სომხეთი რეგიონალური ლიდერია. Freedom House წარმოგიდგენთ ანგარიშს „თავისუფლება მსოფლიოში 2026“
19 მარტს, საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველმა ორგანიზაცია Freedom House-მა გამოაქვეყნა ანგარიში „თავისუფლება მსოფლიოში 2026: ავტოკრატიის მზარდი ჩრდილი“. აღნიშნულია, რომ 2025 წელს გლობალური თავისუფლება ზედიზედ მე-20 წელია შემცირდა. წლის განმავლობაში პოლიტიკური უფლებები და სამოქალაქო თავისუფლებები 54 ქვეყანაში გაუარესდა, ხოლო გაუმჯობესება მხოლოდ 35 ქვეყანაში დაფიქსირდა. აღსანიშნავია, რომ სომხეთი ნაწილობრივ თავისუფალი ქვეყნების სიაშია და 100-დან 54 ქულა აქვს, პოლიტიკური თავისუფლებები – 40-დან 23, ხოლო სამოქალაქო თავისუფლებები – 60-დან 31. გასულ წელს სომხეთსაც 54 ქულა ჰქონდა. ინტერნეტის თავისუფლების მხრივ, სომხეთი თავისუფალ ქვეყნებს შორისაა 100-დან 72 ქულით. მეზობელ ქვეყნებს შორის, საქართველოც ნაწილობრივ თავისუფალი ქვეყნების ჯგუფშია 51 ქულით. წელს საქართველომ დაქვეითების მაჩვენებელი შეამცირა, გასული წლის 55 ქულის შემდეგ. აღნიშნულია, რომ 2024 წელს საქართველოში დაწყებული მასშტაბური ანტისამთავრობო საპროტესტო აქციები 2025 წლის განმავლობაშიც გაგრძელდა, მიუხედავად იმისა, რომ დემონსტრანტები პოლიციის მხრიდან ძალის არაპროპორციულ გამოყენებას და არასათანადო მოპყრობას განიცდიდნენ. მმართველი პარტიის „ქართული ოცნების“ ოპონენტები ფიზიკური თავდასხმების, შევიწროების და ახალი საკანონმდებლო შეზღუდვების მსხვერპლნი გახდნენ, რომლებიც მიზნად ისახავდა ოპოზიციური პარტიებისა და სამოქალაქო საზოგადოების საზოგადოებრივ საქმეებში მონაწილეობის შეფერხებას. ქვეყნის ქულა 4 ქულით შემცირდა. აზერბაიჯანს 100-დან 6 ქულა აქვს და ის „არათავისუფალი“ ქვეყნების ჯგუფშია; გასულ წელს ეს მაჩვენებელი 7 იყო. ქვეყნის ინდექსი 100-ქულიან შკალაზე ბოლო 20 წლის განმავლობაში 33-დან 6-მდე შემცირდა. ხაზგასმულია, რომ 2005 წლიდან აზერბაიჯანში ავტორიტარული მმართველობის სტაბილური გაძლიერება შეინიშნება, რომლის ცენტრშიც პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და მისი ოჯახია. 2003 წელს მამამისის პრეზიდენტად დანიშვნის შემდეგ, ალიევმა კონსტიტუციური ცვლილებები განახორციელა, რამაც გააფართოვა პრეზიდენტის უფლებამოსილებები, გააუქმა ვადის შეზღუდვები და შეასუსტა დარჩენილი საკანონმდებლო თუ სასამართლო ავტონომია. დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემის ან თუნდაც დამოუკიდებელი მედიის არარსებობის პირობებში, კორუფცია კვლავ გავრცელდა და ალიევის ოჯახი სახელმწიფო აქტივებს კერძო სიმდიდრის წყაროდ მიიჩნევდა. აზერბაიჯანის მსგავს ავტორიტარულ რეჟიმებს შეუძლიათ სახელმწიფო ინსტიტუტების სრული სიძლიერის გამოყენება, სახელმწიფო რესურსების ბოროტად გამოყენება და კორუმპირებული მფარველობითი ქსელების გამოყენება პოლიტიკური დომინირების შესანარჩუნებლად. ალიევებმა სახელმწიფო ნავთობკომპანია პოლიტიკური და ეკონომიკური კეთილშობილების საშუალებად გამოიყენეს, რეჟიმისადმი ერთგული ბიზნესებისა და პირებისთვის მომგებიანი კონტრაქტებითა და მაღალი თანამდებობებით სარგებლობით. სანაცვლოდ, ამ მფარველობის მიმღებები თანამშრომლებზე ზეწოლას ახდენენ, რათა მხარი დაუჭირონ მმართველ პარტიას არჩევნების დროს პოლიტიკურ მიტინგებზე დასწრებით და ერთგულების სხვა საჯარო გამოხატვით. გარდა ამისა, სახელმწიფო სახსრები გამოიყენება პროსამთავრობო მედია საშუალებების დასაფინანსებლად, რომლებიც აძლიერებენ რეჟიმის იმიჯს და ამავდროულად ამცირებენ ნებისმიერ ოპოზიციას. ანგარიშში ნათქვამია, რომ როდესაც მფარველობა და პროპაგანდა არასაკმარისია განსხვავებული აზრის გასაჩუმებლად, ავტოკრატები იყენებენ თავიანთ კონტროლს უსაფრთხოების ძალებსა და სისხლის სამართლის სისტემაზე უფრო მკაცრი რეპრესიების გამოსაყენებლად. მიუხედავად იმისა, რომ აზერბაიჯანმა 2002 წლიდან შეინარჩუნა „არათავისუფალი“ სტატუსი, ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში ის 33 პუნქტიდან 6 პუნქტამდე დაეცა, რადგან ხელისუფლებამ გააძლიერა სამოქალაქო თავისუფლებების შეზღუდვა. თურქეთს 32 ქულა აქვს, ირანს კი – 10. ორივე ქვეყანა ასევე არათავისუფალ ჯგუფშია.
