რა მიზნით ამზადებს ვაშინგტონი ერევნისთვის ახალ მხარდაჭერას?

აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატამ 2027 ფისკალური წლის ეროვნული უსაფრთხოების შესახებ კანონპროექტი 217 ხმით 209-ის წინააღმდეგ მიიღო, რომელიც ასევე მოიცავს აშშ-ის მიერ სხვა ქვეყნებისთვის უსაფრთხოების დახმარებას. დოკუმენტის ფარგლებში სომხეთიც უსაფრთხოების დახმარებას ელის. ამერიკის სომხური საბჭო მიესალმა კანონპროექტის მიღებას და მოუწოდა სენატს, დოკუმენტის საბოლოო ვერსიაში სომხეთთან დაკავშირებით მიღებული დებულებები შეინარჩუნოს.

აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატამ დაამტკიცა სომხეთისთვის უსაფრთხოების დახმარების გაფართოება. ეს პოზიცია 2027 ფისკალური წლისთვის „ეროვნული უსაფრთხოების, სახელმწიფო დეპარტამენტისა და მასთან დაკავშირებული პროგრამების დაფინანსების შესახებ“ კანონპროექტში იყო ასახული.

კონგრესმენებმა ხაზი გაუსვეს უსაფრთხოების მნიშვნელობას ყველასთვის. კანონპროექტთან დაკავშირებულ ანგარიშში ნათქვამია, რომ სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებისთვის გამოყოფილი თანხები რეგიონში მშვიდობის, სტაბილურობის, თანამშრომლობისა და აშშ-ის სტრატეგიული ინტერესების ხელშეწყობას უნდა ეხმარებოდეს.

დოკუმენტში შემოთავაზებულია სომხეთისთვის დაფინანსების გაზრდა საერთაშორისო სამხედრო განათლებისა და წვრთნისა და საგარეო სამხედრო დაფინანსების პროგრამებში.

წარმოდგენილი იყო სომხეთთან დაკავშირებული ხუთი წინადადება. კონგრესმენმა დარელ ისსამ შესთავაზა სანქციების დაწესება აზერბაიჯანელი თანამდებობის პირების, ორგანიზაციებისა და ფინანსური ქსელებისთვის, თუ სომხეთის წინააღმდეგ მტრული ქმედებები განხორციელდება, ამასთანავე, სამშვიდობო პროცესის მხარდაჭერა. მსგავსი წინადადება წამოაყენა კონგრესმენმა გეიბ ამონმაც:

„შეზღუდეთ აზერბაიჯანის დახმარება, თუ თავდაცვის მდივანი არ დაადასტურებს, რომ აზერბაიჯანმა შეასრულა გარკვეული პირობები, მათ შორის ჯარების გაყვანა სომხეთის ტერიტორიიდან, სომეხი სამხედრო ტყვეების გათავისუფლება, სომხების მთიან ყარაბაღში დაბრუნების უფლების აღიარება და სომხური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების დაცვის ვალდებულების აღება“.

კონგრესმენმა ბრედ შერმანმა ასევე შესთავაზა, რომ შეერთებულმა შტატებმა გამოიყენოს ყველა ინსტრუმენტი აზერბაიჯანში დაკავებული სომეხი პატიმრების გასათავისუფლებლად. კონგრესმენმა ფრენკ ფალონემ ასევე ჩამოაყალიბა წინადადება თითქმის იგივე მოთხოვნებით, დაამატა სომხური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების დაცვის გარანტია.

ამერიკის სომხური საბჭო მიესალმა კანონპროექტის მიღებას და ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ის მოწმობს აშშ-ს მიერ სომხეთის, როგორც სტრატეგიული პარტნიორის, მნიშვნელობის აღიარებას და შეუძლია ხელი შეუწყოს უსაფრთხოების სფეროში თანამშრომლობის გაღრმავებას. კონგრესის შემდეგ კანონპროექტი განსახილველად წარედგინება აშშ-ის სენატს. ამერიკის სომხურმა საბჭომ მოუწოდა სენატს, დოკუმენტის საბოლოო ვერსიაში სომხეთთან დაკავშირებით მიღებული დებულებები შეენარჩუნებინა.

ბოლო წლებში ვაშინგტონმა ერევანს 20 მილიონ დოლარზე მეტი დახმარება გაუწია კიბერუსაფრთხოების, საზღვრის კონტროლისა და ენერგეტიკის სფეროებში უსაფრთხოების კუთხით. ასევე ხელი მოეწერა „ყოვლისმომცველი სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიას“, რომელიც ითვალისწინებს სამხედრო რეფორმების მხარდაჭერას, იარაღის შეძენის შესაძლებლობებსა და ყოველწლიურ ერთობლივ სამხედრო წვრთნებს. პოლიტოლოგი არეგ ქოჩინიანი ამბობს, რომ სომხურ-ამერიკული ურთიერთობები ბოლო წლებში ახალ სტრატეგიულ დონეზე ავიდა.

„ბოლო სამი წლის განმავლობაში სომხურ-ამერიკული ურთიერთობები უპრეცედენტო ტემპით ვითარდებოდა. ჩვენ, ფაქტობრივად, სამი წლის წინ სტრატეგიული დიალოგის დონიდან დავიწყეთ, რაც პარტნიორობის ყველაზე დაბალი დონეა. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ურთიერთობები სტრატეგიულ პარტნიორობამდე ავიყვანეთ, რის შემდეგაც სამი მნიშვნელოვანი მიმართულებით სამ დეკლარაციას მოვაწერეთ ხელი. ახლა კი ეს ურთიერთობები ყოვლისმომცველი სტრატეგიული პარტნიორობის დონეზე ავიყვანეთ. მე განვიხილე ურთიერთობების შემდეგი დონე შეერთებულ შტატებში ურთიერთობების იერარქიაში, შემდეგი დონეა MNNA. ჩვენ ვსაუბრობთ ფორმალურ მოკავშირეურ ურთიერთობებზე“.

ექსპერტების აზრით, შეერთებული შტატების ინტერესს მარტივი გამართლება აქვს: ტრანსკასპიური კომუნიკაციების უმოკლესი გზა სომხეთზე გადის.

„შუა დერეფნის ანუ ტრანსკასპიური კომუნიკაციების იდეას ძალიან დიდი ადგილი უჭირავს ვაშინგტონში ევრაზიის მომავლის ექსპერტების, პოლიტიკოსებისა და პოლიტიკური ელიტის წარმომადგენლების ძალიან დიდი წრის ხედვაში. კარგად არის ცნობილი, რომ დასავლეთისკენ ამ ტრანსკასპიური კომუნიკაციების უმოკლესი შესაძლო გზა სომხეთზე გადის, რომ აღარაფერი ვთქვათ იმაზე, რომ მისი ალტერნატივა, რომელსაც საქართველოზე უნდა გაევლო, ამჟამად ვაშინგტონში განსაკუთრებით პოპულარული არ არის.“

ამერიკული დახმარების მოცულობისა და მიმართულებების მიუხედავად, სომხეთის უსაფრთხოების გარემოს ასევე აყალიბებს TRIPP პროგრამა, რომელიც ამ ეტაპზე სომხეთის უსაფრთხოების მთავარ გარანტიად ითვლება.