აზერბაიჯანული „ეკოლოგიური“ „ევოლუცია“. ლაჩინის დერეფანში მოთხოვნები იცვლება

რამდენიმე დღეში არცახის ბლოკადის მე-4 თვე დასრულდება. ამ პერიოდში ცრუ გარემოსდაცვითი ლოზუნგებით დაწყებული მოძრაობის პროგრამა და მოთხოვნები დიამეტრალურად შეიცვალა. დრმბონისა და ქაშენის მაღაროები უკვე დიდი ხანია მივიწყებულია, არცახის მცხოვრებლებს კი სულ სხვა მიზეზების გამო არ უშვებენ საკუთარ სახლებში.

ლაჩინის დერეფნით უწყვეტი ორმხრივი მოძრაობის აღდგენის შესახებ იუსტიციის საერთაშორისო სასამართლოს განჩინებისა და მისი უგულებელყოფიდან ერთი თვის შემდეგ აზერბაიჯანელები არცახის მოქალაქეებს ახალ მოთხოვნებს უყენებენ, რაც ეთნიკური წმენდის ახალ ელემენტებს შეიცავს.

მარტის ბოლოდან ტეღ-კორნიძორის მონაკვეთზე აზერბაიჯანთან პოზიციურ პრობლემებთან დაკავშირებით ოფიციალური განმარტება წარადგინეს. 1 აპრილს ეუს-მა განაცხადა, რომ ვითარება “მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა” სომხეთთან არცახის დამაკავშირებელი ახალი საავტომობილო მარშრუტის ამოქმედებისა და აზერბაიჯანის წინსვლაზე მიმდინარე მოლაპარაკებების შედეგად. რას ნიშნავს ეს ფორმულირება სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა განმარტა.

„ორივე მხარის განლაგების დროს გამოჩნდა რუკების კითხვათსხვაობა. ზოგან, ჩვენი შეფასებით, აზერბაიჯანული მხარე იყო განლაგებული და საინჟინრო სამუშაოები ჩაატარა საზღვრიდან 100-300 მეტრით წინ სომხეთის ტერიტორიაზე. ამის შემდეგ შეთანხმდნენ, რომ სიტუაციას ორივე მხარის კარტოგრაფები გამოასწორებდნენ. ამ პერიოდში სამუშაოები მიმდინარეობდა მესაზღვრეების განლაგების პუნქტების დაზუსტებაზე და მდგომარეობა გარკვეულწილად გაუმჯობესდა. კერძოდ, 12 კილომეტრიდან 7 კილომეტრზე დაზუსტებულია განლაგების პუნქტები, 5 კილომეტრზე კი სამუშაოები გრძელდება“.

ამ საკითხზე არაოფიციალური შეხედულება იწყება არა 1 აპრილიდან ან 29 მარტიდან, არამედ უფრო ადრეული პერიოდიდან. ფრაქცია “მაქვს პატივი”-ს მდივანი ტიგრან აბრაჰამიანი მართებულად მიიჩნევს პრობლემის განხილვას იმ მომენტიდან, როდესაც სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის  მიღწეული იქნა შეთანხმება 1 აპრილიდან სომხეთის არცახთან დამაკავშირებელი ახალი მარშრუტის ამოქმედებაზე.

„ამ მარშრუტის შეცვლის შედეგად არის მონაკვეთი, რომელიც ახალი ლანდშაფტის სახით უნდა მოეწყოს. სომხეთის მთავრობამ, იცოდა რა, რომ ცვლილება 1-ლი აპრილიდან მოხდებოდა, აზერბაიჯანს საშუალება მისცა მიეღო სასტარტო უპირატესობა და 1-2 დღით ადრე მოსულიყო და სასურველ სიმაღლეებზე განლაგებულიყო. აზერბაიჯანის ჯარები სომხეთის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე რომც არ შემოჩრილიყვნენ, პირდაპირ სასაზღვრო ზოლზე დამდგარიყვნენ, ბუნებრივია, რომ სომხური ჯარი უნდა მოსულიყო და მათგან გარკვეულწილად უკან დამდგარიყო. ეს ეპიზოდი უკვე ნიშნავს, რომ სრ-ის ხარჯზე ყალიბდება ნეიტრალური ზონა. სომხური ჯარები რომ უფრო ადრე წასულიყვნენ და განლაგება უზრუნველეყოთ, ეს ნეიტრალური ზონა სომხეთის ხარჯზე არ შეიქმნებოდა“.

ფაქტობრივად, სომხეთის პრემიერ-მინისტრის გამოსვლაში დასტურდება, რომ მარტის ბოლო დღეებამდე ტეღ-კორნიძორის მონაკვეთზე რომელიმე მხარის მიერ არანაირი კონტროლი არ ყოფილა. მაგრამ არ არსებობს პასუხი კითხვაზე, თუ რატომ არ იყო სომხური მხარე პირველი, ვინც განლაგდა ამ პოზიციებზე. ამის ნაცვლად, პრემიერი სამომავლო ამოცანებს ასახელებს.

„სომხეთისა და აზერბაიჯანის საზღვრის 12-კილომეტრიანი მონაკვეთის დაცვა სრ მესაზღვრეებმა უნდა განახორციელონ. მიზეზი ისაა, რომ ამ დრომდე საზღვრის აღნიშნულ ნაწილს უშუალოდ არც სომხეთი და არც აზერბაიჯანი არ იცავდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ახალი მარშრუტის ექსპლუატაციით გამოწვეულ პრობლემებზე საუბრობენ, მარშრუტი რეალურად არ ფუნქციონირებს. ბოლო მტკიცებულება იყო 4 აპრილს სამშვიდობოების თანხლებით თავიანთ სახლებში დაბრუნებული 23 არცახელის სტეფანაკერტში შესვლის ბლოკირება იყო ყალბი „ეკოლოგების“ მიერ.

„წინა დღის ინციდენტმა კიდევ ერთხელ დააფიქსირა, რომ საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ სრულდება და ჩვენ უნდა გავაგრძელოთ აქედან გამომდინარე ჩვენი საერთაშორისო დიპლომატიური ძალისხმევა“.

არცახის სახელმწიფო მინისტრი გურგენ ნერსისიანი განიხილავს არა მხოლოდ სომხეთის, არამედ დიასპორის ერთობლივ ძალისხმევას აზერბაიჯანზე საერთაშორისო ზეწოლის გასაძლიერებლად. ნერსისიანი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ აზერბაიჯანი გაიხლართა როგორც გზის ჩაკეტვის მიზეზებში, ასევე ლაჩინის დაკეტვისა და გახსნის საკითხებში. არცახის სახელმწიფო მინისტრის თქმით, საერთაშორისო თანამეგობრობის წინაშე წარდგენილი აზერბაიჯანული ტყუილი ადვილად გამოვლინდება მხოლოდ ჰუმანიტარული ტვირთების გადაზიდვის სურათით.

„ჩვენი მიწოდება და მოსახლეობის მოთხოვნილებების დაკმაყოფილების ჩვენი შესაძლებლობა შეზღუდულია რუსი სამშვიდობოების რამდენიმე სატვირთო ტვირთით და წითელი ჯვრის მიერ დროდადრო გადაზიდვებით. წითელ ჯვარსაც კი, რომელსაც აშკარად არ უნდა ჰქონდეს ჰუმანიტარული ტვირთის არცახში გადაზიდვის პრობლემა, დღეების განმავლობაში აწარმოებს მოლაპარაკებებს, რომ შეძლოს ტვირთის გადაზიდვის უფლების მიღება კვირაში ერთხელ ან მაქსიმუმ ორჯერ. და ამ პირობებში აზერბაიჯანი მუდმივად უცხადებს მსოფლიოს, რომ გზა ღიაა. თუმცა, ვიმეორებ, დღეებია ველოდებით, რომ წითელ ჯვარს ერთხელ მაინც მიეცეს ტვირთის გადაზიდვის შესაძლებლობა“.

საზოგადოებრივი ტელევიზიის ეთერში ნერსისიანმა წარმოადგინა ფაქტები იმის შესახებ, აზერბაიჯანული პროტესტი სახელწოდებით „გარემოს დაცვა“ თუ როგორ გადაკეთდა სხვა მოთხოვნებში. თუ ადრე აზერბაიჯანული მხარე ადრე საუბრობდა ე.წ. არცახის ,,რეინტეგრირების“ შესახებ, დღეს არცახელებს სხვა მოთხოვნებს უყენებენ. ფაქტი დაფიქსირდა არცახელების არცახში შესვლის აკრძალვის ბოლო შემთხვევის დროს.

„გააჩერეს მანქანები და დაიწყეს დამატებითი მოთხოვნების წამოყენება, რომ ჩვენს მოქალაქეებს არცახში შესვლა შეუძლიათ  მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი მიიღებენ აზერბაიჯანის მოქალაქეობას, დათანხმდებიან რაღაც ინტეგრაციას და ა.შ.“

ბოლო ინციდენტის დროს რუსი სამშვიდობოები აზერბაიჯანელებთან მოლაპარაკებას დაახლოებით 5 საათის განმავლობაში აწარმოებდნენ. მაგრამ უსაფრთხოების საკითხების გამო ის გორისში დააბრუნეს.

პარლამენტის საგარეო ურთიერთობათა მუდმივმოქმედი კომიტეტის თავმჯდომარე სარგის ხანდანიანი აღნიშნავს:

„ეს არის აზერბაიჯანის პოლიტიკის კიდევ ერთი გამოვლინება, რომელიც შეიცავს ეთნიკური წმენდის ელემენტებს, მინიმუმ მთიანი ყარაბაღის სომხებთან მიმართებაში და ჩვენ ამ საკითხს ვსვამთ ყველა ჩვენს საერთაშორისო კონტაქტში და ყველა პარტნიორთან. ბუნებრივია, რუსეთთანაც არის კომუნიკაცია და ისინიც აფიქსირებენ ამ სიტუაციებს“.

ამ ინციდენტს ოფიციალურად ჯერ არც ერთი საერთაშორისო ორგანიზაცია არ გამოხმაურებია.

ბოლოდროინდელი პრობლემებისა და არასტაბილური და გაურკვეველი გლობალური გარემოს კონტექსტში, სომხეთის პრემიერ-მინისტრი ხაზს უსვამს ძლიერი ნერვებისა და თავშეკავების აუცილებლობას, რათა საბაბი არ მისცეს რეგიონული სიტუაციის აფეთქებით დაინტერესებულ ძალებს.

წარმოშობილი პრობლემების პარალელურად, ოფიციალური ერევანი კიდევ ერთხელ ადასტურებს თავის ერთგულებას სამშვიდობო დღის წესრიგისადმი.