მთიან ყარაბაღში აზერბაიჯანული კორუფციული გარიგებების გამოაშკარავება ჟურნალისტების დაპატიმრების მიზეზად:ფონდი „გეღარდი“
სამეცნიერო-ანალიტიკურმა ფონდ „გეღარდმა“ განიხილა აზერბაიჯანის ხელისუფლების მიერ მთიან ყარაბაღში კორუფციული გამოვლენების გაშუქებისას 7 დამოუკიდებელი ჟურნალისტის პოლიტიკური დევნისა და დაპატიმრების საკითხი.
Armenpress-ის ცნობით, ფონდის სტატიაში ნათქვამია, რომ 7 ჟურნალისტს, რომლებმაც მთიან ყარაბაღში სამშენებლო სამუშაოებში მასშტაბური კორუფციული გარიგებების შესახებ ისაუბრეს, აზერბაიჯანში 7-9 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. გარდა ამისა, ჟურნალისტები გაყალბებული ბრალდებებით გაასამართლეს, ხოლო საქმის მოწმეებმა, დაცვის მხარის თქმით, ზეწოლის ქვეშ უკან წაიღეს ან უარყვეს წინა ჩვენებები.
დაპატიმრებული ჟურნალისტები რეგულარულად გამოთქვამენ შეშფოთებას აზერბაიჯანის ციხეებში არაადამიანური მოპყრობის შესახებ. ევროკავშირმა შეშფოთება გამოთქვა ჟურნალისტების რეპრესიებისა და დაპატიმრების გამო და მოუწოდა აზერბაიჯანს, „პატივი სცეს ადამიანის უფლებებსა და ფუნდამენტურ თავისუფლებებს, დაიცვას საერთაშორისო ვალდებულებები და დაუყოვნებლივ გადადგას ნაბიჯები ყველა ჟურნალისტისა და მედიის მუშაკისთვის უსაფრთხო და ხელსაყრელი გარემოს უზრუნველსაყოფად“.
ევროკავშირის განცხადება მოჰყვა 20 ივნისს აზერბაიჯანში დამოუკიდებელი საინფორმაციო ვებსაიტის, AbzasMedia-ს ჟურნალისტებისა და თანამშრომლების გამამტყუნებელ განაჩენს. ბაქოს მძიმე დანაშაულების სასამართლომ „აბზასმედიას“ დირექტორს, ულვი ჰასანლის, მთავარ რედაქტორს, სევინჯ ვაგიფგიზს, გამომძიებელ ჟურნალისტ ჰაფიზ ბაბალის და რადიო თავისუფლების ჟურნალისტს, ფარიდ მეჰრალიზადეს, ცხრა წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. ჟურნალისტებს, ნარგიზ აბსალამოვას და ელნარა გასიმოვას, რვა წლით, ხოლო დირექტორის მოადგილეს, მაჰამად კეკალოვს, 7,5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯათ.
„აბზასმედიას“ ჟურნალისტები 2023 წლის ბოლოს დააკავეს, ხოლო რადიო „თავისუფლების“ ჟურნალისტი, ფარიდ მეჰრალიზადა, 2024 წლის მაისში დააკავეს. მიუხედავად იმისა, რომ „აბზასმედიამ“ განაცხადა, რომ რადიო „თავისუფლების“ ჟურნალისტი მათი თანამშრომელი არ არის და მათთან არანაირი კავშირი არ აქვს, მეჰრალიზადა იმავე საქმეზე დააკავეს.
ჟურნალისტმა აღნიშნა, რომ მას რადიო „თავისუფლებაში“ ეკონომიკური გამოძიებების გამო დევნიან. „პროკურატურამ ასევე „დამნიშნა“ „აბზასმედიას“ თანამშრომლად, სავარაუდოდ იმიტომ, რომ იქ ეკონომიკური ექსპერტი ვიყავი და ოფისში ვმუშაობდი. ორივე ეს მტკიცება ყალბია“, – განაცხადა ჟურნალისტმა.
დაკავებულებს ბრალი ედებათ „ვალუტის კონტრაბანდაში“, „ფულის გათეთრებაში“, „გადასახადებისგან თავის არიდებაში“ და „დოკუმენტების გაყალბებაში“. ეს უკანასკნელნი უარყოფენ მათ წინააღმდეგ წაყენებულ ბრალდებებს და აცხადებენ, რომ დაპატიმრებები პოლიტიკური დევნაა, რომელიც დაკავშირებულია მათ მიერ კორუფციის შესახებ გამოძიებებთან.
კერძოდ, გამოძიება „ეხება მთიანი ყარაბაღის რეკონსტრუქციის ძალისხმევას 2020 წლის ომის შემდეგ, ასევე სახელმწიფოსთან აფილირებული კომპანიების უკანონო ფინანსური ქსელების შესახებ ცნობებს“.
„… იმ ქვეყნებში, სადაც კანონის უზენაესობა და სასამართლოების დამოუკიდებლობა არ არის დაცული, სასამართლო პროცესები ავტორიტარული ხელისუფლების ცრუ ღიმილის გარდა სხვა არაფერია“, – განაცხადა მეჰრალიზადამ სასამართლო პროცესის დროს დასკვნით სიტყვაში და დასძინა, რომ განაჩენი არ იქნება მოსამართლეების, არამედ დაპატიმრების ბრძანების მიმცემი პირების.
აზერბაიჯანში ჟურნალისტების წინააღმდეგ განხორციელებულ ზეწოლასა და ბოლო დროს განხორციელებულ დაგმობას არაერთი საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია გამოეხმაურა და უფრო მკაცრი განცხადებები გააკეთა.
ფონდი „გეღარდი“ ციტირებს ავტორიტეტული ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციის, Amnesty International-ის განცხადებას, რომელიც ხაზს უსვამს, რომ AbzasMedia-ს წინააღმდეგ საქმე არის მაგალითი იმისა, თუ როგორ გამოიყენება აზერბაიჯანის სასამართლო სისტემა, როგორც იარაღი ქვეყანაში დამოუკიდებელი ჟურნალისტიკის გასაჩუმებლად“.
ადამიანის უფლებათა დამცველმა ორგანიზაციამ აღნიშნა, რომ აზერბაიჯანში პოლიტიკური ზეწოლა აღმაშფოთებელია, თუმცა საერთაშორისო საზოგადოებას არ გააჩნია ერთიანი, პრინციპული პოზიცია. „რეპორტიორები საზღვრების გარეშე“-მ (RSF) ასევე დაგმო სასამართლოს გადაწყვეტილება და აღნიშნა, რომ ის „ხელისუფლების მიერ დამოუკიდებელ პრესაზე სისტემატური ზეწოლის სიმბოლოა“.
„ხელისუფლება აპირებს ქვეყანაში დამოუკიდებელი ჟურნალისტიკის ნარჩენების აღმოფხვრას“, – შეაფასა ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტმა (CPJ) აზერბაიჯანში სიტყვის თავისუფლებასა და მედიაზე ზეწოლა.
საერთაშორისო პრესის ინსტიტუტმა (IPI), ასევე დაგმო განაჩენი და განაცხადა, რომ ჟურნალისტების ერთადერთი „დანაშაული“ იყო აზერბაიჯანის მმართველი ელიტის მასშტაბურ კორუფციულ გარიგებებში მონაწილეობის გამოაშკარავება.
ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციის (IFJ) განცხადების თანახმად, ჟურნალისტების დაპატიმრება ხელისუფლების შურისძიებაა პროსამთავრობო წრეებში კორუფციის გამოვლენისთვის. საერთაშორისო ორგანიზაციებმა ასევე მოიხსენიეს აზერბაიჯანელი აქტივისტი ბაჰრუზ სამედოვი, რომელსაც ბაქოს მძიმე დანაშაულების სასამართლომ ივნისში სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. 23 სექტემბერს მას 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა. სამედოვს ღალატში, კერძოდ, სომხეთის სპეცსამსახურებთან თანამშრომლობაში ბრალი წაუყენეს. სამედოვმა და მისმა ადვოკატებმა ბრალდებები უარყვეს და განაცხადეს, რომ დაპატიმრების რეალური მიზეზი აქტივისტის მშვიდობიანი და ომის საწინააღმდეგო სტატიები იყო, „და ეს აისახა სასამართლო საქმის მასალებში“.
ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტის (CPJ) 2024 წლის ყოველწლიური ანგარიშის თანახმად, აზერბაიჯანი მსოფლიოში მე-10 ქვეყანაა დაპატიმრებული ჟურნალისტების ყველაზე დიდი რაოდენობით. „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“ (RSF)-მა დააფიქსირა, რომ აზერბაიჯანში პრესის თავისუფლების ინდექსი თანდათან კლებულობს. ორგანიზაციის პრესის თავისუფლების ინდექსის მიხედვით, 2024 წელს აზერბაიჯანი მსოფლიოს 180 ქვეყნიდან 164-ე ადგილზე იყო, ხოლო 2025 წელს – 167-ე.
არასამთავრობო ორგანიზაცია „თავისუფლება აზერბაიჯანში პოლიტიკური პატიმრებისთვის“ მიერ ივნისში გამოქვეყნებული მონაცემების თანახმად, აზერბაიჯანში დაპატიმრებული ჟურნალისტებისა და ბლოგერების რაოდენობა 29-ია.
ევროპის საბჭოს „ჟურნალისტების უსაფრთხოების პლატფორმის“ თანახმად, ამჟამად დაპატიმრებული ჟურნალისტების რაოდენობა 36-ია. ეს მაჩვენებელი ყველაზე მაღალია ევროპის საბჭოს წევრ სახელმწიფოებს შორის მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანი ორგანიზაციას 2001 წელს შეუერთდა.
„საერთაშორისო რეაგირებისა და მოწოდებების მიუხედავად, აზერბაიჯანის ხელისუფლება კვლავ უგულებელყოფს საერთაშორისო ვალდებულებებსა და ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებს.
მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისო ორგანიზაციები მხოლოდ შეშფოთების გამომხატველი განცხადებებით კმაყოფილდებიან, ბაქო სულ უფრო და უფრო თავშეუკავებელი ხდება თავის ქმედებებში, ამკაცრებს კონტროლს სიტყვის თავისუფლებაზე, სამოქალაქო საზოგადოებასა და ჟურნალისტურ საქმიანობაზე“, – ასკვნის ფონდი „გეღარდი“ თავის სტატიაში.
