ტექსტით სთხოვეთ სომხებს, საერთო ენა იპოვეთ სომხებთან და სცადეთ გზის გახსნა სომხეთის ნების გათვალისწინებით და თანამშრომლობით, თუ არა, ჩვენთან გექნებათ საქმე“.

ამერიკული მხარის ყურადღების ცენტრშია ასევე 30 ნოემბერს დაგეგმილი სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის საზღვრის დელიმიტაციის კომისიების მორიგი შეხვედრა. სახელმწიფო მდივნის თანაშემწე იმედოვნებს, რომ მხარეები გამოიჩენენ  სამშვიდობო შეთანხმების რაც შეიძლება მალე გაფორმების ინტერესს. საერთაშორისო ექსპერტის, დავით კარაპეტიანის თქმით, აშშ გონებამახვილია და არ დაავიწყდა, რომ ბაქომ უარყო ვაშინგტონში შეხვედრის ორგანიზების შესაძლებლობა და, ალბათ, სწორედ ეს არის ვაშინგტონის გაფრთხილების მიზეზი. შეგახსენებთ, ბაქომ განაცხადა: „ამერიკის შეერთებული შტატების ცალმხრივი მიდგომის შედეგად, ამ ქვეყანამ შეიძლება დაკარგოს შუამავლის როლი“.

ნახეთ მეტი
Back to top button