რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყების შემდეგ სომხეთ-საქართველოს ვაჭრობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. ერევანში განიხილეს მიზეზები და გასაკეთებელი საკითხები.
საინვესტიციო გარემოს არასტაბილურობა, ასევე რეგიონული პოლიტიკური რყევები, ეს ყველაფერი გავლენას ახდენს ორი მეზობელი ქვეყნის ეკონომიკურ ურთიერთობებზე. არსებული უზარმაზარი პოტენციალის მიუხედავად, როგორც ერევანი, ასევე თბილისი კვლავ ეძებენ თანამშრომლობის მოდელს, რომელიც შესაძლებელს გახდის შეზღუდვების გვერდის ავლას და ახალი პროგრამების განხორციელებას. ეს და მსგავსი საკითხები განიხილეს ერევანში გამართულ სომხურ-ქართულ კონფერენციაზე სახელწოდებით „ხელი ხელს“, რომელსაც ასევე ესწრებოდნენ სპეციალისტები და ჟურნალისტები მეზობელი საქართველოდან.
სომხურ-ქართული ეკონომიკური პოტენციალი არასაკმარისად არის გამოყენებული, არსებობს უზარმაზარი არარეალიზებული რესურსი. ასე შეაფასა ACSES-ის ანალიტიკური ცენტრის დირექტორმა, ჰაიკაზ ფანიანმა ერევანში გამართული სომხურ-ქართული კონფერენციის „ხელი ხელს“, პანელურ დისკუსიაზე. ექსპორტისა და იმპორტის მოცულობებიც არასაკმარისია, ამბობს ის.
„მე ყოველთვის ვეუბნები ჩვენს ბიზნესმენებს, რომ სომხეთი და საქართველო ერთიან ბაზარად უნდა ჩაითვალოს. ჩვენ გვაქვს თავისუფალი ვაჭრობის რეჟიმი საქართველოსთან, საბაჟო გადასახადების გარეშე, არსებობს ლოგისტიკური შესაძლებლობები, ამიტომ, მათი გამოუყენებლობა როგორც ჩვენი, ასევე ქართველი ბიზნესმენების მიერ დიდი „ფუფუნებაა“.
ეკონომისტმა აღნიშნა, რომ ბოლო წლებში, ორივე ბაზარზე ერთმანეთის მიმართ ინტერესი გარკვეულწილად შემცირდა. 2024 წელს საქართველომ სომხეთიდან დაახლოებით 237 მილიონი დოლარის ღირებულების საქონელი შემოიტანა. რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყებამდე ეს მაჩვენებელი 2-3-ჯერ მეტი იყო, გამოთვალა ფანიანმა.
„სომხეთიდან ექსპორტირებული სპილენძის მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოში იმპორტად ითვლება და ქართული კომპანიები მას რეექსპორტს ახორციელებენ. 2022 წელს ეს დაახლოებით 400 მილიონი დოლარი იყო. 2024 წელს ეს რიცხვი დაახლოებით 70 მილიონი დოლარია. თუ დავაკვირდებით, რამდენი იმპორტი განახორციელა საქართველომ სომხეთიდან ომის დაწყებამდე, ეს დაახლოებით 344 მილიონი დოლარი იყო. თუ შევადარებთ, რა იყო ომამდე და რა იქნება 2024 წელს, ვხედავთ მნიშვნელოვან შემცირებას 100 მილიონი დოლარით ან მეტით. ეს 25 პროცენტით ან მეტით შემცირებაზე მეტყველებს, რაც, ბუნებრივია, შემაშფოთებელია“.
როგორ აფასებს ქართული მხარე სომხურ-ქართულ ეკონომიკურ ურთიერთობებს და განსაკუთრებით რომელი სექტორების გააქტიურებაა შესაძლებელი?
სააგენტოს „ჯორჯიან ინვესტორ“ ჟურნალისტის, ლანა კოკაიას დაკვირვებით, ორმხრივ ურთიერთობებში მამოძრავებელი ძალა შეიძლება ტრანსპორტი და ვაჭრობა გახდეს. საქართველოს ტერიტორიის გავლით ტვირთების იმპორტი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია სომხეთისთვის და სწორი რეგულაციების შემთხვევაში, ახალი შესაძლებლობები შეიძლება გაიხსნას.
„თუმცა, ზრდის მნიშვნელოვანი პოტენციალი კვლავ არსებობს. ამ კონტექსტში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მცირე და საშუალო საწარმოების მხარდაჭერა. მათ შეუძლიათ ეკონომიკური აქტივობის მთავარი ბენეფიციარები და ინიციატორები გახდნენ. ასევე არსებობს ინფორმაციული ხარვეზი. ეკონომიკური თემები საკმარისად არ არის გაშუქებული მედიაში. ეს პრობლემაა, რადგან მედიის როლი საზოგადოებრივი აზრის ჩამოყალიბებასა და ბიზნეს წრეების ინფორმირებაში გადამწყვეტია“.
გამოცდილების გაცვლაშიც არის ხარვეზები. სამოქალაქო საზოგადოებას, საგანმანათლებლო დაწესებულებებსა და კერძო სექტორს შორის თანამშრომლობა უნდა წახალისდეს, განსაკუთრებით განათლების, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სფეროებში. უახლესი ინფორმაცია, რომელმაც ფართო გამოხმაურება ჰპოვა ქართულ მედიაში, სომხეთში ასაშენებელ ხელოვნური ინტელექტის ქარხანას ეხებოდა. ქართველი ჟურნალისტი ამას კარგ მაგალითად მიიჩნევს, თუ როგორ შეიძლება საინვესტიციო ინიციატივების რეგიონული მნიშვნელობის ტენდენციად აღქმა.
სომხეთის მევენახეობა-მეღვინეობის ფონდის დირექტორი ზარუჰი მურადიანიც აკეთებს შეფასებებს თავის სფეროში.
„ამ სფეროში საქართველოსთან ბევრი რამ არის გასაკეთებელი. ამ პროგრამების შედეგად, ჩვენ შეგვიძლია გავაძლიეროთ ჩვენი თანამშრომლობა და რატომაც არა კომპანიაც, რაც ძალიან სერიოზული პროგრამების დაწყებას გამოიწვევს. ორივე სფეროში თანამშრომლობის დიდი პოტენციალი არსებობს“.
ანა ცხოვრებოვა, Georgian Formula TV-ის ჟურნალისტი, განათლების, ტექნოლოგიებისა და ინოვაციების სფეროებს გამოყოფს და მათ სტრატეგიული პროგრამების საფუძვლად ახასიათებს.
„ამ კონტექსტში, საქართველოსთან თანამშრომლობამ შეიძლება ახალი სიცოცხლე შეიძინოს. ტექნოლოგიურ და საგანმანათლებლო სფეროებს შორის კავშირი ბუნებრივია: ორივე სისტემა ცოდნის შექმნაზე, გაცვლასა და გამოყენებაზეა ორიენტირებული.“
დისკუსიის მონაწილეების აზრით, სომხეთსა და საქართველოს აქვთ ურთიერთშემავსებელი რესურსები, რომლებიც ურთიერთ ინტერესების საფუძველი უნდა გახდეს.
