ანალიტიკამთავარი

ორდღიანი მოლაპარაკებები ალმათიში. უთანხმოებები შენარჩუნდა

ალმათიში სომხეთისა და აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრებს შორის მოლაპარაკებების მეორე რაუნდი გაგრძელდა. ორდღიანი მოლაპარაკებები წინასწარ იყო დაგეგმილი. მირზოიანმა და ბაირამოვმა სამშვიდობო შეთანხმების პროექტი განიხილეს, თუმცა შეხვედრის პირველივე დღეს არარატ მირზოიანმა განაცხადა, რომ შესაძლებელია ამ დღის წესრიგით არ შემოვიფარგლოთ.

შეხვედრას უაღრესად სიმბოლურად თვლიან არა მხოლოდ ანალიტიკოსები. ამის შესახებ თავად სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ისაუბრა, რომელმაც ბაირამოვს შეახსენა, რომ იკრიბებიან იქ, იმავე შენობაში, „მეგობრობის სახლში“, სადაც 1991 წ. ხელი მოეწერა ალმა-ატას დეკლარაციას.

სომხეთისა და აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრების ალმათის ორდღიანი მოლაპარაკებებიდან მნიშვნელოვანი გაჟონვა არ არის. მოლაპარაკებების მიმდინარეობის შესახებ ვარაუდებს ამჟამად აყალიბებენ „პირველი შთაბეჭდილებებით“ გამოქვეყნებული ვიდეოებიდან, შესავალ სიტყვაში გაკეთებული განცხადებებიდან, მოლაპარაკებების თანმხლები პოლიტიკური ატმოსფეროდან და გავრცელებული ოფიციალური მესიჯებიდან.

მირზოიანსა და ბაირამოვს შორის ორდღიანი მოლაპარაკების ყველაზე გრძელი სამუშაო იყო პირველი დღე, 10 მაისი. იმ დღეს მინისტრები 4 საათის განმავლობაში მოლაპარაკებას აწარმოებდნენ. ბევრმა ყურადღება თავიდანვე მიაქცია სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის შემდეგ განცხადებას:

„არ შემოვიფარგლოთ სამშვიდობო შეთანხმების დღის წესრიგით და წავიდეთ უფრო შორს,  რეგიონში სატრანსპორტო კომუნიკაციების განბლოკვაზე“. საგარეო საქმეთა მინისტრის არარატ მირზოიანის ეს განცხადება-წინადადება საკმარისი იყო იმის დასაჯერებლად, რომ სამშვიდობო შეთანხმება განბლოკვის საკითხებს ვერ გადაჭრის. ეს გეოპოლიტიკური ინტერესის საკითხი, ფაქტობრივად, ცალკე პაკეტში გადასაწყვეტი საკითხია.

,,მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გააგრძელებენ მოლაპარაკებებს ღია საკითხებზე, სადაც ჯერ კიდევ არის უთანხმოება“.

ამის შესახებ განცხადება სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ გაავრცელა.

რეგიონული საკითხების ექსპერტი არმენ პეტროსიანი ახსენებს, რომ სომხეთს აზერბაიჯანთან მოლაპარაკების თავიდანვე 3 პრინციპული მიზანი ჰქონდა, რომელთაგან ერთ-ერთი, არცახის მოსახლეობის უსაფრთხოებისა და უფლებების უზრუნველყოფის საკითხი, როგორც ჩანს, გავიდა დღის წესრიგიდან აზერბაიჯანის სექტემბრის აგრესიის შემდეგ. როგორც ჩანს, არცახში სომხების დაბრუნების საკითხი დღის წესრიგში ჯერ არ დგას. გარკვეულწილად საკამათოა აგრეთვე „დერეფნის“ ლოგიკით გზების განბლოკვა, რაზეც რეგულარულად საუბრობს აზერბაიჯანული მხარე.

„ახლა რჩება რეგიონული არხების დემარკაციისა და განბლოკვის პროცესები. არ მგონია, რომ აზერბაიჯანი ამ ეტაპზე მზად იქნება ფუნდამენტურ დათმობაზე წასასვლელად ემბარგოს მოხსნასთან დაკავშირებით. აი, დემარკაციის კუთხით, შესაძლოა, იყოს რაიმე ორმხრივი კომპრომისული პროტოკოლი, რომელიც აჩვენებს, რომ ორმხრივი მოლაპარაკებები მაინც შეიძლება იყოს უფრო ეფექტური, ვიდრე შუამავლობით მოლაპარაკებები. ახლა ვფიქრობ, რომ აზერბაიჯანს შეუძლია აქ კომპრომისზე წასვლა, რათა აჩვენოს, რომ ორმხრივი მოლაპარაკებები უკეთესია. გაგვიშვით, სომხეთთან პრობლემები მოვაგვაროთ. ასევე სომხეთი დაარწმუნოს, უარი თქვას  მედიაციის ფორმატებში მოლაპარაკებების დაჟინებაზე“.

საგარეო საქმეთა მინისტრების დონეზე სომხურ-აზერბაიჯანული მოლაპარაკებების თანმხლები პოლიტიკური ატმოსფეროს მხრივ შეიძლება გამოვარჩიოთ შემდეგი: მოლაპარაკებები სომხეთის პრემიერ-მინისტრის მოსკოვში ვიზიტისთანავე იმართება.

თუ მოვლენებს გავიხსენებთ, შეიძლება აღინიშნოს, რომ 2023 წლის ოქტომბრიდან, მას შემდეგ რაც აზერბაიჯანმა ბოიკოტი გამოუცხადა გრანადას მოლაპარაკებებს, აზერბაიჯანული მხარე მაქსიმალურად ცდილობდა დაეწყო მოლაპარაკებები ახალ პლატფორმებზე, თავიდან იცილებდა რა დასავლურ პლატფორმებს. მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანმა ბრიუსელში და ვაშინგტონში შეხვედრების წინადადება უარყო, 2024 წელს ბერლინში საგარეო საქმეთა მინისტრების დონეზე გაიმართა შეხვედრა, რომელსაც, თუმცა, შედეგი არ გამოუღია. მთელი ამ ხნის განმავლობაში აზერბაიჯანი დაჟინებით ითხოვდა მოლაპარაკებებს „3+3“ ფორმატის ფარგლებში. რუსული ფორმატი ბაქოსთვისაც მისაღები იყო. მხარეები თბილისშიც კი წავიდნენ და საქართველოს ხელისუფლების მეშვეობით ცდილობდნენ რაიმე პროცესის დაწყებას. საბოლოოდ მოხდა ალმათი, ანუ შეიქმნა ახალი, ყაზახური პლატფორმა.

სწორედ ამ თვალსაზრისით, რეგიონული საკითხების ექსპერტი ვარაუდობს, რომ ეს ახალი პლატფორმა ბაქოსა და მოსკოვის ინტერესებში შედის. მაგრამ არსებობს საკითხის მეორე მხარეც.

„აქ ყველაზე მნიშვნელოვანი მოლაპარაკებების დღის წესრიგია. თუ ეს დღის წესრიგი დასავლურ პლატფორმებზე ჩამოყალიბებული დღის წესრიგია, ანუ გრანადას დოკუმენტი, რომელიც უნდა ყოფილიყო ხელმოწერილი და ხელი არ მოეწერა და ახალი მოლაპარაკების პროცესი ამ პრინციპების ფარგლებშია, მაშინ მე ნამდვილად ვფიქრობ, რომ ეს არის როგორც სომხური მხარის ინტერესებში, ამავდროულად არის გარკვეული დაახლოება დასავლეთთანაც.

ვინაიდან ინფორმაცია არ გვაქვს, დაზუსტებით ვერ ვიტყვით. ანუ ფორმაში შეიძლება უფრო ახლოს იყოს აზერბაიჯანისა და რუსეთის ინტერესებთან, მაგრამ შინაარსობრივად სომხეთის, შესაბამისად, დასავლეთის ინტერესებთანაც. ყოველ შემთხვევაში, სიტუაცია საკმაოდ რთულია და, ალბათ, ყველაზე მნიშვნელოვანი აქ არის არა მოლაპარაკების შედეგები, არამედ ის პროცესი, რომელიც არსებობს. უკეთესია მოლაპარაკებების არსებობა, ვიდრე არარსებობა. მაგრამ სომხური მხარეც უნდა შეეწინააღმდეგოს მაინც და არ დაუშვას ისეთი პროცესი, რომელიც აზერბაიჯანის ყველაზე ამბიციურ მიდგომებს გულისხმობს“.

მოლაპარაკებების დროს ერთადერთი, რაც შეიძლება განვასხვავოთ აზერბაიჯანის დათმობებისგან, არის შეთანხმება ალმა-ატას დეკლარაციაზე მითითების შესახებ, რომელიც, თუმცა, ჯერ კიდევ არ არის გარანტირებული.

ბოლოს მირზოიანმა და ბაირამოვმა მოლაპარაკება ბერლინში თებერვალში გამართეს. მაშინ მხარეებს ხელშესახები შედეგი არ დაუფიქსირებიათ. თუმცა, ბერლინიდან ალმათამდე პერიოდში მხარეებმა გაცვალეს რედაქტირება სამშვიდობო შეთანხმების პროექტზე, ასევე ერთობლივად განიხილეს ზოგიერთი ტერიტორია დემარკაციის ფარგლებში და დააკონკრეტეს მთელი რიგი გეოგრაფიული კოორდინატები.

აღსანიშნავია, რომ ალმათის მოლაპარაკებებს მიესალმნენ როგორც რუსეთი, ასევე დასავლეთი.

ნახეთ მეტი
Back to top button