ანალიტიკა

ომი ანკარა-მოსკოვის შეთანხმებით მიმდინარეობდა. მშვიდობას ერთი და იგივე ქვეყნები ვერ მოაგვარებენ“. განთაჰარიანი

Radar Armenia-მ საერთაშორისო ექსპერტ შაჰან განთაჰარიანთან ერთად 2023 წელი შეაჯამა.

– გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით როგორი წელი იყო 2023 წელი?

– ჩვენთვის ომებით სავსე წელიწადი. ვგულისხმობ არცახის ერთდღიან კონფლიქტს და ჰამასსა და ისრაელს შორის მიმდინარე ომს. სომხური თვალსაზრისით, ერთი მხრივ, ჩვენი მეორე რესპუბლიკის დაცემა, მეორე მხრივ, ახალი ძვრები ახლო აღმოსავლეთის სომხური დიასპორის თვალსაზრისით.

– რა განვითარება ექნება რეგიონში მიმდინარე პროცესებს 2024 წელს?

– გლობალური პოლარიზაციის ახალი ტენდენციები გაგრძელდება. ჩინეთი უკვე ძლიერი ეკონომიკური პოლუსია, რომელიც გავლენას ახდენს ახალი მსოფლიო წესრიგის ფორმირების პროცესებზე. ახალი ღერძების სამხედრო-პოლიტიკური მონახაზები აუცილებლად გადაკვეთს ერთმანეთს. ჩვენ ამას ვიგრძნობთ როგორც სამხრეთ კავკასიაში, ასევე ახლო აღმოსავლეთში. მათ პარალელურად, ბიოსფეროს პრობლემები, მიგრაციის ტალღის ახალი წამოწევა შეარყევს მსოფლიოს სხვადასხვა გეოგრაფიულ გარემოში.

რა თქმა უნდა, უკრაინის ომის შედეგებს თავისი შედეგები მოჰყვება. თუმცა, ზოგადად, ამ პირობებში, რუსეთის საერთაშორისო ბლოკადის წინააღმდეგ ირანის დეიზოლაცია გაგრძელდება. ეს ასევე მოიცავს დასავლეთ-რუსეთის კოლექტიურ ბრძოლას სამხრეთ კავკასიაში გავლენისთვის. ანკარას თამაში დასავლეთსა და რუსეთის ფედერაციას შორის ამოწურვის ფაქტორებს ავლენს.

რა გავლენა იქონია გეოპოლიტიკურმა პროცესებმა სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების მოწესრიგებაზე?

– არ არის გამორიცხული, აზერბაიჯანში ანტიალიევური განწყობები გაიზარდოს. ბაქოზე ზეწოლის პოლიტიკა გრძელდება და ალიევი კარგა ხანს ვერ დატკბება გამარჯვებულის დაფნებით. ამიტომ ის სასწრაფოდ აპირებს რიგგარეშე არჩევნებს. ზოგადად, შეიძლება ვისაუბროთ სიტუაციის ცვლილებაზე, როცა რუსეთ-თურქეთის დაძაბულობა გაღრმავდება და ქვეყნები კლასიკურ პოზიციებს დაუბრუნდებიან.

სამშვიდობო შეთანხმება განპირობებულია რეგიონის მთავარ მოთამაშეებს შორის შეთანხმებებით. დღეს სიუნიქს გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა აქვს როგორც ჩრდილოეთ-სამხრეთის, ისე აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით. ამ მიზეზით, საერთაშორისო შეთანხმების გარეშე რადიკალური გადაწყვეტილებები არ იქნება. იქნება ახალი ჩართვები და კონტრზომები, სანამ რეგიონალური შეთანხმება არ იქნება მიღწეული.

რამდენად მიმართული იყო რეგიონის მოთამაშეთა მიდგომები მშვიდობის დამყარებასა და განმტკიცებაზე, განსაკუთრებით თურქეთისა და ირანის შემთხვევაში?

– მოკლევადიან პერიოდში ირანისა და თურქეთის ინტერესები შეიძლება დაემთხვეს. თურქეთი ნატოს მეორე ძალაა და ირან-თურქეთის ურთიერთობები სწორედ ამ რეალობის ფონზე უნდა იყოს აღქმული. არ დაგვავიწყდეს, რომ ირანის პრეზიდენტის ვიზიტი ანკარაში ბოლო მომენტში გაუქმდა. ეს ძალიან მეტყველი მაჩვენებელია ურთიერთობების გაანალიზებისას.

– რა მოვლენებს უნდა ველოდოთ 2024 წელს, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო ხელშეკრულების, პროექტის „მშვიდობის გზაჯვარედინ“ გაფორმების თვალსაზრისით?

– ძნელი წარმოსადგენია სამშვიდობო ხელშეკრულება სომხეთის სუვერენული ტერიტორიებიდან აზერბაიჯანული ჯარების გაყვანის გარეშე. სანამ ეს არ მოხდება, სანამ ნახიჯევანი-აზერბაიჯანის გზის სტატუსი არ გაირკვევა, სომხეთი და აზერბაიჯანი დამოუკიდებლად ვერ გადაწყვეტენ შეთანხმებას სამშვიდობო ხელშეკრულებაზე არსებული პირობებით. დასავლეთი იმყოფება რეგიონში და არ დაუშვებს პრობლემების გადაჭრას მხოლოდ რუსეთ-თურქეთის შეთანხმების ფარგლებში. ომი ანკარა-მოსკოვის შეთანხმებით მიმდინარეობდა. მშვიდობა მხოლოდ იმავე ფორმატში არ დალაგდება.

ჰაიკ მაგოიანი

ნახეთ მეტი
Back to top button