„ტოლერანტობის ხიბლი“: აზერბაიჯანული პროპაგანდა უცხოურ მედიაში: ფონდი „გეღარდი“

„ტოლერანტობა“ აზერბაიჯანის პროპაგანდისა და საერთაშორისო იმიჯის ჩამოყალიბების ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტია, რომლის პოპულარიზაციისა და გავრცელებისთვის იმართება პროპაგანდისტული ღონისძიებები, იბეჭდება წიგნები და ქვეყნდება სტატიები სხვადასხვა პლატფორმაზე. სწორედ ამაზე წერს სამეცნიერო-ანალიტიკური ფონდი „გეღარდი“.

ბოლო ხანებში, მედიასაშუალებებში „The American Spectator“ და „The Christian Post“ გამოქვეყნდა ორი სტატია აზერბაიჯანული პროპაგანდის შესახებ, რომლებიც მიმართულია საერთაშორისო აუდიტორიაზე: მომხიბვლელი ერი ცივილიზაციებისა და მოგზაურობის გზაჯვარედინზე, ვიზიტი აზერბაიჯანში, ნაკლებად ცნობილ ქვეყანაში, რომელიც ყველაფრის გზაჯვარედინზეა. (A Fascinating Nation at the Crossroads of Civilizations և Travel: Visiting Azerbaijan, a little-known country at the crossroads of everything). უნდა აღინიშნოს, რომ სტატიების ავტორები არც კი მალავენ თავიანთი სამუშაოს, როგორც ფასიანი პროპაგანდისტული მასალების, ბუნებას. მეტიც, მათ პუბლიკაციებში გასაკვირი მსგავსებაა: როგორც ჩანს, ეს სტატიები დაიწერა ბაქოს მიერ მოწოდებული მეთოდოლოგიური სახელმძღვანელოების საფუძველზე.

ამრიგად, „The American Spectator“ აზერბაიჯანს წარმოგვიდგენს, როგორც „ცივილიზაციათა გზაჯვარედინზე“ მდგომ ქვეყანას, ხოლო „The Christian Post“ – როგორც „ყველაფრის გზაჯვარედინზე“. „The Christian Post“-ში აზერბაიჯანი წარმოდგენილია, როგორც ტოლერანტობის კუნძული, „მოქცეული რუსეთს, კასპიის ზღვასა და ირანს შორის“, ხოლო „The American Spectator“-ის თანახმად, როგორც „კუნძული“, რომელიც ირანს, სომხეთს, საქართველოსა და თურქეთს შორის მდებარეობს.

აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ეს ნაზავი, როგორც ავტორები ამბობენ, ტურისტებისთვის უცხო ადგილია. „The American Spectator“ მიიჩნევს, რომ „შესაძლოა აზერბაიჯანი საღამოს ამბების მთავარი თემა არ იყოს“, ხოლო „The Christian Post“ მას აყალიბებს, როგორც „ნაკლებად ცნობილ აზერბაიჯანს, რომელსაც ბევრი, მათ შორის ამ სვეტის მკითხველი, შესაძლოა რუკაზეც კი ვერ პოულობს“.

სომხეთის შესახებ:

ამ პროპაგანდისტული სტატიებში სომხეთი ნეგატიურად არის წარმოდგენილი. „The American Spectator“-ის თანახმად, ომი სომხეთმა დაიწყო და არა აზერბაიჯანმა, აზერბაიჯანის საერთაშორისოდ აღიარებული ტერიტორიის დიდი ნაწილი დაიკავა. სომხეთმა ნაღმები დადო არა თავდაცვის მიზნით, არამედ იძულებით გადაადგილებული აზერბაიჯანული ოჯახების დაბრუნების თავიდან ასაცილებლად.

„Christian Post“-ი მშვიდობის დამყარების პასუხისმგებლობას სომხეთის პოზიციას უკავშირებს: „სომხეთის საკითხი მთლიანად რთულია, მაგრამ იმედია, სამშვიდობო შეთანხმება პრობლემას მოაგვარებს, თუ სომხეთი ისურვებს ვლადიმერ პუტინის ორბიტიდან გამოსვლას“.

რაც შეეხება იმას, თუ რატომ არ არის მშვიდობა, ან რატომ დაიწყო ომი ბოლო დროს, ავტორისთვის საკმარისია გაეცნოს ილჰამ ალიევის გამოსვლებს. ამ უკანასკნელმა არაერთხელ ახსენა, თუ როგორ დაიწყო აზერბაიჯანმა სამხედრო ოპერაციები, რა წინაპირობებსა და მოთხოვნებს აყენებს და რეგულარულად გამოდის მუქარის შემცველი და ანტისომხურული გამოსვლებით.

ირანთან დაკავშირებით:

აზერბაიჯანის „ღირებულების“ ხაზგასასმელად აუცილებელია ირანსაც შევეხოთ. „Christian Post“: „აზერბაიჯანში დიდი ტოლერანტობაა. განსაკუთრებით მაშინ, თუ გავითვალისწინებთ, რომ აზერბაიჯანი ირანთან ახლოსაა თავისი ისლამური რეჟიმით“. აქ ლოგიკის პოვნაც კი რთულია: აზერბაიჯანი ტოლერანტულია ირანის ჯიბრზე? ან როგორ მოქმედებს რომელიმე ქვეყანა მეზობელი ქვეყნის შიდა ტოლერანტობაზე…

„The American Spectator“ აღნიშნავს: „სეკულარული, პროდასავლური (რედ.: მართლა?), ენერგორესურსებით მდიდარი ქვეყანა, აზერბაიჯანი, რომელიც ირანის მეზობელია, გადამწყვეტ როლს ასრულებს რეგიონულ უსაფრთხოებასა და აშშ-ს გეოპოლიტიკურ ინტერესებში“.

გასაგებია, რომ აზერბაიჯანი კვლავაც ირანის მოწინააღმდეგე ძალების პოტენციურ მოკავშირედ პოზიციონირებას ახდენს. ბაქოს გრძელვადიანი მიზანი ირანის ჩრდილო-დასავლეთ თურქულენოვანი რეგიონების მიმართ ტერიტორიული ამბიციებია.

ტოლერანტობა გენებში:

ილჰამ ალიევს უყვარს სხვადასხვა ფორმულირებით გამეორება: „მულტიკულტურალიზმი და ტოლერანტობა ჩვენთვის მხოლოდ ცხოვრების წესი არ არის, არამედ აზერბაიჯანის პოლიტიკის პრიორიტეტიც“.

ეს იდეა ასევე გამოთქვეს ზემოხსენებული სტატიების ავტორებმა: ჯორჯ ლანდრიტმა: „ტოლერანტობა მხოლოდ სახელმწიფო პოლიტიკა არ არის, არამედ ეროვნული მორალური იმიჯის ნაწილია“. დენის ლენოქსი კი მას ასე აყალიბებს:

„აზერბაიჯანელების კულტურა გაჟღენთილია ტოლერანტობითა და მრავალფეროვნებით“.

თუმცა, ტოლერანტობა და მულტიკულტურალიზმი არ არის სახელმწიფო პოლიტიკა, არამედ სახელმწიფო პროპაგანდაა, რომელსაც თითქმის ყველა აზერბაიჯანელი ჩინოვნიკი იყენებს.

ებრაული თემი:

სტატიების ავტორები, ტოლერანტობისა და მულტიკულტურალიზმის მაგალითად, ახსენებენ აზერბაიჯანში ებრაული თემის არსებობას.

ლენოქსი: „დასტურია აზერბაიჯანში მტკიცედ დამკვიდრებული ებრაული მოსახლეობა“.

ლანდრიტი: „ებრაელები აზერბაიჯანში 2000 წელზე მეტია ცხოვრობენ და აგრძელებენ აყვავებას“.

სტატისტიკის თანახმად, 1970 წლის აღწერის მონაცემებით, აზერბაიჯანში ებრაელთა რაოდენობა დაახლოებით 49 ათასს შეადგენს, 1989 წელს – დაახლოებით 31 ათასს, 2009 წელს – 9 ათასს, 2019 წელს – 5 ათასს. მსოფლიო ებრაული კონგრესის მონაცემებით, აზერბაიჯანში ებრაელთა რაოდენობა 7200-ს შეადგენს. ირკვევა, რომ „აყვავებულ და ტოლერანტულ აზერბაიჯანში“ ებრაელთა რაოდენობა სტაბილურად მცირდება.

კიდევ ერთი გარემოება: რატომ უსვამს ხაზს აზერბაიჯანული პროპაგანდა ებრაელთა ყოფნას, მაგრამ ივიწყებს თალიშების, ლეკების და სხვა ხალხების არსებობას?

აღსანიშნავია, რომ 2000 წლის წინ და მას შემდეგ, ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში, არ არსებობდა სახელმწიფო ერთეული ან წარმონაქმნი, რომელსაც აზერბაიჯანი ერქვა. ლანდრიტს ეს კარგად უნდა სცოდნოდა.

ამ ორ პუბლიკაციაში სხვა პრობლემური ფორმულირებებიც არსებობს. მაგალითად, ლენოქსი, ხალიჩებზე საუბრისას, აღნიშნავს, რომ „სანდო წყარომ მითხრა, რომ აზერბაიჯანული ხალიჩების ქსოვის საუკუნოვანი ტრადიცია აღემატება რეგიონის ქვეყნების ტრადიციებს“. ლენოქსი სრულიად დარწმუნებულია ამაში? თუ საჭიროა მეზობელი ხალხების ხელოსნობის დაკნინება ასეთი გამოთქმით? ეს არის ტოლერანტობა?

ეპილოგის ნაცვლად:

აზერბაიჯანული „ტოლერანტობის“ ნათელი მაგალითია შუშის რაიონის სოფელ ქარინტაკში, რომელსაც აზერბაიჯანელები დაშალთს უწოდებენ, ცოტა ხნის წინ დასრულებული მეჩეთის მშენებლობა. სტატიის ავტორებს, რომლებიც „აზერბაიჯანული სახელმწიფო ტოლერანტობას“ ქადაგებენ, ვთავაზობთ, შეადარონ ეს ორი სურათი.

პირველი სურათი ახლად გახსნილი მეჩეთია ქარინტაკში.

მეორე სურათი არის სოფელ ქარინტაკის თანამგზავრული ფოტო, რომელიც 2020 წლამდე მუდმივად სომხებით იყო დასახლებული. სოფელი მთლიანად მიწასთან არის გასწორებული. ქარინტაკის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიაც ვანდალიზმით დააზიანეს. ეს არის აზერბაიჯანული ტოლერანტობა, ეს არის რელიგიური და კულტურული მრავალფეროვნება, რელიგიათაშორისი დიალოგი?

სინამდვილეში, ზემოხსენებული ორი მედია საშუალება და ავტორი პირდაპირ არის ჩართული ბაქოს მიერ დანაშაულების დაფარვასა და კრიტიკის გაჩუმებაში, რომელიც თავს „ტოლერანტულად“ წარმოაჩენს. სასურველია, რომ დემოკრატიული და ქრისტიანული ღირებულებების დამცველმა მედია საშუალებებმა სამხრეთ კავკასიაზე საუბრისას ახსენონ ძალადობის, ვანდალიზმის, სომხური ქრისტიანული კულტურის განადგურების და, ზოგადად, აზერბაიჯანის მიერ სომხების წინააღმდეგ ჩადენილი გენოციდური ქმედებებიც.