ირანის პორტში მომხდარმა აფეთქებამ შესაძლოა ეჭვქვეშ დააყენოს ჩრდილოეთ-სამხრეთის მაგისტრალის ფუნქციონირება  – ექსპერტი

ბანდარ აბასის შაჰიდ რაჯაის პორტში მომხდარი აფეთქებიდან ერთი კვირა გავიდა. ირანის მთავრობამ განაცხადა, რომ თავდაპირველი ვერსიით, მომხდარი დაუდევრობის შედეგი იყო და გამოძიება გრძელდება. ამასობაში, ირანული მედია სხვადასხვა ვერსიას განიხილავს, ტერორიზმს არ გამორიცხავს და თითს ისრაელისკენ იშვერს. ექსპერტები აფეთქების პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ზიანს აანალიზებენ და ხაზს უსვამენ პორტის მნიშვნელოვან მნიშვნელობას ჩრდილოეთ-სამხრეთის პროექტისთვის.

ირანულ პრესაში აქტიურად ვრცელდება ჰიპოთეზა, რომ ბანდარ აბასის პორტში აფეთქება ისრაელის დამსახურება იყო და იერუსალიმში ხანძრები ამაზე პასუხია, აცხადებს ირანოლოგი ემა ბეგიჯანიანი რადიოლურთან ინტერვიუში.

აფეთქება დაუდევრობის შედეგი იყო თუ წინასწარი განზრახვის? ამ და სხვა მრავალ კითხვაზე ოფიციალური პასუხები ჯერ კიდევ არ არსებობს. ასევე არ არსებობს მკაფიო შეფასება იმისა, თუ რამდენად შეუქმნა აფეთქებამ საფრთხე ჩრდილოეთ-სამხრეთის გზის მომავალ ფუნქციონირებას. ემა ბეგიჯანიანი, ზოგიერთი ექსპერტის შეფასებიდან გამომდინარე, გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ პორტი ორ-სამ თვეში აღდგება.

„ზოგიერთი შეფასებით, პორტის აღდგენა ორ-სამ თვეშია შესაძლებელი, მაგრამ რადგან ეს ჩრდილოეთ-სამხრეთის მაგისტრალისთვის დარტყმაა, ბევრი ადამიანი გამოთქვამს ამ აზრს.“

სიტუაცია ძირითადად პაკისტანისა და ერაყის, ასევე თურქეთის სასარგებლოდ არის. „ირანი, ევროპის გვერდის ავლით, თურქეთის ნეოოსმალური ოცნებისკენ მიმავალი ერთ-ერთი გზაა“.

რუსეთი ინდოეთს ჩრდილოეთ-სამხრეთის გზით, ირანისა და სომხეთის ტერიტორიის გავლით უკავშირდება. ირანოლოგი შიშობს, რომ თუ ბანდარ აბასი არ ამოქმედდება, რუსეთი კიდევ ერთხელ წამოჭრის ე.წ. „ზანგეზურის დერეფნის“ თემას.

ენერგეტიკული უსაფრთხოების ექსპერტი ვაჰე დავთიანი, Facebook-ზე ამ საკითხთან დაკავშირებით, წერს, რომ „ჩრდილოეთ-სამხრეთის“ სატრანსპორტო დერეფნის კვანძი ფაქტობრივად პარალიზებულია.

„ჩვენ ვსაუბრობთ მარშრუტზე, რომელიც შემოთავაზებულია სუეცის არხის რეალისტურ ალტერნატივად და რომლის განვითარებასაც რუსეთი აქტიურად უწყობს ხელს.“ „დერიდი ირანის პორტების მეშვეობით სანქტ-პეტერბურგს ინდოეთში, მუმბაისთან უნდა აკავშირებდეს“, – წერს ექსპერტი.

ვაჰე დავთიანი აღნიშნავს, რომ კულისებში მომხდარის სხვადასხვა ვერსია ვრცელდება. მისი თქმით, აფეთქებამ ირანი დროებით გამოთიშა საერთაშორისო ვაჭრობიდან. პორტის დახურვამ უკვე მიაყენა დარტყმა როგორც ექსპორტს, ასევე ნავთობქიმიურ ინდუსტრიას. ამ ფონზე, ექსპერტის აზრით, მოსკოვის პოზიცია კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება.

ექსპერტის აზრით, არსებულ სიტუაციაზე რეაგირება შესაძლოა ლაკმუსის ქაღალდი  იყოს იმის გასაგებად, დარჩება თუ არა „ჩრდილოეთ-სამხრეთის“ დერეფანი მუდმივად საფრთხის ქვეშ. მისი აზრით, თუ აფეთქებას სწრაფი აღდგენითი სამუშაოები მოჰყვება, ეს ნიშნავს, რომ როგორც მოსკოვი, ასევე თეირანი მზად არიან ჩრდილოეთ-სამხრეთის მიმათულება გრძელვადიანი სტრატეგიული ღერძის სახით განიხილონ.