პოლიტიკა

საჭიროა სომხეთ-ინდოეთის ურთიერთობების სტრატეგიულ დონეზე აყვანა  –   ექსპერტი

დელიში ყველაზე პრესტიჟული საერთაშორისო კონფერენცია „Raisina Dialogue 2024“ მუშაობას უკვე მეორედ იწყებს „სომხურ-ინდური დიალოგის“ სესიით. კონფერენციის ორგანიზატორია ინდოეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო. „აპრი სომხეთის“ სომეხი ექსპერტები აცხადებენ, რომ მათზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა თანამშრომლობის განვითარების პერსპექტივამ. მან უკვე გამოიღო ხელშესახები შედეგი, დაახლოებით ერთი მილიარდი დოლარის ღირებულების იარაღისა და საბრძოლო მასალის შესყიდვის ხელშეკრულების სახით.

სომხეთის რესპუბლიკის უსაფრთხოება და სტაბილურობა მნიშვნელოვანია ინდოეთისთვის, ამბობენ სომეხი ექსპერტები, რომლებიც მონაწილეობდნენ დელიში მიმდინარე წლის თებერვალში სომხურ-ინდოეთის კონფერენციაში. მათი თქმით, სომხეთის მიმართ ინტერესი 2020 წლის ომის შემდეგ გაიზარდა, როცა აზერბაიჯანმა, თურქეთმა და პაკისტანმა ერთობლივი ძალებით განახორციელეს აგრესია მთიანი ყარაბაღის მიმართ. ეს გაერთიანება იყო გაღვიძების ზარი ინდოეთისთვის. შედეგად, სომხეთსა და ინდოეთს შორის 1 მილიარდი დოლარის ღირებულების კონტრაქტი გაფორმდა საჭირო იარაღისა და აღჭურვილობის შესაძენად. დელისთან სამხედრო თანამშრომლობაც რუსეთის საზრუნავითაა განპირობებული“, – ამბობს „აპრი სომხეთის“ ექსპერტი ნვარდ ჩალიკიანი „რადიოლურთან“ საუბარში.

„რუსეთს, საიდანაც ყოველთვის ვყიდულობდით იარაღს, ამჟამად აქვს შეზღუდვები უკრაინასთან დაკავშირებით. ახლა კი ინდოეთი სომხეთისთვის პირველი ქვეყანაა, რომელმაც იარაღის შესყიდვის დივერსიფიკაცია მოახდინა. ჩვენი იარაღის 90 პროცენტი შეძენილია ინდოეთიდან. სომხეთი ითვლება ინდური იარაღის უმსხვილეს მყიდველად და მათთვის ეს ბაზარიც მნიშვნელოვანია, რადგან იარაღის გაყიდვაც მათთვის მნიშვნელოვანი ფაქტორია“.

ექსპერტების აზრით, ინდური იარაღი უაღრესად ეფექტური, კონკურენტუნარიანია 21-ე საუკუნის იარაღს შორის და შედარებულია ნატოს იარაღთან. ეს არის ის მიზეზიც, რომ აზერბაიჯანი ახორციელებს ანტიინდური პროპაგანდას, ადანაშაულებს დელის სომხეთის შეიარაღებაში და რეგიონში დაძაბულობის გამოწვევაში.

ექსპერტი ჩალიკიანი იხსენებს, რომ ინდოეთიდან იარაღის გადაზიდვის ძირითადი გზა ირანის ტერიტორიაზე გადის. ცოტა ხნის წინ ინდოეთმა განაცხადა, რომ სტრატეგიული ექსპორტის განსახორციელებლად სომხეთთან საჰაერო დერეფნის შექმნას აპირებს. Indian Aerospace Defense-ის საინფორმაციო ცენტრის ცნობით, ამ მიზნით შეიქმნა HALCON-ის ერთობლივი სამუშაო ჯგუფი, რომელიც გააძლიერებს ლოგისტიკას ინდოეთსა და სომხეთს შორის.

„მათთვის ინფრასტრუქტურის თემა ძალიან აქტუალური გახდა, რადგან საკმაოდ აქტიური დისკუსიები მიმდინარეობს ინდოეთიდან ევროპისკენ მიმავალი გზების ალტერნატიულ გზებზე. ხოლო ჩრდილოეთ-სამხრეთის გზა, რომელიც ჯერ ბოლომდე არ არის დანერგილი. ამ თემამ ახალი იმპულსი შეიძინა ინდოეთსა და სომხეთშიც.  ირანი მნიშვნელოვანი ფაქტორია ამ პროექტში, რადგან აქვს  ჩაბაჰარის პორტი, რომლის მეშვეობითაც ინდოეთს შეუძლია სავაჭრო ურთიერთობები ჰქონდეს ირანთან, სომხეთიც ამ ჩაბაჰარის პორტის ნაწილია.

სომხეთს უნდა შეეძლოს ჩრდილოეთ-სამხრეთის დასრულება, რადგან ეს უკიდურესად მნიშვნელოვანია ტვირთების გადაზიდვისთვის. გზა აზერბაიჯანის გავლით უზრუნველყოფს კავშირს რუსეთთან, ხოლო სომხეთის გავლით ჩრდილოეთ-სამხრეთის გავლით ევროკავშირისკენ, საქართველოს გავლით. ჩრდილოეთ-სამხრეთის მნიშვნელობას უსაფრთხოების საკითხებიც განსაზღვრავს, ამბობს ნვარდ ჩალიკიანი, რომელიც ეხება სომხეთ-ინდოეთის ურთიერთობებს.

„იმისთვის, რომ ეს გეგმა განხორციელდეს, არ უნდა იყოს ტერიტორიული დათმობა აზერბაიჯანის მიმართ სომხეთის ტერიტორიული მთლიანობიდან. როგორც ვიცით, ეგრეთ წოდებული „ზანგეზურის დერეფანი“ მათი მთავარი მოთხოვნაა, არის ანკლავების საკითხიც და მთელი ეს საუბარი იმაზეა, რომ მათ დაამყარონ კონტაქტი ნახიჩევანთან და თურქეთთან და თუ ეს მოხდება, „ჩრდილოეთ-სამხრეთის“ „გზას ბევრი დიდი დაბრკოლება ექნება. ძალიან საშიში პროგრამაა. თუ ვსაუბრობთ ინდოეთთან ურთიერთობების განვითარებაზე, უნდა გავითვალისწინოთ ამ საფრთხეების განეიტრალების მნიშვნელობა.

მიუხედავად იმისა, რომ პროექტის განხორციელება საკმაოდ რთულია, ექსპერტის აზრით, ის დღით ადრე უნდა განხორციელდეს, რადგან ის სომხეთისთვის არა მხოლოდ მნიშვნელოვანი კომერციული და ეკონომიკური კომპონენტი იქნება, არამედ უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საშუალებაც. „აპრი სომხეთის“ ექსპერტის თქმით, სამთავრობო დონეზე არის პროგრამის მნიშვნელობის გაცნობიერება, მაგრამ არის შენელება მის დასრულებაში. სომხეთი ასევე მნიშვნელოვანია ინდოეთისთვის ევრაზიის ეკონომიკურ კავშირთან ხიდის როლში, ამბობს ჩემი თანამოსაუბრე და დასძენს, რომ დიდი პოტენციალი არსებობს სომხეთ-ინდოეთის თანამშრომლობისთვის ლითონების, ძვირფასი ქვების და ტექსტილის სფეროებში.

ნახეთ მეტი
Back to top button