ორდღიანი სამუშაო ვიზიტი, ერთი ორმხრივი შეხვედრა პრინციპულ საკითხზე შეთანხმების მიღებით და 9 წუთიანი გამოსვლა მოსკოვის, ბაქოსა და საერთაშორისო საზოგადოების მიმართ გზავნილებით.
მიუხედავად იმისა, რომ პოლიტიკურად რუსეთმა მოსკოვის პლატფორმაზე სამმხრივი შეხვედრის ორგანიზება ვერ მოახერხა, კრემლი ორდღიან დისკუსიას არაეფექტურად არ მიიჩნევს. ისინი აღნიშნავენ, რომ სომხეთი და აზერბაიჯანი აგრძელებენ დიალოგს დსთ-ს ფარგლებში. ამის შესახებ რუსეთის პრეზიდენტის პრესმდივანმა დიმიტრი პესკოვინმა განაცხადა. ამასთან, მან განაცხადა, რომ მოსკოვი არ ერევა ერევნისა და ბაქოს საქმეებში.
სრ პრემიერ-მინისტრის, ნიკოლ ფაშინიანის მოსკოვში 9 წუთიან გამოსვლაში არის რამდენიმე იმპულსი, რომელსაც ოფიციალური ერევანი უგზავნის მოსკოვს, ბაქოს და საერთაშორისო საზოგადოებას.
მთავარია მშვიდობის იმპულსი.
ოფიციალური ერევანი მზადაა ამ თვეში ხელი მოაწეროს „მშვიდობის ხელშეკრულებას“ და ეს სომხეთის ოფიციალური პოზიციაა, განაცხადა ნიკოლ ფაშინიანმა დსთ-ს სახელმწიფოთა მეთაურთა საბჭოს სხდომაზე. შეხვედრის შემდეგ აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ჟურნალისტის კითხვას – როდის მოეწერება ხელი „სამშვიდობო ხელშეკრულებას“? უპასუხა – ,,როცა ყველაფერი შეთანხმებული იქნება”.
მან არ უპასუხა კითხვაზე, თუ რამდენად შესაძლებელია წლის ბოლომდე დოკუმენტის მთლიანად შეთანხმება. იმავდროულად, სომხეთის პრემიერ-მინისტრი დარწმუნებულია, რომ ხელშეკრულების შეთანხმებული ნაწილი საკმარისია იმისთვის, რომ დოკუმენტი ახლავე გაფორმდეს.
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა დაადასტურა, რომ შეხვედრებზე მოსკოვის შუამავლობით დოკუმენტზე ხელმოწერის საკითხიც განიხილებოდა, თუმცა სხვა დეტალები არ წარმოადგინა.
ნიკოლ ფაშინიანის გამოსვლის მეორე იმპულსი ეხება საზღვრის სადემარკაციო კომისიების რეგლამენტის დამტკიცებას. ბაქოს ჯერ არ დაუწყია დოკუმენტის რატიფიცირების პროცესი, სომხეთმა კი ძირითადი ნაბიჯები გადადგა. ამ თვის განმავლობაში პარლამენტი განიხილავს რეგლამენტის რატიფიცირების საკითხს, დაადასტურა ფაშინიანმა.
სომხეთის პრემიერ-მინისტრის გამოსვლაში ასევე არის აზერბაიჯანთან დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების მზაობაც.
„როგორიც არ უნდა იყოს სომხეთისა და აზერბაიჯანის „მშვიდობის ხელშეკრულება“, აუცილებლად დარჩება მნიშვნელოვანი და ფუნდამენტური საკითხები, რომლებზეც საჭირო იქნება ახალი შეთანხმება, გადაწყვეტა და ახალი შეთანხმების ხელმოწერა. ხელმოწერილი და რატიფიცირებული „სამშვიდობო ხელშეკრულების“ არსებობის შემთხვევაში, ყველა სხვა საკითხის გადაწყვეტა ბევრად უფრო ადვილი იქნება, რადგან რეგიონში სხვა ვითარება იქნება“.
სომხეთს არ აწუხებს, როცა აზერბაიჯანი სომხეთისგან მოსალოდნელი პირობების არარსებობის შემთხვევაში აპირებს ნახიჩევანთან ირანის ტერიტორიით კავშირის უზრუნველყოფას. ეს არის ქვეყნების სუვერენული უფლება და შიდა საქმე, რაშიც არ უნდა ჩაერიოს, აცხადებს პრემიერ მინისტრი ფაშინიანი და ამავე დროს გამოხატავს მზადყოფნას უზრუნველყოს ღია და უსაფრთხო გზები ყველა პირობით, რასაც სთავაზობს ირანი და მით უმეტეს, ის მზად არის შესთავაზოს გამარტივებული პირობები სასაზღვრო კონტროლის პროცედურებში მხარეთა თანასწორობის, სუვერენიტეტისა და იურისდიქციის პრინციპების პატივისცემის ფარგლებში.
მთავრობის პროგრამით „მშვიდობის გზაჯვარედინი“ სომხეთი მზად არის მეტი გააკეთოს. ეს უკვე იმპულსია საერთაშორისო საზოგადოებისთვის.
„სომხეთი მზადაა უზრუნველყოს ტრანსპორტის, ტვირთის, მგზავრების, მილსადენების, კაბელების გავლა თავის ტერიტორიაზე: საქართველოდან ირანში და პირიქით, თურქეთიდან აზერბაიჯანში და პირიქით და ა.შ. ჩვენ მზად ვართ უზრუნველვყოთ სატრანსპორტო საშუალებების, ტვირთების, მგზავრების, მილსადენების, კაბელების გაყვანა აზერბაიჯანის ძირითად ნაწილსა და ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკას შორის“.
ნიკოლ ფაშინიანის გამოსვლაში იმპულსი იყო ოფიციალური მოსკოვის მიმართაც. საუბარია მოსკოვის გეგმებზე ე.წ „დერეფნის“ კონტროლის თაობაზე 9 ნოემბრის სამმხრივ დეკლარაციაში. სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა კიდევ ერთხელ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ “ყველა განცხადება იმის შესახებ, რომ სომხეთი ერთგვარად შეთანხმდა, რომ მესამე ქვეყნები უზრუნველყოფენ კომუნიკაციის უსაფრთხოებას მის სუვერენულ ტერიტორიაზე, ან რომ ეს არის გათვალისწინებული რაიმე დოკუმენტით, უბრალოდ არ შეესაბამება რეალობას. მის ტერიტორიაზე უსაფრთხოების უზრუნველყოფა ნებისმიერი ქვეყნის სუვერენული ვალდებულებაა“.
ეს სომხეთის საქმეა და სომხეთი ამას გარანტირებულად გააკეთებს, განაცხადა ფაშინიანმა.
ამ კითხვას რუსეთმა ვიცე-პრემიერ ალექსეი ოვერჩუკის მეშვეობით უპასუხა. მან დაჟინებით აღნიშნა, რომ სომხეთი ოფიციალურად არ იხმობს ხელმოწერას სამმხრივი განცხადებიდან. რუსეთის ვიცე-პრემიერმა დაადასტურა, რომ რეგიონში კომუნიკაციების განბლოკვის სამმხრივ სამუშაო ჯგუფში თითქმის ორი წელია პროგრესი არ არის. ამასთან, მან გამოავლინა რუსეთის ამბიციები და განაცხადა, რომ რეგიონში ეკონომიკური და სატრანსპორტო დერეფნების განბლოკვა „მხოლოდ რუსეთის მონაწილეობითაა შესაძლებელი“.
პოლიტოლოგები მიიჩნევენ, რომ რუსეთმა სომხეთთან ურთიერთობაში პოზიცია შეარბილა. ამას ადასტურებს ფაშინიან-პუტინის შეხვედრის შემდეგ მიღწეული შეთანხმებაც, რომლის მიხედვითაც, 1 იანვრიდან რუსი მესაზღვრეების ნაცვლად, ირანთან და თურქეთთან საზღვარზე სომეხი მესაზღვრეები განთავსდებიან.
პოლიტოლოგი ედგარ ვარდანიანი რუსეთის შერბილებულ პოზიციას კრემლის პრობლემებს უკავშირებს.
„არ მგონია, რუსეთი თავის საუკეთესო ,,სპორტულ ფორმაში“ რომ ყოფილიყო, გადადგამდა ასეთ ნაბიჯს. ზოგადად, ჩვენ ვხედავთ, რომ თუ რეგიონის ქვეყნებს სურთ საკუთარი პოლიტიკის განხორციელება და დაჟინებით მოითხოვენ, ამავდროულად, აჩვენებენ, რომ არ აქვთ ანტირუსული დამოკიდებულება, არ დგამენ ნაბიჯებს რუსეთის წინააღმდეგ გეოპოლიტიკური თვალსაზრისით, ამ შემთხვევაში, კრემლი გარკვეულწილად მიდის დათმობებზე და ვფიქრობ, რომ ეს დათმობებიც ჯდება ამ ლოგიკაში. ეს არის რისკების გაანგარიშებაზე დამყარებული გარკვეული პოლიტიკა, რომელიც მიმართულია სომხეთის სუვერენიტეტის განმტკიცებაზე. მიმაჩნია, რომ დღევანდელი პოლიტიკა პრაგმატული პოლიტიკის ჩარჩოებშია“.
პოლიტოლოგი დარწმუნებულია, რომ ამ პოლიტიკის ფარგლებში გადაწყდა, მკვეთრი რეაქციების თავიდან აცილების მიზნით, აშკარად არ ისაუბრონ და განცხადებები არ გაკეთდეს პოლიტიკური ვექტორის ცვლილებაზე. მეორე მხრივ, ის ეხება ფაშინიან-პუტინის შეხვედრის თვალსაჩინო ნაწილს, სადაც რუსეთის ლიდერი ეკონომიკაში ინვესტიციებზე საუბრობს. ვარდანიანის თქმით, საუბარი სამომავლო გეგმებზე და მილიარდებზე მოწმობს, რომ რუსეთს სომხეთი ამ ეტაპზე სჭირდება.
