2.5 მილიარდი ევროს პოლიტიკური ფასი: რას ჰპირდება ევროკავშირის „გლობალური კარიბჭის“ სტრატეგია სომხეთს
ევროკავშირი ემზადება სომხეთისთვის ფინანსური მხარდაჭერის ახალი პაკეტის მიწოდებისთვის. ეს პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის, ევროპული საბჭოს პრეზიდენტის ანტონიო კოსტას და ევროკომისიის პრეზიდენტის ურსულა ფონ დერ ლაიენის სამმხრივი შეხვედრის შემდეგ გახდა ცნობილი. ევროკავშირის მაღალი თანამდებობის პირებმა დაახლოებით 2.5 მილიარდი ევროს ინვესტიციებზე ისაუბრეს და დააკონკრეტეს, რომ ეს თანხა „გლობალური კარიბჭის“ სტრატეგიის ფარგლებში იქნება გათვალისწინებული.
„გლობალური კარიბჭის“ სახელწოდებით სტრატეგიის ფარგლებში, ევროკავშირი სომხეთში 2.5 მილიარდი ევროს ინვესტირებას გეგმავს. ეს შეთანხმება, რომელიც ფაშინიანის-კოსტა-ფონ დერ ლაიენის სამმხრივი შეხვედრის შედეგად იქნა მიღწეული, ფართო განხილვის საგანი გახდა. „გლობალური კარიბჭე“, ფაქტობრივად, „შუა კორიდორთან“ დაკავშირებული სტრატეგიაა, განმარტავს პოლიტოლოგი ჰაკობ ბადალიანი „რადიოლურისთვის“ მიცემულ ინტერვიუში. მისი თქმით, ასეთი დიდი ინვესტიციის განხორციელებამდე, ევროკავშირი უნდა იყოს დარწმუნებული, რომ სომხეთი შეიძლება განიხილებოდეს ევროკავშირ-ცენტრალური აზიის სავაჭრო კავშირის „შუა კორიდორის“ აღდგენის პროცესში.
„სინამდვილეში, ეს ცენტრალურ აზიასთან სატრანსპორტო კომუნიკაციის „შუა დერეფანია“. აშკარაა, რომ ევროკავშირი მზადაა სომხეთში ასეთი ინვესტიციები განახორციელოს, თუ სომხეთი ამ „გლობალურ კარიბჭეებს“ შორის მოხვდება, მაგრამ მთავარი კითხვა ისევ ისაა, თუ როგორი კომუნიკაციის რეჟიმზეა საუბარი. და აქ საკითხი მხოლოდ სომხეთთან ურთიერთობას არ ეხება, მნიშვნელოვანია იმის გაგებაც, თუ რა მიდგომა აქვს, მაგალითად, ევროკავშირს თურქეთისა და აზერბაიჯანის პოზიციებთან დაკავშირებით, რადგან ჩვენ გვესმის, რომ ეს ძირითადი საკითხებია და ამ გარემოებების გარეშე შეუძლებელია ევროკავშირის პერსპექტივიდან ე.წ. „შუა დერეფნის“ წარმოდგენა“.
პოლიტოლოგი იხსენებს, რომ როდესაც „შუა დერეფნის“ შესახებ დისკუსიების დროს ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა განაცხადა, რომ სომხეთ-თურქეთის და სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრებს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს. ალიევმა უპასუხა და განაცხადა, რომ ეს ევროკავშირის განსახილველი საკითხი არ არის. ამავდროულად, აზერბაიჯანი პერიოდულად მოითხოვს ევროკავშირის დამკვირვებლების სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრებიდან გაყვანას.
ჰაკობ ბადალიანი: „სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აშკარაა, რომ აზერბაიჯანი ზრდის თავის „ფასს“, თავისი პოზიციების და ეს ხდება თურქეთის ტანხმობით, რათქმა უნდა. და ამ პირობებში, ჩნდება კითხვა, მაგალითად, ცდილობს თუ არა ევროკავშირი სომხეთისთვის ამ „ღვეზელის“ შეთავაზებებით ან დაპირებებით სომხეთის პოზიციების აზერბაიჯანისა და თურქეთის მიდგომებთან ადაპტირებას?“
პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის, ევროპის საბჭოს პრეზიდენტის ანტონიო კოსტას და ევროკომისიის პრეზიდენტის ურსულა ფონ დერ ლაიენის სამმხრივი შეხვედრის შემდეგ გამოქვეყნებულ პრესრელიზში ასევე ხაზგასმულია, რომ 2024 წლის აპრილში გამოცხადებულმა 270 მილიონი ევროს „მდგრადობისა და ზრდის“ პროგრამამ სომხეთისთვის ევროკავშირის დაფინანსება 50 პროცენტით გაზარდა. 200 მილიონი ევროს ოდენობის გრანტითა და 70 მილიონი ევროს დაფინანსებით, რომელიც ინვესტიციების გაზრდას ისახავს მიზნად, ის აგრძელებს სომხეთის სოციალურ-ეკონომიკური რეფორმების დღის წესრიგის, სექტორული თანამშრომლობისა და ენერგეტიკის, ტრანსპორტისა და კერძო სექტორებში ინვესტიციების მხარდაჭერას.
პოლიტოლოგი ჰაკობ ბადალიანი: „ვფიქრობ, რომ ეს თანხები, რა თქმა უნდა, იქნება, რადგან მათი დახმარებით ევროკავშირი შეეცდება ხელი შეუწყოს თავის ინტერესებს სომხეთში და იმ მიდგომებს, იდეებს, რომლებსაც ის „აცხადებს“ როგორც სომხეთის, ასევე ზოგადად კავკასიის პერსპექტივის თვალსაზრისით. მაგრამ თუ ვსაუბრობთ ამ დიდ 2.5 მილიარდი დოლარის პაკეტზე, მაშინ ვფიქრობ, რომ მისი „ფასი“ „შუა დერეფნის“ ფორმირება იქნება.
ჯერ კიდევ მარტში, ევროკომისარმა კაია კალასმა ცენტრალური აზიის ქვეყნების საგარეო საქმეთა მინისტრებთან შეხვედრაზე განაცხადა, რომ ევროკავშირი „შუა დერეფნის“ ფორმირებისთვის 10 მილიარდ ევროს ჩადებდა. პოლიტოლოგ ჰაკობ ბადალიანის თქმით, ამ ეტაპზე მთავარი კითხვა ის არის, თუ რა მიდგომებს აირჩევენ რეგიონის მთავარი მოთამაშეები, კერძოდ, თურქეთი. რაც შეეხება სომხეთს, პოლიტოლოგის თქმით, ოფიციალურ ერევანს ჯერ არ დაუზუსტებია, თუ როგორ წარმოუდგენია რეგიონის ბლოკადის მოხსნა.
„ოფიციალური ერევანი აცხადებს, რომ განიხილება სხვადასხვა წინადადებები, სხვადასხვა მხარის მიდგომები და რომ ამ განხილვებში სომხეთის სუვერენიტეტი და ტერიტორიული მთლიანობა კითხვის ნიშნის ქვეშ არ დგას“.
საერთაშორისო პრესაში ფაშინიანის ბრიუსელში ვიზიტის შესახებ სქოლიოებიც განიხილება. გერმანულმა Deutsche Welle-მ, ფაშინიან-კოსტა-ფონ დე ლეიენის შეხვედრაზე მითითებით, განხილვებს შორის მთავარ საკითხებად უსაფრთხოებისა და თავდაცვის სექტორში თანამშრომლობა, სომხეთთან ვიზების ლიბერალიზაციის პროგრესი მიიჩნია. გაზეთმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ევროკავშირი სომხეთში დამოუკიდებელი მედიის გასაძლიერებლად 1,5 მილიონ ევროს გამოყოფს.
„განხილულ საფრთხეებს შორის იყო უცხოური ინფორმაციით მანიპულირება, ჩარევა და დეზინფორმაცია. ამ მხრივ, ევროკავშირმა გამოაცხადა 1,5 მილიონი ევროს გამოყოფის შესახებ სომხეთში დამოუკიდებელი მედიის გასაძლიერებლად. ევროკავშირის ლიდერებმა ასევე ხაზი გაუსვეს სომხეთის ევროკავშირის რიგ ახალ რეგიონულ და ეკონომიკურ ინიციატივებში ჩართვის შესაძლებლობას“.
სომხეთი მალე ორ მასშტაბურ ღონისძიებას უმასპინძლებს: ევროპის პოლიტიკური საზოგადოების სამიტს და ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის მხარეთა მე-17 კონფერენციას. მათი ორგანიზების ერევნისთვის დავალებას ასევე ევროკავშირის სომხეთისადმი ნდობის ნიშანი წარმოადგენს.
