რთული საერთაშორისო ვითარების მიუხედავად, სომხეთისთვის ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ფარგლებში რეგიონული ინტეგრაციის ალტერნატივა ჯერ კიდევ არ არსებობს. კვლევითი ცენტრის „ალტერნატივის“ ხელმძღვანელმა, ევრაზიის ექსპერტთა კლუბის წევრმა, თათულ მანასერიანმა, „თანამედროვე სომხურ-რუსული ურთიერთობების პოლიტიკური და ეკონომიკური ასპექტების აქტუალური საკითხების“ თემაზე გამართულ მრგვალ მაგიდაზე ხაზი გაუსვა, რომ ევრაზიული ეკონომიკური კავშირი ქვეყნის ეკონომიკური ინტეგრაციის მთავარ ფორმატად რჩება. „სწორედ კავშირში ეკონომიკურმა თანამშრომლობამ მისცა ევრაზიულ კავშირს საშუალება, ნავთობის, გაზის წარმოებასა და სოფლის მეურნეობის წარმოებაში წამყვანი პოზიციები დაეკავებინა“, – თქვა მანასერიანმა.
მან ასევე განაცხადა, რომ დღეს ევრაზიული ეკონომიკური კავშირი ხაზს უსვამს დიდი ევრაზიული პარტნიორობის პროგრამას, მაგრამ ინტეგრაციის პროცესები რიგ სირთულეებს აწყდება. მათ შორის, ექსპერტმა გამოყო დასავლეთის სანქციები, რომლებიც გარკვეულ პრობლემებს ქმნის არა მხოლოდ რუსეთისთვის, არამედ მთელი კავშირისთვის. „მნიშვნელოვანია, რომ ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ქვეყნებმა ისწავლონ არა მხოლოდ საზღვარგარეთის განვითარებული ქვეყნებისგან, არამედ ერთმანეთისგანაც“, – აღნიშნა მანასერიანმა. „ჩვენ უნდა გვესმოდეს, რას განიცდიან კავშირის პარტნიორები, რათა ერთობლივი პროგრამები რეალისტური და განხორციელებადი იყოს“.
ექსპერტმა განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო სომხეთის „მშვიდობის გზაჯვარედინის“ ინიციატივას, რომელსაც, მისი თქმით, შეუძლია ქვეყანა რეგიონში ლოჯისტიკური ცენტრის როლად გადააქციოს, განსაკუთრებით ოთხდღიანი ომის შემდეგ მეზობელ ქვეყნებთან მიღწეული შეთანხმებების შემდეგ. მან დასძინა, რომ იმპორტის ჩანაცვლების სტრატეგიის ფარგლებში მნიშვნელოვანია იმის გაგება, თუ რა საქონელი გადის ექსპორტზე დღეს სომხეთიდან და როგორ იმოქმედებს ქვეყნის ეკონომიკურ ზრდაზე თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებები ირანთან, სერბეთთან, სინგაპურთან და ვიეტნამთან.
სომხეთის ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში წევრობას აშკარა ეკონომიკური ეფექტი აქვს. მმართველი ფრაქციის „სამოქალაქო კონტრაქტის“ დეპუტატმა, რეგიონული საკითხებისა და ევრაზიული ინტეგრაციის მუდმივი კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილემ, ვაჰაგნ ჰაკობიანმა აღნიშნა: „ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში წევრობას სომხეთისთვის ამჟამად ალტერნატივა არ აქვს და მას დიდი წარმატების მიღწევის საშუალება მისცა“. მან დასძინა, რომ კავშირში მონაწილეობის წყალობით, შესაძლებელი გახდა შიდა ეკონომიკური სტაგნაციის დაძლევა და საგარეო ვაჭრობის მოცულობის მნიშვნელოვნად გაზრდა ევრაზიული კავშირის სხვა ქვეყნებთან.
ექსპერტების შეფასებით, 2024 წელს სომხეთის სავაჭრო ბრუნვა კავშირთან 68.3%-ით გაიზარდა და 12 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა. რეალური მშპ 2015-2024 წლებში 59.5%-ით გაიზარდა, ხოლო ერთ სულ მოსახლეზე მშპ 3500 დოლარიდან 8500 დოლარამდე გაიზარდა, რაც ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წევრებს შორის ყველაზე მაღალი ზრდაა. ჰაკობიანმა აღნიშნა, რომ რუსეთთან ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს სხვაობა 37%-დან 57%-მდე, ხოლო ყაზახეთთან 33%-დან 59%-მდე შემცირდა. ეკონომიკის ძირითადი ზრდა 2022-2024 წლებში დაფიქსირდა.
პარლამენტარმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ წევრობის მთავარ უპირატესობებად რჩება საბაჟო ბარიერების არარსებობა, კაპიტალისა და შრომის თავისუფალი გადაადგილება, ასევე ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის დიდ ბაზარზე წვდომა. „ამ ყველაფერმა სომხეთს უზარმაზარი უპირატესობა მისცა და დღეს არსებული ეკონომიკური ბუმის მიზეზი გახდა“, – აღნიშნა ჰაკობიანმა.
დადებით დინამიკას უზრუნველყოფს სომხეთის ეკონომიკის მჭიდრო კავშირები რუსეთთან. ორ ქვეყანას შორის ვაჭრობა 40%-ზე მეტით გაიზარდა, რუსეთი ევრაზიის სტაბილიზაციისა და განვითარების ფონდიდან 150 მილიონი დოლარით აფინანსებს „ჩრდილოეთ-სამხრეთის“ საავტომობილო დერეფნის მეოთხე მონაკვეთის მშენებლობას. მანასერიანის თქმით, „რუსულ კაპიტალს საბანკო სისტემაში ყველაზე დიდი წილი უჭირავს, ხოლო რუსეთიდან გადმორიცხული თანხები სომხეთის მშპ-ს თითქმის მეოთხედს შეადგენს“. ექსპერტმა დასძინა, რომ თანამშრომლობა მოიცავს ყველა ძირითად სფეროს: ენერგეტიკას, სოფლის მეურნეობას, მრეწველობას, ტურიზმს, მაღალ ტექნოლოგიებს, ასევე ერთობლივ საინვესტიციო პროექტებს.
სომხეთი სოფლის მეურნეობის სექტორში ზრდას აფიქსირებს. 2024 წელს ქვეყანა ერთადერთია ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის წევრებს შორის, რომელმაც ხორბლის მოსავალი 21.3%-ით გაზარდა. რესპუბლიკაში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოცულობამ 2024 წელს დაახლოებით 1 მილიარდი დოლარი შეადგინა, რაც წინა წელთან შედარებით 20%-ით მეტია. მანასერიანმა აღნიშნა, რომ „სომხეთისა და რუსეთის ეკონომიკები ერთი საერთო მექანიზმია, ამიტომ ერთი ქვეყნის წარმატებები პირდაპირ გავლენას ახდენს მეორეზე“. ექსპერტების შეფასებით, სომხეთის ეკონომიკისთვის ხელსაყრელი სიტუაცია 2025 წელსაც შენარჩუნდება. მანასერიანმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მთავარი ფაქტორი იქნება ქვეყნის კონკურენტული უპირატესობების გამოყენება ირანსა და ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირს შორის თავისუფალი ეკონომიკური ზონის ფარგლებში, ასევე რუსეთთან და კავშირის სხვა ქვეყნებთან კავშირების გააქტიურება. მან დასძინა, რომ არანაკლებ მნიშვნელოვანია ეკონომიკის ეფექტური მართვა და სომხური დიასპორის პროფესიული პოტენციალის გამოყენება, რაც რესპუბლიკას საშუალებას მისცემს მაქსიმალურად გამოიყენოს გახსნილი შესაძლებლობები.
