2026 წლის 5 მაისს, ევროკომისიამ სომხეთს წარუდგინა ვიზების ლიბერალიზაციის სამოქმედო გეგმის (AP) განხორციელების შესახებ პირველი პროგრესული ანგარიში. მასში აღნიშნულია სომხეთის ხელისუფლების მკაფიო პოლიტიკური ვალდებულება, განახორციელოს ევროკავშირთან ვიზების ლიბერალიზაციისკენ მიმართული აუცილებელი რეფორმები. „სომხეთი-ევროკავშირის ვიზების ლიბერალიზაციის დიალოგი ოფიციალურად 2024 წლის სექტემბერში დაიწყო, ხოლო სამოქმედო გეგმა სომხეთს 2025 წლის ნოემბერში წარედგინა. ის ითვალისწინებს 74 კრიტერიუმის შესრულებას, რომლებიც ორ ფაზაში ხორციელდება: შესაბამისი საკანონმდებლო და პოლიტიკური ჩარჩოს ფორმირება და მათი პრაქტიკული განხორციელებისა და აღსრულების უზრუნველყოფა“, – ნათქვამია სომხეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს განცხადებაში, ცნობას ARMEPRESS-ი აქვეყნებს.
პირველი ანგარიში აფასებს სომხეთის პროგრესს კრიტერიუმების პირველი ნაკრების მიმართულებით, ფოკუსირებით მხოლოდ საკანონმდებლო და პოლიტიკურ ჩარჩოზე ოთხ ძირითად სფეროში: დოკუმენტების უსაფრთხოება, საზღვარი, მიგრაცია და თავშესაფრის მართვა, საზოგადოებრივი წესრიგი და უსაფრთხოება, საგარეო ურთიერთობები და ფუნდამენტური უფლებები.
მიუხედავად იმისა, რომ სამოქმედო გეგმის გამოქვეყნებიდან მცირე დრო გავიდა, სომხეთის მთავრობამ უკვე დაიწყო ან დაგეგმა საჭირო საკანონმდებლო და პოლიტიკური ცვლილებების მნიშვნელოვანი რაოდენობა, რასაც ევროკავშირი დიდად აფასებს.
ანგარიშში დეტალურად არის აღწერილი სომხეთის მიერ გადადგმული მნიშვნელოვანი ნაბიჯები და მიღწეული პროგრესი ოთხ ძირითად სფეროში:
დოკუმენტების უსაფრთხოება: 2025 წლის ივლისში სომხეთმა მიიღო ახალი კანონი სახელმწიფო მოსახლეობის რეესტრის შესახებ, რომელიც საშუალებას მისცემს შექმნას ერთიანი და უსაფრთხო ელექტრონული მოსახლეობის რეესტრი.
გარდა ამისა, ხელი მოეწერა საჯარო-კერძო პარტნიორობის ხელშეკრულებას ეროვნული ბიომეტრიული იდენტიფიკაციის სისტემის მოდერნიზებისთვის, რაც უზრუნველყოფს, რომ მომავალი პასპორტები და პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტები შეესაბამებოდეს სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ICAO) მიერ დადგენილ უმაღლეს სტანდარტებს.
საზღვრის, მიგრაციისა და თავშესაფრის მართვა: სომხეთი აქტიურად ავითარებს ინტეგრირებული საზღვრის მართვის (IBM) სტრატეგიას 2026-2029 წლებისთვის.
სომხეთმა ასევე მიაღწია პროგრესს რიგი ადმინისტრაციული მომსახურების დიგიტალიზაციის კუთხით. კერძოდ, მოქალაქეობის ელექტრონული მართვის სისტემა 2026 წლის იანვრიდან ამოქმედდა, ასევე მიმდინარეობს უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისთვის სამუშაო და ბინადრობის ნებართვის პროცედურების დიგიტალიზაცია. სომხეთი აგრძელებს ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებთან და მესამე ქვეყნებთან თანამშრომლობის გაძლიერებას რეადმისიის სფეროში.
შესანიშნავია წინსვლა სასაზღვრო რეფერალური მექანიზმების გაძლიერებისა და ელექტრონული თავშესაფრის მართვის სისტემის შექმნის მიმართულებით.
საზოგადოებრივი წესრიგი და უსაფრთხოება: 2018 წლიდან სომხეთმა მნიშვნელოვნად გააძლიერა და საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოიყვანა ანტიკორუფციული სამართლებრივი და ინსტიტუციური სისტემა.
სომხეთმა მიიღო „დანაშაულის პრევენციის სტრატეგია 2026-2033“. „სტრატეგიის“ შემუშავების დაწყება აჩვენებს სომხეთის განზრახვას, გააძლიეროს დანაშაულის პრევენციის შესაძლებლობები მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პოლიტიკის, ინსტიტუციური კოორდინაციისა და მიზნობრივი პრევენციული ზომების გზით.
ანგარიშში ასევე მოხსენიებულია შინაგან საქმეთა სამინისტროს ფარგლებში ახლადშექმნილი სპეციალიზებული ერთეული, დანაშაულის სტატისტიკისა და კვლევის ცენტრი, რომელიც გამოავლენს დანაშაულის ნიმუშებს, იწინასწარმეტყველებს დანაშაულის პოტენციური რისკის ზონებს და მათზე დაყრდნობით წარადგენს რეკომენდაციებსა და სახელმძღვანელო ანალიზებს, რომლებიც მიზნად ისახავს დანაშაულის პრევენციას.
ადამიანებით ვაჭრობის წინააღმდეგ ბრძოლის ახალი სამოქმედო გეგმა 2026 წელს იქნება მიღებული და ამ მიმართულებით განხორციელებული ახალი პროგრამების დამატება ასევე დადებითად შეფასდა ევროკავშირის მიერ. ევროპული მხარე ასევე დადებითად აფასებს ახალი და დამოუკიდებელი პერსონალური მონაცემების დაცვის ორგანოს შექმნას, რომლის საქმიანობაც შეესაბამება ევროპულ პერსონალური მონაცემების დაცვის პრინციპებსა და საუკეთესო პრაქტიკას.
ძირითადი უფლებები: სომხეთი ამჟამად ამუშავებს კანონს დისკრიმინაციის პრევენციისა და მასთან ბრძოლის შესახებ, რათა ის ევროპულ სტანდარტებს შეესაბამებოდეს. გარდა ამისა, სომხეთმა 2025 წელს მიიღო ახალი კანონმდებლობა ბავშვთა უფლებების შესახებ, რათა უზრუნველყოს ძალადობისა და ექსპლუატაციისგან დაცვის უფრო ყოვლისმომცველი ჩარჩო.
დადებითი დინამიკის მისალმებით, კომისია ამავდროულად ხაზს უსვამს, რომ პროგრესის შეფასება ხორციელდება მხოლოდ შედეგებზე დაფუძნებული მიდგომით და განპირობებულია ყველა კრიტერიუმის ეფექტური და თანმიმდევრული განხორციელებით. ანგარიშში ასევე წარმოდგენილია წინადადებები/რეკომენდაციები, რომლებიც სომხეთს დაეხმარება გამოვლენილი ხარვეზების შევსებაში.
საერთო ჯამში, კომისია ხაზს უსვამს, რომ აუცილებელია ყველა სფეროში მიღებული პოლიტიკისა და კანონების პრაქტიკული, თანმიმდევრული და შედეგებზე დაფუძნებული განხორციელების უზრუნველყოფა. ანგარიშში ასახული მონაცემები ხაზს უსვამს სომხეთსა და ევროკავშირს შორის კავშირების გაღრმავებას. სომხეთის მოქალაქეებისთვის გაცემული შენგენის ვიზების რაოდენობა სტაბილურად იზრდება, 2019 წლის 51 000-დან 2024 წლის 86 300-მდე, მრავალჯერადი შესვლის ვიზების წილის მნიშვნელოვანი ზრდით (ამჟამად 43.5%).
გარდა ამისა, ვიზებზე უარის თქმის მაჩვენებელმა კლების ტენდენცია აჩვენა, რაც ასახავს სომხეთის მოქალაქეების მოგზაურობისადმი მზარდ ნდობას.
ანგარიშში ხაზგასმულია, რომ ვიზების ლიბერალიზაციის დიალოგი გაგრძელდება მანამ, სანამ საჭირო იქნება, რათა უზრუნველყოფილი იყოს ყველა დადგენილი კრიტერიუმის სრული შესრულება.
კომისია გააგრძელებს სამოქმედო გეგმით დადგენილი ყველა კრიტერიუმის შესრულების მონიტორინგს, ევროკავშირის წევრი სახელმწიფოების ექსპერტების მხარდაჭერით, და უახლოეს მომავალში სომხეთში დამატებითი შეფასების მისიები ორგანიზდება.
ევროკავშირი კვლავ ერთგული რჩება სომხეთის რეფორმების მხარდაჭერის მიმართ, სპეციალური ტექნიკური და ფინანსური დახმარების გაწევის გზით, კერძოდ, სომხეთისთვის „მდგრადობისა და ზრდის პროგრამის“ ფარგლებში.
