ყაზანში BRICS-ის მე-16 სამიტის ფარგლებში შეხვდნენ სომხეთის პრემიერ-მინისტრი ნიკოლ ფაშინიანი და აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი. მთავრობის ინფორმაციით, განიხილეს სამშვიდობო დღის წესრიგის ხელშეწყობის საკითხები. საგარეო საქმეთა მინისტრებს დაევალათ გააგრძელონ ორმხრივი მოლაპარაკებები „მშვიდობისა და სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობების დამყარების შესახებ“ შეთანხმებაზე, მისთვის საბოლოო სახის მიცემისა და რაც შეიძლება მალე დასრულებისათვის. სომხეთის პრემიერ-მინისტრი ყაზანში ერთდღიანი ვიზიტით გაემგზავრა, მანამდე არ იყო ცნობილი, რომ აზერბაიჯანის პრეზიდენტთან ცალკე შეხვედრა იყო დაგეგმილი.
აღსანიშნავია, რომ ფაშინიანსა და ალიევს შორის შეხვედრა რამდენიმე საათის წინ სომხეთის პარლამენტში საზღვრის სადემარკაციო კომისიების რეგულირების რატიფიცირებას მოჰყვა. ყაზანში გამგზავრებამდე პრემიერ-მინისტრმა ფაშინიანმა სომხეთის პარლამენტში განმარტა, რომ BRICS-ის სამიტზე წასვლის მთავარი მიზანი სომხეთის მთავრობის პროგრამის „მშვიდობის გზაჯვარედინი“ წარდგენაა.
ყაზანში BRICS-ის სამიტზე სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერები რამდენიმე საათის განმავლობაში ანბანის მიხედვით გვერდიგვერდ ისხდნენ. კამერებმა ფაშინიანისა და ალიევის აქტიური საუბრის ეპიზოდები მინიმუმ 5-ჯერ დააფიქსირეს. რუსეთის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის პრესსპიკერმა დიმიტრი პესკოვმა აღნიშნა, რომ „სომხეთის პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანსა და აზერბაიჯანის პრეზიდენტს ილჰამ ალიევს შორის BRICS-ის სამიტზე საუბარმა ხელი არ შეუშალა ღონისძიების მიმდინარეობას“. ეს კონტაქტები რუსეთის პრეზიდენტის ყურადღებასაც არ გამორჩენია.
სამიტის მესამე სამუშაო საათზე სომხეთის პრემიერ-მინისტრი და აზერბაიჯანის პრეზიდენტი საერთო მაგიდასთან აღარ იმყოფებოდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ფაშინიანსა და ალიევს შორის ცალკე შეხვედრა წინასწარ არ იყო დაგეგმილი, მხარეებს ცალკე ორმხრივი შეხვედრა ჰქონდათ. დისკუსიაში ასევე მონაწილეობდნენ ვიცე-პრემიერები და საგარეო საქმეთა მინისტრები. სომხეთ-აზერბაიჯანის პირდაპირი კონტაქტები BRICS-ის ფარგლებში ერთ საათზე მეტხანს გაგრძელდა. შეხვედრის სხვა დეტალები უცნობია.
ბოლო დროს შუამავალი ქვეყნების გააქტიურება არ ნიშნავს, რომ მოლაპარაკების ფორმატი შეიძლება შეიცვალოს. სომხეთის ეროვნული კრების ვიცე-თავმჯდომარე რუბენ რუბინიანი ამბობს, რომ მოლაპარაკებები ყოველთვის ორმხრივი იყო, თუმცა ის არ გამორიცხავს, რომ რომელიმე ეტაპზე შუამავალი საჭირო იყოს. ამ თვალსაზრისით ის უჩვეულოდ არ მიიჩნევს რომელიმე ადგილას შეხვედრის მოწყობის შესაძლებლობებს.
„დელეგაციები შეხვდნენ სხვადასხვა ქვეყანაში. შეხვედრის დასაწყისში მისასალმებელი სიტყვა წარმოთქვა მასპინძელი მხარის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, თუმცა მოლაპარაკებების დროს მხარეები ოთახში მარტო იმყოფებოდნენ. ასე იყო ამ მომენტამდე. ახლა ვერ გამოვრიცხავ, რომ ერთ დღეს ფორმატი შეიცვალოს, სხვაგვარად იყოს. ამ მხრივ არანაირი შეზღუდვა არ გვაქვს. კითხვა პრაგმატიზმსა და პრაქტიკულობაშია“.
ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარის მოადგილე აცხადებს, რომ ამ წუთებში ყველაფერი მზადაა მშვიდობის დასადებად. დანარჩენი პოლიტიკური ნების საკითხია. გაჭიანურებების გათვალისწინებით, რუბინიანი ეთანხმება ფორმულირებას, რომ „აზერბაიჯანს პოლიტიკური ნება აკლია“.
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა BRICS-ის სამიტზე გამოსვლისას განაცხადა, რომ სომხეთის პარლამენტმა უკვე მოახდინა აზერბაიჯანთან საზღვრის დემარკაციის კომისიის რეგლამენტის რატიფიცირება და მზად არის პროცესი დაიწყოს სამართლებრივი დოკუმენტების საფუძველზე. მან ასევე დაადასტურა, რომ „სამშვიდობო ხელშეკრულების“ 80-90 პროცენტი შეთანხმებულია.
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ჩამოთვალა „მშვიდობის ხელშეკრულების“ პროექტში შეთანხმებული ფორმულირებები. საუბარია ტერიტორიული მთლიანობის ურთიერთ აღიარებაზე, ტერიტორიული პრეტენზიების არარსებობაზე, ძალის გამოყენების ან მისი მუქარის გამორიცხვაზე, ასევე ერთმანეთის საშინაო საქმეებში ჩაურევლობაზე, დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარებაზე და სახელშეკრულებო ვალდებულებების შესასრულებლად ორმხრივი მექანიზმების შექმნაზე.
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმაც და აზერბაიჯანის პრეზიდენტმაც BRICS-ის მონაწილეებს განუცხადეს სამხრეთ კავკასიის სახელმწიფოების მნიშვნელოვანი პოზიცია ლოგისტიკური კავშირების კუთხით. ამ კონტექსტში ნიკოლ ფაშინიანმა წარადგინა მთავრობის პროექტი „მშვიდობის გზაჯვარედინი“.
„სომხეთი მზადაა და დაინტერესებულია მის ტერიტორიაზე სატრანსპორტო საშუალებებისა და ტვირთების, მგზავრების, მილსადენებისა და საკაბელო ქსელების ორგანიზებით. ეს არის უმოკლესი გზა შავ ზღვასა და სპარსეთის ყურეს შორის ირანის ისლამური რესპუბლიკის, სომხეთის რესპუბლიკისა და საქართველოს ტერიტორიებით. ეს არის ჩრდილოეთ-სამხრეთი. ის ასევე არის უმოკლესი გზა კასპიისა და მარმარილოს ზღვებს შორის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის, სომხეთის რესპუბლიკისა და თურქეთის ტერიტორიების გავლით. ეს მიმართულებაც აღმოსავლეთ-დასავლეთია“.
ნიკოლ ფაშინიანმა დასძინა, რომ სომხეთი მზად არის და განიხილავს აზერბაიჯანისთვის გამარტივებული საბაჟო პირობების უზრუნველყოფის საკითხს.
ამასთან დაკავშირებით შიშები უკვე ისმის სომხეთის პარლამენტში. ყურადღებას ამახვილებს ფრაქცია „სომხეთის“ წევრი ოპოზიციური ფრთიდან არმენ რუსტამიანი.
„ხელისუფლების ლექსიკა მუდმივად რბილდება. თავიდან არ ლაპარაკობდნენ რაიმე განსხვავებაზე ჩვენს საკომუნიკაციო საშუალებებში, მაგრამ ახლა დაიწყეს იმის თქმა, რომ დიახ, ჩვენ შეგვიძლია გარკვეული პრივილეგიები მივცეთ. ახლა სადამდე მიაღწია ამ პრივილეგიების მინიჭებამ, რა თქმა უნდა, როგორც ყოველთვის, ბოლოს გავარკვევთ, რადგან ყველაფერი ხდება “კულისებში”.
სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა BRICS-ის პლატფორმა გამოიყენა გზის კონტროლში მესამე მხარის ჩართვის საკითხის გასარკვევად. უთანხმოება მოდის 9 ნოემბრის სამმხრივი განცხადების მე-9 პუნქტიდან, რომლის საფუძველზეც რუსეთს აქვს მოლოდინი გააკონტროლოს აზერბაიჯანის ნახიჩევანთან დამაკავშირებელი გზის ნაწილი, რომელიც გადის სომხეთზე. პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანის თქმით, სომხეთი არასოდეს დათანხმებულა თავისი ტერიტორიების კონტროლის გადაცემას მესამე მხარისთვის რაიმე ფორმატში და რაიმე დოკუმენტით. ეს სომხეთის უფლებაა და სომხეთი მზადაა შეასრულოს ის, დაადასტურა ფაშინიანმა.
რუსეთის პრეზიდენტს ამ განმარტებაზე არანაირი რეაგირება არ მოუხდენია, სამაგიეროდ, მან ისაუბრა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სახელმწიფო საზღვრის დემარკაციასა და დელიმიტაციაზე და აღნიშნა, რომ ეს არის მშვიდობისკენ მიმავალი სწორი გზა. მან ასევე ხაზი გაუსვა სომხეთის წინადადებას ლოჯისტიკური კავშირების შესახებ და მნიშვნელოვნად მიიჩნია ეს მიმართულება.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვნად მიიჩნია სომხეთის მზადყოფნა განახორციელოს პროექტები აზერბაიჯანთან და რეგიონის სხვა ქვეყნებთან. სხვათა შორის, რუსეთის პრემიერის თქმით, ეს ის საკითხია, რომელიც ბოლო წლებში მუდმივად განიხილება.
