პარალელები თბილისსა და ერევანს შორის ხეების გაჩეხვის საკითხთან დაკავშირებით

თარგმანი

ავტორი გიტა ელიბეკიანი

2003 წლის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში რეფორმების ტალღამ ლანდშაფტის მოწყობის სექტორიც არ გამოტოვა, რამაც, ბევრი ექსპერტის აზრით, შეუქცევადი შედეგები მოიტანა, განსაკუთრებით დედაქალაქ თბილისისთვის. ისინი ამას საქართველოში ჩავარდნილ რეფორმად მიიჩნევენ და სომეხ კოლეგებს ამ საკითხთან დაკავშირებით ექსპერტების აზრის მოსმენას ურჩევენ.

ერევანში გაზაფხულის დადგომასთან ერთად, მუნიციპალიტეტმა ხეების შეცვლა განაახლა. ბევრი ექსპერტი საგანგაშო ზარს სცემს: ერევნის ქუჩებში „მწვანე გენოციდი“ მიმდინარეობს, რაც გავლენას მოახდენს ადამიანების ჯანმრთელობაზე, ცხოვრების ხარისხსა და სიცოცხლის ხანგრძლივობაზე.

ერევნის ცენტრში პირველ რიგში  ძვირფასი ხეების მოჭრით, ქალაქის მოსახლეობა კარგავს შესაძლებლობას, დაიცვას თავი გამონაბოლქვისგან, სიცხის ტალღებისგან და მზის სხივებისგან, აცხადებს კრისტინა ვარდანიანი, ერევნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ჰიგიენისა და ეკოლოგიის კათედრის ასოცირებული პროფესორი და ერევნის უხუცესთა საბჭოს ოპოზიციონერი წევრი, „რადიოლურისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში აღნიშნავს:

„ყოველი მოჭრილი  ხის უკან ადამიანის სიცოცხლე იმალება. ერთ ადამიანს ორი ფოთლოვანი ხე სჭირდება საარსებო წყაროს უზრუნველსაყოფად. დღეს ერევანში ერთ მოსახლეზე მწვანე ხეების მიწოდების მაჩვენებელი ოთხჯერ დაბალია დადგენილ მაჩვენებელზე.“

ქალაქის ხელისუფლება აცხადებს, რომ არამდგრადი და დეფორმირებული ხეები იჭრება. მუნიციპალიტეტის არასამთავრობო ორგანიზაციის „გამწვანებისა და გარემოს დაცვის“ დირექტორი, არმენ ბეგოიანი ამბობს, რომ ერევნის მშენებლობის საწყის ეტაპზე, ქალაქის სწრაფად გამწვანების მიზნით, ძვირფასი ხეების გვერდით ვერხვები დროებით დარგეს. ის ირწმუნება, რომ მათი სიცოცხლის ხანგრძლივობა ხანმოკლეა, ფესვთა სისტემა ზედაპირულია და დაცემის რისკი მაღალია, ამიტომ, ბაგოიანის თქმით, ერევნის ვერხვის უმეტესობა 70 წლის ან მეტისაა. ის ამბობს, რომ ფოთლები გამომშრალია და ფესვები ლპება. ეს ერევნის სხვა ხეებსაც  ეხება, სადაც ქიმიკატებთან ბრძოლამ შედეგი არ გამოიღო.

„ერევნის ქალაქს პრობლემა აქვს ძველ ვერხვებსა და თელებს, რომლებიც სიცოცხლის ხანგრძლივობის დასასრულს უახლოვდებიან.“ სხვათა შორის, თელები თბილისში 80-იან წლებში გაანადგურეს. ისინი, სავარაუდოდ, ჩვენს ქვეყანაშიც უნდა ჩანაცვლებულიყვნენ. ერევანში ასობით ათასი მუხის ხეა. ისინი ცუდი ხეები არ არიან, მაგრამ მათ ისედაც სერიოზული პრობლემა აქვთ. თუ ქალაქის ქუჩებში გაივლით, დაინახავთ, რომ ისინი მთლიანად დაფარულია სიმსივნეებით, ბაქტერიული ნაკადებით, დამპალი ღრუებით. გარდა ამისა, მთელი ქალაქი ჩაის ხის ფოთლებისმჭამელი დაავადებით იტანჯება, რომლის წინააღმდეგაც ქიმიკატებით მრავალწლიანმა ბრძოლამ შედეგი არ გამოიღო“.

საბჭოს წევრი კრისტინა ვარდანიანი პასუხობს, რომ ქიმიურმა დამუშავებამ მუხას შეუწყო ხელი, გამოაქვეყნა მტკიცებულებები და როდესაც ერევანი შენდებოდა, ქალაქის კლიმატისთვის შესაფერისი ადგილობრივი ხის სახეობები დაირგო: მუხა, ვერხვი, ჭადარი, ტირიფი, იფანი და ა.შ.

„რა ნაჩქარევ გადაწყვეტილებაზე ვსაუბრობთ?“ დაე, დაათვალიერონ სარიანის ნახატები, შეისწავლონ არქივები და ჩვენი ხელოვნების ნიმუშები. ერევნისთვის დამახასიათებელი 1800 მთავარი ხეა. მათი პრობლემა ხეების მოჭრა და ასტრონომიულ ფასებში ევროპული ქვეყნებიდან ახლის იმპორტია. „სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ჰიგიენური თვალსაზრისით, ეს არის სამუშაო, რომელიც უზარმაზარი ხარვეზებით ხორციელდება.“

ერევნის მუნიციპალიტეტის ლანდშაფტის მოწყობის განყოფილების თანამშრომლები საქართველოში ვიზიტის დროს თბილისის ლანდშაფტით აღფრთოვანებულები დარჩნენ. მათ იმდენად მოეწონათ ზოგიერთი ხისა და ბუჩქის სახეობა, რომ ისინი ერევანში წაიღეს  შესამოწმებლად.

ერევანი და თბილისი ეკოლოგიის თვალსაზრისით ნამდვილად შეუდარებელი ქალაქებია. მეზობელი ქვეყნების დედაქალაქები სხვადასხვა კლიმატურ ზონაში მდებარეობს. თავდაპირველად, თბილისის ტერიტორია, რომელიც მტკვრის (მტკვრის) ნაპირებზე მდებარეობდა, ტყიანი იყო და კლიმატი, ერევნისგან განსხვავებით, ნოტიო და სუბტროპიკული.

თუმცა, საქართველოს დედაქალაქს ლანდშაფტის მოწყობის წარუმატებელი მცდელობაც აქვს. 2003 წლის რევოლუციის შემდეგ განხორციელებულმა რეფორმებმა ლანდშაფტის მოწყობის სექტორსაც  არ აუარა გვერდზე. სააკაშვილის მმართველობის დროს, პირველად, ულამაზესი, ჯუჯა ხეები ჩამოიტანეს თბილისური უზარმაზარი, უნიკალური მაგნოლიებისა და სხვა სახეობების ჩასანაცვლებლად. ქალაქის ცენტრალური აღმაშენებლის გამზირი აღარ იცნობოდა.

ჩვენთან ინტერვიუში, თბილისის მუნიციპალიტეტის გარემოს დაცვის სამსახურის უფროსმა, პაატა ტოგონიძემ განაცხადა:

„აღმაშენებლის გამზირზე მომხდარი ჩვენთვის მტკივნეული საკითხია. სააკაშვილის დროს მთელი გამზირის გასწვრივ საუკუნოვანი ჭადრები და უნიკალური მაგნოლიები გაიჩეხა. მათ ადგილას დარგული კატალპები ვერ ადაპტირდნენ, რის გამოც ახალმა მთავრობამ ახალი პროგრამა განახორციელა და ტერიტორიაზე ჭადრის ხეები დარგა. „ისინი თავს ნამდვილად კარგად გრძნობენ.“

საქართველოს გარემოს დაცვის ყოფილი მინისტრი, ცნობილი ეკოლოგი ნინო ჩხობაძე იხსენებს:

„სააკაშვილის დროს  მასშტაბური საპროტესტო აქციები გაიმართა, როდესაც ცენტრალურ გამზირზე იშვიათი სახეობის ჯანსაღი, 40 წლის მაგნოლიები მასობრივად გაიჩეხა. ისინი ჩვენს რეგიონში უნიკალური იყო და თბილისს საუკეთესოდ ახასიათებდა. თუ დღეს მათ დარგვას ვცდით, ვერაფერს შევძლებთ. იმ პერიოდში გამზირის რეკონსტრუქცია მიმდინარეობდა და ხელისუფლებას ტროტუარების და ქუჩების შეცვლა სჭირდებოდა. გიგანტური ხეები ხელს უშლიდა. „ჩვენ ვაპროტესტებდით დარგული პაულოვნიის წინააღმდეგ, რომელიც თბილისს ვერ  შეეგუა.“

ჩხობაძე, რომელიც შევარდნაძის მმართველობის დროს სექტორზე პასუხისმგებელი ერთ-ერთი თანამდებობის პირი იყო, აღნიშნავს, რომ საბჭოთა პერიოდიდან მოყოლებული, საქართველოში ყველაფერი ითესებოდა, რაც იმდროინდელ ხელისუფლებას მოსწონდა. ის ამბობს, რომ დღეს, როგორც ჩანს, მათ გაიგეს, რომ იმპორტირებული დაბალი, ლამაზი ხეები და ბუჩქები პარკებისთვისაა განკუთვნილი. საკურები ბოტანიკურ ბაღში გადაიტანეს.

ყოფილი ქართველი მინისტრი სომეხ კოლეგებს ურჩევს, ლანდშაფტის მოწყობისას გაითვალისწინონ წარუმატებელი ქართული გამოცდილება. „მოუსმინეთ ბოტანიკოსებსა და ექსპერტებს. მათ ძალიან კარგად იციან, ქალაქში რომელი ხეები უნდა მოიჭრას და რომელი უნდა დაირგოს.“

ამგვარად, საქართველოს ამჟამინდელი მთავრობა სააკაშვილის მთავრობას ქალაქის ეკოლოგიის დარღვევასა და თბილისში უნიკალური ხეების განადგურებაში ადანაშაულებს, ხოლო პირველი – გიგანტური ხეების მითვისებაში.

მმართველი პარტია „ქართული ოცნების“ დამფუძნებელ ლიდერს, ბიძინა ივანიშვილს, გიგანტური ხეები უყვარს. „ისინი ჩემი ჰობია, ჩემი საყვარელი გასართობი“, – თქვა მან ერთხელ და დასძინა, რომ საქართველოს მმართველობის პარალელურად, ის აგრძელებს გიგანტური ხეების სხვადასხვა ადგილიდან საჰაერო და საზღვაო გზით გადატანას თბილისსა თუ აჭარაში, მის სახლთან ახლოს მდებარე მიწის ნაკვეთებზე.