ეუთოს მინსკის ჯგუფის დაშლა – ბაქოს ზეწოლის ინსტრუმენტი თუ სამშვიდობო პროცესის ნაწილი?
სომხეთის საგარეო პოლიტიკურმა დეპარტამენტმა განაცხადა, რომ ერევანს შეუძლია განიხილოს მინსკის პროცესის გაგრძელება სამშვიდობო ხელშეკრულების დადების კონტექსტში. აქამდე ხელისუფლების წარმომადგენლები არაერთხელ უსვამდნენ ხაზს, რომ საკითხი მხოლოდ ფუნდამენტური დოკუმენტის ხელმოწერის შემდეგ უნდა განიხილებოდეს.
ექსპერტებს განსხვავებული მოსაზრებები აქვთ ამ საკითხთან დაკავშირებით. ზოგიერთის აზრით, აზერბაიჯანი მოლაპარაკებებში ზეწოლის ინსტრუმენტად იყენებს მინსკის ჯგუფის დაშლის საკითხს. ზოგიერთი დარწმუნებულია, რომ ალიევი ცდილობს საბოლოოდ დახუროს არცახის საკითხი საერთაშორისო დონეზე. ზოგიერთი ექსპერტი ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ ჯგუფი დე ფაქტო დიდი ხანია არ არსებობს.
სამშვიდობო შეთანხმების ხელმოწერისა და პარაფირების მიზნით აზერბაიჯანი სომხეთის კონსტიტუციის შეცვლას და ეუთოს მინსკის ჯგუფის ერთობლივად დაშლას ითხოვს. აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ასევე განაცხადა, რომ სომხეთი არ ეთანხმება მინსკის ჯგუფის დაშლას.
აყენებს თუ არა აზერბაიჯანი მინსკის ჯგუფის დაშლას სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერის წინაპირობად, რატომ არ ეთანხმება ერევანი დაშლას და შესაძლებელია თუ არა სომხეთი მალე დაეთანხმოს ბაქოს წინადადებას?
,,აზატუთიან“-ის ამ კითხვებზე საპასუხოდ საგარეო საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა: ,,სომხურ მხარეს მინსკის პროცესის გაგრძელება შეუძლია განიხილოს მხოლოდ ურთიერთობების ყოვლისმომცველი მოწესრიგების კონტექსტში და, პირველ რიგში, სამშვიდობო ხელშეკრულების დადების კონტექსტში“.
მმართველმა პარტიამ „სამოქალაქო ხელშეკრულება“ ალიევის ადრინდელ განცხადებაზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ ეუთოს მინსკის ჯგუფის დაშლის საკითხი მხოლოდ სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ უნდა განიხილებოდეს და მანამდე „არსებითი არ არის“ ამ საკითხის განხილვა.
ექსპერტების შეფასებები ამ საკითხში ერთმნიშვნელოვანი არ არის. პოლიტოლოგი არეგ ქოჩინიანი, მაგალითად, მიიჩნევს, რომ პრობლემა ის არის, რომ სამშვიდობო პროცესი სრულიად გასაგები და პროგნოზირებადი უნდა იყოს.
„ის, რომ თუ რეალურად მოხდება სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო პროცესი, გაფორმდება ხელშეკრულება და ჩვენ შევთანხმდებით დანარჩენ საკითხებზე, მაშინ მინსკის ჯგუფი ხდება უაზრო სტრუქტურა. მეჩვენება, რომ საგარეო საქმეთა სამინისტროს პასუხი თავისთავად გასაგებია. მართალი გითხრათ, ამ პროცესს აღვიქვამ არა დათმობის, არამედ ადაპტაციის ჩვენების კონტექსტში. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ეს ნიშნავს, რომ თუ ჩვენ ვხედავთ, რომ ნამდვილად არის მნიშვნელოვანი და სერიოზული სამშვიდობო პროცესი, რომელიც მიგვიყვანს პროგნოზირებად ადგილამდე, მაშინ ამ შემთხვევაში შესაძლებელია ვიმუშაოთ მინსკის ჯგუფის გაუქმებაზე“.
ზოგიერთი ექსპერტი მიიჩნევს, რომ მინსკის ჯგუფის დაშლის მოთხოვნა არის აზერბაიჯანის მხრიდან პოლიტიკური ზეწოლის საშუალება, მოლაპარაკებებიდან გადახრისა და სამშვიდობო პროცესის გაჭიანურების განზრახვით.
ნებისმიერი რამ შეიძლება ჩაითვალოს აზერბაიჯანის მიერ გადადების მცდელობად, დაწყებული დემარკაცია-დელიმიტაციიდან, კონსტიტუციის ცვლილების მოთხოვნით, ამბობს პოლიტოლოგი არეგ ქოჩინიანი.
„მაგრამ მე პრობლემის გადაჭრასთან გამკლავების მცდელობის და წინსვლის მაქსიმალურად მომხრე ვარ ნაცვლად იმის თქმის, რომ ეს მხოლოდ დროის დაყოვნების გზაა, ან ეს მხოლოდ ყურადღების გადატანის საშუალებაა. რა თქმა უნდა, არის თემები, სადაც საუბარიც კი არ შეიძლება, მაგალითად, სომხეთის კონსტიტუციის თემა, მაგრამ ყველა სხვა თემაზე უნდა ვიმუშაოთ და ვეცადოთ მივიდეთ რაიმე სახის დეკლარაციამდე“.
ზოგიერთი ექსპერტი აღნიშნავს, რომ ეუთოს მინსკის ჯგუფი რჩება ერთადერთ ოფიციალურ ფორმატად, რომელსაც აქვს უფლებამოსილება ნებისმიერ დროს მიმართოს არცახის საკითხს. რუსეთის ფედერაციის, აშშ-სა და საფრანგეთის წინააღმდეგობების გამო, ეს ფორმატი დღეს გაყინულია, თუმცა ექსპერტების ნაწილი არ გამორიცხავს, რომ რაღაც მომენტში, მაგალითად, დონალდ ტრამპის ხელახლა არჩევის შემთხვევაში, სიტუაცია შეიცვალოს.
ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ აზერბაიჯანის გარდა, არც საერთაშორისო თანამეგობრობას და არც რომელიმე მხარეს არ გამოუცხადებიათ, რომ არცახის საკითხი მოგვარებულია. ამიტომ, ეუთოს მინსკის ჯგუფს შეუძლია მოითხოვოს და უზრუნველყოს უსაფრთხოების საერთაშორისო გარანტიები და ისეთი სამართლებრივი და პოლიტიკური პირობები, რომლითაც შესაძლებელი იქნება არცახის მოქალაქეების სამშობლოში დაბრუნება.
საერთაშორისო ექსპერტი გურგენ სიმონიანი. „ესუბრალოდ არა შორსმჭვრეტელი პოლიტიკაა, თუკი ასეთ რამეს გამოხატავენ, რადგან სომხეთის რესპუბლიკის დეკლარაციისა და კონსტიტუციის მიხედვით, აქვს არცახის ხალხის უფლებების დამცველის და გარანტის სტატუსი. ხოლო მინსკის ჯგუფი მუშაობს არცახის საკითხის კონტექსტში. მინსკის ჯგუფი საერთოდ არ შეიძლება დაიშალოს, სადაც არცახელ სომხებს აქვთ უფლებები და დაცული უნდა იყოს არცახელი სომხების უფლებები. არცახელი სომხების უფლებების საკითხზე ვაჭრობა სუსტი პოლიტიკის მსგავსი იქნება“.
იმავდროულად, არეგ ქოჩინიანი არ იზიარებს შეფასებას, რომ ალიევი ითხოვს მინსკის ჯგუფის დაშლას, რათა საბოლოოდ დაიხუროს არცახის საკითხი საერთაშორისო დონეზე.
„მე ვარ იმ აზრის, რომ არცახის საკითხის ღიად თუ დახურულად ყოფნა, მთლიანად სომხეთის შესაძლებლობებზე იყო დამოკიდებული, რომელიც რაღაც მომენტიდან აღარ პატიობს ამ საკითხის ღიად დარჩენას. ყველაფერი დანარჩენი, ჩემი აზრით, უფრო ზღაპრის ჟანრიდანაა“.
მინსკის ჯგუფი 1992 წელს შეიქმნა. სტრუქტურის დაშლა შესაძლებელია მხოლოდ ორივე მხარის თანხმობით.
