უფლებადამცველმა ორგანიზაცია Freedom House-მა გამოაქვეყნა ყოველწლიური ანგარიში „თავისუფლება ინტერნეტში“
სომხეთი კვლავ თავისუფალ ქვეყნებს შორისაა, რომელმაც თავისი პოზიცია 3-ით გაიუმჯობესა და შარშანდელი 71-ის ნაცვლად 74 ქულა დააგროვა. კვლევა მოიცავდა 2021 წლის 1 ივნისიდან 2022 წლის 31 მაისამდე პერიოდს.
„2021 წელს მთელ მსოფლიოში დაფიქსირდა ინტერნეტის თავისუფლების შემცირება, მათ შორის უნგრეთში, რომელიც იმავე ჯგუფშია, როგორც სომხეთი და ყველაფერი შედარებითია. მაგალითად, აზერბაიჯანში რეცესიაა და მათ ფონზე, სრ-ს შეეძლო დარჩენა კარგ ქულაზე, თუნდაც არაფერი არ გაკეთებინა“, – განმარტავს საინფორმაციო ტექნოლოგიებისა და მედია კონსულტანტი არტურ პაპიანი.
ინტერნეტის თავისუფლების რეიტინგში სრ აღმოჩნდა აშშ-ს, იტალიის, საფრანგეთისა და გერმანიის გვერდით. ინტერნეტის თავისუფლებით ჩვენი ქვეყანა სამჯერ უსწრებს რუსეთს, ორჯერ მაინც უსწრებს თურქეთსა და აზერბაიჯანს. საქართველომ 78 ქულა მიიღო, ირანმა – 16.
„რეალურად, სრ მთავრობა არ ახორციელებს შეზღუდვებს სოციალურ ქსელებზე, რასაც ვხედავთ აზერბაიჯანში, თურქეთში, რუსეთში და კიდევ უფრო მკაცრი სახით ჩინეთში“, – ამბობს ინფორმაციის თავისუფლების ცენტრის პრეზიდენტი შუშან დოიდოიანი. სომხეთის შემთხვევაში გაუმჯობესებაში დადებითი როლი ითამაშა რამდენიმე ფაქტორმა. ერთ-ერთი მათგანი ინფორმაციის ბრუნვაზე შეზღუდვების აღმოფხვრას ეხება, რაც წინა წლებში მთიან ყარაბაღში სომხეთ-აზერბაიჯანული შეიარაღებული კონფლიქტის დროს იყო გამოყენებული.
სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, 2020 წლისგან განსხვავებით, 2021 წელს არ ყოფილა არანაირი შეზღუდვა ან ინტერნეტის დაბლოკვა სრ-ში. მეორე კი მედიის წინააღმდეგ კიბერშეტევების ნაკლებ რაოდენობას უკავშირდება. ექსპერტები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ 2020 წლის 44-დღიანი ომის დროსაც კი, სრ-ში ინტერნეტის ისეთი შეზღუდვები არ ყოფილა, როგორც ახლა არის რუსეთში. უფრო მეტიც, რუსეთის ხელისუფლება არა მხოლოდ ბლოკავს ადგილობრივ მასმედიას, არამედ ცდილობს ზეწოლა მოახდინოს სრ საინფორმაციო მედიაზე.
ბოლო ხანებში Factor.am-მა მიიღო ოფიციალური წერილი Roskomnadzor-ისგან, რომელიც ითხოვდა ამოეღო პუბლიკაცია, რომელიც დაკავშირებულია ევროკავშირის მიერ ბუჩას საქმეების ოფიციალურად დაგმობასთან. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ სომხეთი გარდამავალ ფაზაშია 2018 წლის ხავერდოვანი რევოლუციის შემდეგ. ამრიგად, რევოლუციის შემდეგ, 2018 წლის ივნისიდან სომხეთი ყოველწლიურად, შესაბამისად, 76, 75, 71 ქულას იღებდა.
2015 წელს, მაგალითად, 70 ქულა მიიღო, 2016 წელს – 68 ქულა. სომხეთში ონლაინ საინფორმაციო ლანდშაფტი პოლარიზებულია, ექვემდებარება პოლიტიკურ ზეწოლას და სავსეა დეზინფორმაციით. ზოგიერთ ონლაინ საინფორმაციო კომპანიაში ჟურნალისტებს არ აქვთ უფლება გადაუხვიონ თავიანთი დამსაქმებლების სარედაქციო პოლიტიკას, რომლებიც ზოგიერთ შემთხვევაში დაკავშირებულია პოლიტიკურ პარტიებთან ან ძალებთან. მიუხედავად ამ ყველაფრისა, არტურ პაპიანის თქმით, ამ საინფორმაციო საშუალებების თავისუფლება არანაირად არ არის შეზღუდული.
ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ სომხეთის სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებმა გააკრიტიკეს მთავრობა და შედეგად დაარწმუნეს გააუქმონ მძიმე შეურაცხყოფის კრიმინალიზაცია, რომელიც მიღებული იყო 2021 წლის ივლისში. „ინფორმაციის თავისუფლების ცენტრის“ პრეზიდენტი შუშან დოიდოიანი ხაზს უსვამს, რომ პოზიტიური პროგრესი მხოლოდ სტატიის დეკრიმინალიზაციამ არ განაპირობა. მსოფლიო ბანკის 2020 წლის კვლევის მიხედვით, სომხეთში შინამეურნეობების 96%-ს აქვს ინტერნეტი. უკვე 2022 წლის ანგარიშში სრ-მ შესაძლოა დათმოს თავისი პოზიცია სექტემბრის ორდღიანი სამხედრო ოპერაციების დროს TikTok-ისა და ზოგიერთი აზერბაიჯანული მასმედიის დაბლოკვის გამო, მიიჩნევენ მედია ექსპერტები.
