საგარეო პოლიტიკის „ამერიკული“ მიმართულება ბოლო 2 თვეა ძალიან გააქტიურდა
აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის მოადგილე უზრა ზეია 13 ივლისიდან სამდღიანი ვიზიტით ერევანში იმყოფება. ძირითადად, მისი ვიზიტი რეგიონულია, ერევანში თბილისიდან ჩამოვიდა. მაგრამ ბაქო არ შედის ამ რეგიონულ ვიზიტში. უზრა ზეია პასუხისმგებელია სახელმწიფო დეპარტამენტში სამოქალაქო უსაფრთხოების, დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებების საკითხებზე. მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში, სახელმწიფო მდივნის მოადგილემ სომხეთის პრემიერ-მინისტრთან ასევე განიხილა სამშვიდობო პროცესი სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის და არცახიდან იძულებით დევნილთა ჰუმანიტარული პრობლემები და მათი გადაწყვეტილებები.
სომხეთში აშშ-ის საელჩოს გზავნილიდან ირკვევა, თუ რა არის ამ ეტაპზე მნიშვნელოვანი ამერიკული მხარისთვის. აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის მოადგილის, უზრა ზეიას ვიზიტის მიზნებს შორისაა თანამშრომლობის საკითხები დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და დამოუკიდებელი სასამართლო სისტემის გაძლიერების, კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლისა და კანონის უზენაესობის გაძლიერების კუთხით.
ეს ის მიმართულებებია, რომლებსაც ის ფიგურებიც კი, რომლებიც სომხეთის საგარეო პოლიტიკური ვექტორის შეცვლის მომხრენი არიან, კვლავ პრობლემურად თვლიან 2018 წლის ცვლილებების შემდეგ.
ლუსინე ჰაკობიანი, ევროკავშირი-სომხეთის პოლიტიკური საზოგადოების პლატფორმის თანათავმჯდომარე: „რა თქმა უნდა, არის სფეროები, რომლებშიც პროგრესი გვაქვს. ასევე არის პრობლემური სფეროები, სადაც რეფორმები, ალბათ, საერთოდ არ მიმდინარეობს. პირველ რიგში უნდა აღვნიშნო სასამართლო სფერო, ასევე გარკვეული ორგანოების, ანტიკორუფციული ორგანოს ფორმირება. კერძოდ, ძალიან პრობლემურად მიმაჩნია კორუფციის პრევენციის კომისიის წევრების შერჩევის პროცესი გასული წლის დეკემბრიდან, რომელიც დღემდე გრძელდება. ჩვენ დავკარგეთ მომენტი და ვეტინგი, რომელიც ყველას გვინდოდა, არ შედგა. რა თქმა უნდა, სხვადასხვა საკანონმდებლო რეფორმით, მცდელობა ხდება ვეტინგის ჩატარების, მაგრამ ეს ხდება ძალიან დისკრიმინაციულად და შერჩევით.
ამერიკელი მაღალჩინოსნების ვიზიტები სომხეთში ბოლო ორი თვის განმავლობაში ძალიან გააქტიურდა. თუ შევეცდებით გავიგოთ ვიზიტების დონე და რაოდენობა, მივიღებთ შემდეგ სურათს: ბოლო კვირების განმავლობაში სომხეთში იმყოფებოდა სახელმწიფო მდივნის თანაშემწე ევროპისა და ევრაზიის საკითხებში ჯეიმს ო’ბრაიენი, მანამდე სახელმწიფო მდივნის მოადგილე რესურსების მართვის საკითხებში რიჩარდ ვერმა, მასზე ადრე კი სახელმწიფო მდივნის თანაშემწე ბრენდონ იოდერი. ორი კვირის წინ ერევანში იმყოფებოდა სუბეროვნული დიპლომატიის სახელმწიფო მდივნის წარმომადგენელი ნინა ჰაჩიგიანი, ასევე სარა მორგენტაუ, სახელმწიფო მდივნის წარმომადგენელი კომერციულ და ბიზნეს საკითხებში. რამდენიმე დღის წინ ერევანი დატოვა აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს ხელმძღვანელმა სამანტა პაუერმა. ის 6 თვის განმავლობაში ორჯერ ეწვია სომხეთს.
ამ ყველაფრის პარალელურად, 15 ივლისს სომხეთში სომხურ-ამერიკული ერთობლივი სამხედრო სწავლება „Eagle Partner-2024“ დაიწყო, რომელიც 24 ივლისამდე გასტანს.
საპირისპირო შეხედულებების მქონე დიპლომატთა საზოგადოება ამ მოვლენებში საშიშ ტენდენციას ხედავს. ძიუნიკ აღაჯანიანი კი უკრაინასთან პარალელს ავლებს.
„მე უფრო მიმაჩნია, რომ ეს არის დასავლური უსაფრთხოების სისტემებში ეტაპობრივი ჩანერგვის პროცესი. ჩვენ ვხედავთ, რომ ჩვენმა საგარეო დაზვერვის სამსახურმა სრულად დაიწყო მუშაობა ბრიტანული დაზვერვის ქვეშ და ვფიქრობ, ახლახან აშშ-ის საელჩომ გამოაცხადა, რომ თავდაცვის სამინისტროში მრჩეველს ნიშნავენ. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჩვენ ვხედავთ იგივე პროცესებს, რომლებიც სამწუხაროდ გაიარა უკრაინამ, თავისი შესაბამისი შედეგებით ანტირუსული და მისი გამოვლინების თვალსაზრისით. როგორც სახელმწიფო, ეს დამოკიდებულია იმაზე, თუ რა მიზნით ვმონაწილეობთ ამ წვრთნებში. მე ვვარაუდობ, რომ ეს უფრო პოლიტიკური მიზანია, ვიდრე რეალური სამხედრო შესაძლებლობებისა და უნარების გაძლიერება.
გაიანე აბრაჰამიანი, “თანაბარი უფლებებისთვის” ცენტრის ხელმძღვანელი და სომხეთის კომუნისტური პარტიის ყოფილი წევრი, არ იზიარებს სომხეთის კომპლემენტარულ პოლიტიკაზე პასუხისმგებელი პირების აზრს.
„წინა 30 წელიწადში სწორედ „არაფრის კეთების“ პოლიტიკამ მიგვიყვანა ამ მდგომარეობამდე. მითი, რომ ეს რუსეთის ინტერესია, ის არ წავა ამ რეგიონიდან და დაიცავს ჩვენს უსაფრთხოებას და ა.შ და ა.შ., ამის ნდობა ახლა არანაირად არ შეიძლება. დიახ, ისინი შიშობენ, რომ სომხეთს უკვე შეუძლია ალტერნატივების პოვნა უსაფრთხოების თვალსაზრისით და თუ ეს ალტერნატივები იპოვეს, რუსეთზე დამოკიდებულება ბევრად უფრო შემცირდება, მათ აქვთ ეს შიში. ახლა რა უნდათ, უბრალოდ თვითმკვლელობის გზაზე უნდა წავიდეთ, ანუ არაფრის კეთების გზით? ბუნებრივია, ამას არც სომხეთის საზოგადოება დაუშვებს. ეს არის ის მინიმალური ნაბიჯები, რომლებიც გადადგა ხელისუფლების წარმომადგენლებმა და რომელიც ჯერ კიდევ ძალიან ცოტაა, ბევრად უფრო აქტიურად და კიდევ ბევრი უნდა გაკეთდეს“.
პოლიტიკური თვალსაზრისით, სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრიც უახლოესი ორი დღის განმავლობაში „ამერიკული მიმართულებით“ იმუშავებს. მინისტრი ნიუ-იორკში გაეროს მდგრადი განვითარების მაღალი დონის პოლიტიკური ფორუმის მინისტრთა სეგმენტში მიიღებს მონაწილეობას.
მირზოიანი წარადგენს თავის მესამე ნებაყოფლობით ეროვნულ ანგარიშს, რომელიც აჯამებს მდგრადი განვითარების დღის წესრიგის განხორციელების პროგრესს და მიზნებსა და ამოცანებს. წინა ორი ეროვნული ანგარიში წარმოდგენილი იყო 2018 და 2020 წლებში.
ვიზიტის ფარგლებში ასევე დაგეგმილია ორმხრივი შეხვედრები და მასთან დაკავშირებული ღონისძიებები.
სომხურ-ამერიკული ურთიერთობების ბოლო პერიოდში საქმიანი კავშირებიც აქტიურდება. თუ 4 წლის წინ აშშ-სომხეთის სავაჭრო ბრუნვა 96 მილიონი დოლარი იყო, ახლა 465 მილიონ დოლარს მიაღწია.
საკანონმდებლო ბაზის კუთხით ასევე მიმდინარეობს მოსამზადებელი სამუშაოები. ბოლო ვიზიტების დროს ამერიკელმა ოფიციალურმა პირებმა აცნობეს, რომ მზადდება დოკუმენტი და წლის ბოლომდე მოსალოდნელია კონკრეტული გადაწყვეტილება, რომელიც ნათელყოფს ალბათ ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან საკითხს: ააშენებს თუ არა შეერთებული შტატები სომხეთში მოდულურ ბირთვულ რეაქტორებს. გახდება თუ არა ეს რეალური ალტერნატივა მეწამორში ახალი რუსული ელექტროსადგურის მშენებლობისთვის?
