როგორი რეაგირება ჰქონდა მსოფლიოს აზერბაიჯანის სამხედრო დანაშაულზე?
ამას წინათ სოციალური ქსელების აზერბაიჯანულ სეგმენტში გავრცელდა შემზარავი ვიდეო, სადაც აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები სასტიკად ესვრიან განიარაღებულ სომეხ სამხედრო ტყვეებს. სომხური მხარის განცხადებით, სომეხი ტყვეების საშინელი სიკვდილით დასჯა განხორციელდა 2022 წლის 13 სექტემბერს სომხეთის სუვერენული ტერიტორიის წინააღმდეგ აზერბაიჯანის ფართომასშტაბიანი აგრესიის დღეს.
ალბათ, ომის დანაშაულის ამსახველი კადრების გამოქვეყნებით აზერბაიჯანს იმედი ჰქონდა, რომ სომხეთზე ზეწოლას მოახდენდა, მოსახლეობას დააშინებდა და ახალ დათმობებზე წასასვლელად აიძულებდა. თუმცა, ეფექტი არც ისე ნათელი იყო. ბაქო შეხვდა მსოფლიო საზოგადოების უპრეცედენტო დაგმობის ტალღას და ამ საშინელი დანაშაულის სრულფასოვანი გამოძიების მოთხოვნებს.
ეუთოს მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარე ქვეყნები პატიმრების მკვლელობის ამსახველი კადრების გამოჩენას გამოეხმაურნენ. შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტის სპიკერმა ნედ პრაისმა განაცხადა:
„აშშ ღრმად არის შეშფოთებული აზერბაიჯანელი ჯარისკაცების მიერ უიარაღო სომეხი ტყვეების სიკვდილით დასჯის შესახებ ბოლოდროინდელი ინფორმაციით. ამ სისასტიკეების ჩამდენებმა პასუხი უნდა აგონ“.
აშშ-ის სენატის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტმა, თავის მხრივ, განაცხადა, რომ გმობს აზერბაიჯანელი სამხედროების მიერ უიარაღო სომხების სიკვდილით დასჯას და შესაძლო სამხედრო დანაშაულს.
„ჩვენ უნდა მივაღწიოთ სამართლიანობას ყველა დანაშაულისთვის, რომელიც ჩადენილია აზერბაიჯანის სომხეთზე ბოლო თავდასხმის დროს“, – ნათქვამია სენატის განცხადებაში.
ბაქოში აშშ-ის საელჩომ გაიზიარა სენატის შეშფოთება უიარაღო სომეხი პატიმრების მკვლელობის გამო და მოუწოდა მიუკერძოებელი გამოძიების და პასუხისმგებელი პირების პასუხისგებაში მიცემისკენ.
რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა მარია ზახაროვამ განაცხადა, რომ ვიდეო სავსეა უკიდურესი სისასტიკის ამსახველი კადრებით.
„საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევის ყველა შემთხვევა საფუძვლიანად უნდა იყოს გამოძიებული. მოვუწოდებთ სომხეთისა და აზერბაიჯანის ხელისუფლებას დაუყოვნებლივ ჩაატარონ ამ ვიდეოების საფუძვლიანი და ყოვლისმომცველი გამოძიება, მათ შორის ომის დანაშაულებებისთვის. თუ ფაქტები დადასტურდა, მაშინ ყველა დამნაშავემ პასუხი უნდა აგოს კანონის სრული სიმკაცრით“, – განაცხადა ზახაროვამ.
მინსკის ჯგუფის კიდევ ერთმა თანათავმჯდომარემ, საფრანგეთმა, მისი საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლობით, აზერბაიჯანის ხელისუფლებას მოუწოდა, ამ დანაშაულზე პასუხისმგებელნი წარსდგნენ სასამართლოს წინაშე, ასევე გაათავისუფლონ აზერბაიჯანში დარჩენილი ყველა სომეხი ტყვე. საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი კატრინ კოლონა ამ სისასტიკეს პირადად გამოეხმაურა.
„დიახ, სამხედრო ტყვეების სიკვდილით დასჯა არის საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევა და ომის დანაშაული. ასეთი შემთხვევები დაუსჯელი არ უნდა დარჩეს. საფრანგეთი სოლიდარულია სომხეთის ხალხთან, ცალსახად ვიმეორებ“, – განაცხადა კოლონამ და კიდევ ერთხელ მოუწოდა მხარეებს დიალოგისკენ, ბაქოს კი სომეხი პატიმრების გათავისუფლებისკენ.
პატიმრების მკვლელობაზე კომენტარი გააკეთა ევროკავშირის საგარეო პოლიტიკის სამსახურის პრესმდივანმა პიტერ სტანომაც. მან ასევე ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ევროკავშირი ითხოვს შესაძლო ომის დანაშაულის გამოძიებას და დასძინა, რომ ეს აზერბაიჯანის ინტერესებიდან გამომდინარეობს, რათა დაუმტკიცოს მსოფლიოს, რომ ეს არ არის მისი სახელმწიფო პოლიტიკა.
ევროპული დიპლომატიის ხელმძღვანელმა, ჟოზეპ ბორელმა ასევე მოუწოდა ბაქოს გამოძიების ჩატარებისკენ, ხოლო ევროკავშირის სპეციალურმა წარმომადგენელმა სამხრეთ კავკასიაში ტოივო კლაარმა თქვა, რომ თუ ვიდეოს ნამდვილობა დადასტურდება, მაშინ ეს არის ომის დანაშაული და დამნაშავე უნდა იყოს დასჯილი. მოგვიანებით, კლაარმა თქვა, რომ მას ასევე წარუდგინეს სხვა ვიდეო მასალაც, სადაც, სავარაუდოდ, ასახულია ომის დანაშაული აზერბაიჯანელი სამხედროების წინააღმდეგ, რომლებიც ასევე საჭიროებენ გამოძიებას, რითაც სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის თანასწორობის ნიშანია. ამ განცხადებისთვის კლაარმა ერევნის მხრიდან მკაცრი კრიტიკა მიიღო.
10 ოქტომბერს ევროპის საბჭოს გენერალურმა მდივანმა მარია პეიჩინოვიჩ-ბურიჩმა წერილი გაუგზავნა აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრს ჯეიჰუნ ბაირამოვს, რომელშიც აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროსგან ითხოვდა მკაფიო და დეტალურ ინფორმაციას ევროპული კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლების შესაძლო დარღვევის შესახებ. ადამიანის უფლებათა შესახებ, სომეხი სამხედრო ტყვეების არასამართლებრივი სიკვდილით დასჯის ვიდეოჩანაწერის ფაქტზე დაყრდნობით და აღნიშნა, რომ ევროპის საბჭო იქნება თანმიმდევრული ამ საკითხში, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით მინიჭებული მანდატის ფარგლებში, უზრუნველყოს, რომ ორგანიზაციის სტანდარტები სრულად იყო დაცული.
გერმანიის, საბერძნეთის, ლუქსემბურგის, კვიპროსის და ლიტვის საგარეო საქმეთა სამინისტროებმა ასევე მოითხოვეს დანაშაულის ყოვლისმომცველი და საფუძვლიანი გამოძიება, რაც ჩანს კადრებზე და ყველა დამნაშავის პასუხისგებაში მიცემა. კვიპროსმა ასევე მოუწოდა გაათავისუფლონ ყველა სხვა სომეხი სამხედრო ტყვე, რომლებიც აზერბაიჯანში იმყოფებოდნენ.
დიდი ბრიტანეთი მომხდარს სომხეთში თავისი საელჩოს მეშვეობით გამოეხმაურა. საელჩო მიესალმა აზერბაიჯანის გენერალური პროკურატურის განცხადებას გამოძიების ჩასატარებლად მზადყოფნის შესახებ და განაცხადა, რომ ელოდება გამოძიების შედეგების გასაჯაროებას.
კანადის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მელანი ჯოლიმ აღნიშნული ვიდეოს კომენტირებისას განაცხადა, რომ მსგავსი ძალადობის ავტორებმა პასუხი უნდა აგონ და რეგიონში სტაბილურობა აღდგეს.
