სომხეთის სუვერენული ტერიტორია მრავალჯერ დაექვემდებარა აზერბაიჯანის თავდასხმებს. Freedom House
კრემლის უკრაინით შეშფოთებამ ხელი შეუშალა მას სხვაგან კონკურენციაში ან კონფლიქტებით მანიპულირებაში. ამის შესახებ ნათქვამია ყოველწლიურ ანგარიშში „თავისუფლება მსოფლიოში – 2023“, რომელიც გამოქვეყნდა უფლებადამცველი ორგანიზაცია Freedom House-ის მიერ.
აზერბაიჯანის რეჟიმმა გააძლიერა სამხედრო აგრესია სომხეთის წინააღმდეგ, რუსეთის უსაფრთხოების გარანტიების მიუხედავად, სექტემბერში კი ტაჯიკეთსა და ყირგიზეთს შორის საზღვრისპირა სროლები დაიწყო, რის შედეგადაც 100-მდე ადამიანი დაიღუპა.
ავტორები მიუთითებენ რუსეთის მიერ კონტროლირებად კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციაზე (CSTO), როგორც მაგალითი იმისა, თუ როგორ იყენებენ ავტოკრატიები რეგიონულ ორგანიზაციას რეპრესიული რეჟიმების მხარდასაჭერად. 2022 წლის იანვარში კუხო-მ გააგზავნა ჯარები, რათა დაეცვათ ყაზახეთის ხელისუფლება საწვავის ფასების მკვეთრი ზრდით გამოწვეული ანტისამთავრობო საპროტესტო აქციებისგან.
„თუმცა, ავტორიტარული თანამშრომლობა მოტივირებულია ვიწრო პირადი ინტერესებით და ორიენტირებულია დაბალფასიან ქმედებებზე, რაც ნიშნავს, რომ ის შეიძლება დაიშალოს, როდესაც რეჟიმების პრიორიტეტები განსხვავდება ან ისინი გადამწყვეტი დემოკრატიული წნეხის წინაშე აღმოჩნდებიან“, – ნათქვამია ანგარიშში. კუხო-ს რეაგირება ყაზახეთის მოვლენებზე მკვეთრად ეწინააღმდეგება სომხეთის (რომელიც ორგანიზაციაში ერთადერთი ქვეყანაა „ნაწილობრივ თავისუფალი“ ქვეყნის სტატუსით, რომლის სუვერენულ ტერიტორიას არაერთხელ დაესხა თავს მეზობელი აზერბაიჯანი, რომელიც ასევე ადრე იყო სსრკ-ის შემნადგენლობაში) დახმარების – ორგანიზაციის უუნარობას.
აზერბაიჯანისა და მთიანი ყარაბაღის მიმდებარე ტერიტორიებზე, სადაც ეთნიკურად სომხები ცხოვრობენ, მშვიდობიანი მოქალაქეები კვლავ არიან ფიზიკური ძალადობის საფრთხის წინაშე. ანგარიშში ნათქვამია, რომ 2022 წლის სექტემბერში აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები შეიჭრნენ სომხეთის ტერიტორიაზე. მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტის ესკალაციის შედეგად 200-ზე მეტი სომეხი ჯარისკაცი დაიღუპა და 293-ზე მეტი დაშავდა. დაიღუპა სამი მშვიდობიანი მოქალაქე და ტყვედ ჩავარდა 20 ჯარისკაცი. გავრცელებული ინფორმაციით, ოფიციალური ცნობები შეიცავს სანდო მტკიცებულებებს იმის შესახებ, რომ აზერბაიჯანის ჯარებმა ჩაიდინეს სამხედრო დანაშაულები. თავდასხმის სამიზნე გახდა სიუნიქის, გეღარქუნიქისა და ვაიოც ძორის რეგიონებიც, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა და ათასობით მშვიდობიანი მოქალაქე გახდა იძულებით გადაადგილებული. აღსანიშნავია, რომ აქტიური სამხედრო ოპერაციები ორი დღის განმავლობაში მიმდინარეობდა, ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება რეგულარულად ირღვევა. ასევე ვრცელდება ინფორმაცია, რომ 2022 წელს აზერბაიჯანის ტყვეობაში ათობით სომეხი სამხედრო ტყვე დარჩა. გავრცელებული ინფორმაციით, ზოგიერთს აწამებდნენ დაკავების იზოლატორში. „თავისუფლება მსოფლიოში“ ყოველწლიურ ანგარიშში საქართველოს აქვს ყველაზე მაღალი ქულა რეგიონის ქვეყნებს შორის: 58 ქულა (ნაწილობრივ თავისუფალი). საქართველოს ქულები შარშანდელთან შედარებით არ შეცვლილა. აზერბაიჯანი, გასული წლის მსგავსად, 9 ქულით კვლავ არათავისუფალ ქვეყნად ითვლება. არათავისუფალ ქვეყნებს შორის რუსეთიც მოხვდა 16 ქულით (შარშან: 19 ქულით). უკრაინამ 11 პოზიცია დაკარგა და 50 ქულით ნაწილობრივ თავისუფალ ქვეყანად რჩება.
არცახის რესპუბლიკა ასევე წარმოდგენილია Freedom House-ის ანგარიშში „თავისუფლება მსოფლიოში 2023“. მან მიიღო 37 ქულა 100 შესაძლოდან და ადგილი დაიმკვიდრა ნაწილობრივ თავისუფალ ქვეყნებს შორის.
შეგახსენებთ, რომ აზერბაიჯანმა, რომელიც თითქოს მზადაა არცახის მოსახლეობის უფლებებისა და თავისუფლებების გარანტიისთვის, 100-დან მხოლოდ 9 ქულა მიიღო და რეიტინგის ბოლოშია.
