სომხეთი ეკონომიკურად დიდად არ დაზარალდება აშშ-ს მიერ ექსპორტზე დაწესებული 10 პროცენტიანი საბაჟო გადასახადისგან. ეკონომისტი
სომხეთიდან ექსპორტირებულ საქონელზე ამერიკის მთავრობის მიერ დაწესებული 10 პროცენტიანი ტარიფი ქვეყანას სერიოზულ ეკონომიკურ ზიანს არ მიაყენებს. ანალოგიური მოსაზრება გამოთქვა ეკონომისტმა აღასი თავადიანმა „არმენპრესთან“ საუბარში და აღნიშნა, რომ სომხეთიდან ექსპორტის მოცულობა ძალიან მცირეა იმისთვის, რომ სომხეთის ეკონომიკაზე კრიტიკული გავლენა იქონიოს. სამაგიეროდ, ექსპერტის აზრით, ამან შესაძლოა გამოიწვიოს სომხეთის ეკონომიკური კავშირების გაღრმავება ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის ქვეყნებთან. იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ ამ ქვყნებთა ნ სომხეთი ვაჭრობს საბაჟო გადასახადის გარეშე.
შექმნილი ვითარების სრული სურათის მისაღებად მნიშვნელოვანია სომხეთსა და აშშ-ს შორის სავაჭრო ბალანსის ძირითადი მაჩვენებლების გაცნობა, რაზეც ყურადღება გაამახვილა აღასი თავადიანმა.
ექსპორტი სომხეთიდან აშშ-ში
სომხეთის საგარეო ვაჭრობის ბალანსზე დიდი წონა არ აქვს აშშ-ში ექსპორტირებული სომხური საქონლის მოცულობას. ეს იყო დაახლოებით 50 მილიონი დოლარი მომდევნო ორი წლის განმავლობაში.
სომხეთიდან ექსპორტის მნიშვნელოვანი ნაწილი, დაახლოებით 20 პროცენტი, ოქრო და ბრილიანტია. დაახლოებით 15 პროცენტი შედგება დაკონსერვებული ბოსტნეულისა და რძის პროდუქტებისგან. გარდა ექსპორტირებული პროდუქციის მოცულობისა, ამ პროდუქციის ასორტიმენტიც მცირეა, რაც იმას ნიშნავს, რომ აშშ-ში ამ პროდუქციის სხვა ქვეყნის პროდუქციით ჩანაცვლება ადვილად შესაძლებელია.
სომხეთის ექსპორტის მთლიან ინდექსში 2021 წელს აშშ-ში ექსპორტმა დაახლოებით 2,5 პროცენტი შეადგინა. თუმცა, ეკონომისტის თქმით, გასათვალისწინებელია, რომ ბოლო პერიოდში რეექსპორტის საკმაოდ დიდი ზრდა დაფიქსირდა, რაც ახლა სომხეთის ექსპორტის დაახლოებით 75 პროცენტს შეადგენს.
„ამ გარემოების გათვალისწინებით, შეგვიძლია დავაფიქსიროთ, რომ ამჟამად სომხეთის წმინდა ექსპორტის დაახლოებით 1,5-2 პროცენტი მიდის აშშ-ში“, – განაცხადა აღასი თავადიანმა.
იმპორტი ამერიკიდან სომხეთში
2021 წლისთვის მან ექსპორტის მოცულობას დაახლოებით 100 მილიონი დოლარით გადააჭარბა. მომდევნო ორ წელიწადში ის დაახლოებით 550 მილიონ დოლარამდე გაიზარდა. ეს ძირითადად განპირობებული იყო ჩრდილოეთ ამერიკიდან მანქანების რეექსპორტის ზრდით. თუმცა, 2023 წელს რუსეთის მთავრობამ დაადგინა, რომ ერთ ფიზიკურ პირს შეუძლია მხოლოდ 1 მანქანის იმპორტი და გაყიდვა ამ ქვეყანაში. ამით რუსული მხარე ცდილობს ხელი შეუწყოს ქვეყანაში საავტომობილო ინდუსტრიის განვითარებას. მოგვიანებით საქართველომ ჩვენი ქვეყნიდან ავტომობილების ექსპორტზე საბაჟო გადასახადიც დააწესა და აშშ-დან იმპორტის მოცულობაც შემცირდა.
რას გამოიწვევს ეს ყველაფერი?
აღასი თავადიანი საყურადღებოდ მიიჩნევს, რომ აშშ-ს არ დაუწესებია საბაჟო გადასახადები მცირე რაოდენობის ქვეყნებიდან, მათ შორის რუსეთიდან და ბელორუსიიდან იმპორტირებულ საქონელზე. საბაჟო გადასახადები ძირითადად განისაზღვრა შემდეგი ლოგიკით: აშშ-ის ხელისუფლებამ უბრალოდ დაყო მოცემული ქვეყნის ან გაერთიანების მიერ დადგენილი ტარიფის განაკვეთი 2-ად. მაგალითად, ევროკავშირი იყენებს საშუალო ტარიფს 39 პროცენტს აშშ-დან იმპორტზე. ბოლო დრომდე ევროკავშირის ქვეყნები ნულოვანი საბაჟო ტარიფით შემოჰქნდათ თავიანთი პროდუქცია აშშ-ში, ახლა კი 20 პროცენტიანი ტარიფით შემოიტანენ. ამის საპასუხოდ ვიეტნამმა დააწესა 95 პროცენტიანი ტარიფი, რის საპასუხოდ აშშ-მა დააწესა ტარიფი 42 პროცენტით. ამერიკული ტარიფების ყველაზე დაბალი ბარიერი 10 პროცენტია და მათ შორის სომხეთია.
აღასი თავადიანი მიიჩნევს, რომ ეს დიდ დარტყმას მიაყენებს ევროკავშირის ეკონომიკას, რომელიც დიდად არის დამოკიდებული აშშ-ს ეკონომიკაზე.
ეკონომისტის თქმით, ამ გადაწყვეტილებას დიდი პოლიტიკური გავლენა ექნება. მან აღნიშნა, რომ აშშ-ის მთავრობამ შეცვალა მუშაობის წესი. თუ შეერთებული შტატების წინა მთავრობები გლობალისტურ პოლიტიკას ატარებდნენ, ახლა გადასულია მულტიპოლარულ ტერიტორიულ პოლიტიკაზე.
”ანუ, შეერთებული შტატები ახლა უფრო მეტად არის დაინტერესებული რეგიონებითა და ქვეყნებით, რომლებიც მის სიახლოვეს მდებარეობს – გრენლანდია, პანამა, კანადა, ვიდრე სხვა სახელმწიფოები და თუნდაც ევროკავშირი. ეს გამოიწვევს ცვლილებებს გლობალურ ეკონომიკაში.
მაგალითად, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის როლი, რომელიც მართავდა უბაჟო ვაჭრობას მსოფლიოში, შემცირდება. ასევე შემცირდება გლობალისტური ტენდენციები, რაც ადგილს დაუთმობს უფრო ნაციონალისტურ ტენდენციებს. ეს არის სიგნალი იმისა, რომ სამყარო აღარ არის ერთპოლარული, არამედ მრავალპოლარულია“, – აღნიშნა აღასი თავადიანმა.
როგორ იმოქმედებს ეს სომხეთზე?
სომხეთიდან საქონლის ექსპორტი დიდად არ დაზარალდება, რადგან ექსპორტის მოცულობა დიდი არ არის. ანუ სომხეთის ეკონომიკაზე ზემოქმედება დიდი არ იქნება. სამაგიეროდ, ეს იქნება გარკვეული იმპულსი, რათა სომხეთის ბიზნესმენებს მოუწიოთ ეკონომიკური ურთიერთობების გაღრმავება ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წევრ ქვეყნებთან.
