სომხეთის პრემიერ-მინისტრის, ნიკოლ ფაშინიანის, ორდღიანი ვიზიტი სანქტ-პეტერბურგში საკმაოდ დატვირთული იყო. ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის პლატფორმას მოჰყვა შეხვედრები დსთ-ს პლატფორმაზე, შემდეგ კი ფაშინიან-პუტინის პირად შეხვედრაზე ორმხრივი ურთიერთობების მთელი დღის წესრიგი განიხილეს. ბოლო ორი დღის მოვლენებმა რუსეთის პრეზიდენტი დააკმაყოფილა. ფაშინიანთან საუბრისას მან აღნიშნა, რომ ყველაფერი ძალიან კარგად წარიმართა. სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა, თავის მხრივ, ორდღიანი ვიზიტის შეჯამებისას აღნიშნა, რომ ბევრი მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული. სომხეთში ამ ვიზიტისგან გარკვეული მოლოდინებიც იყო, განსაკუთრებით ოპოზიციურ ბანაკში.
სომხეთის პრემიერ-მინისტრი, ნიკოლ ფაშინიანიც, და რუსეთის პრეზიდენტი, ვლადიმერ პუტინიც, კმაყოფილები არიან სანქტ-პეტერბურგში ორდღიანი სამუშაო დღის წესრიგით. ყოველ შემთხვევაში, ასეთი შთაბეჭდილება იქმნება მათი სიტყვებიდან კერძო შეხვედრის წინ წინასიტყვაობაში. ირკვევა, რომ ორი ქვეყნის ლიდერებს საკმაოდ დიდი დღის წესრიგი ჰქონდათ განსახილველი. არ არსებობს ოფიციალური ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ რამდენ ხანს გაგრძელდა მათი საუბარი.
პუტინის წინასიტყვაობიდან ირკვევა, რომ მას სომხეთის ახალი წინადადების შესახებ ინფორმაცია ჰქონდა, რომელიც სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ბოლო ბრიფინგზე ახსენა. საქმე ლოჯისტიკურ საკითხებს ეხება, უფრო კონკრეტულად კი, ძველი რკინიგზის მარშრუტების აღდგენას და ახალი მარშრუტების შექმნას, რომლებიც სომხეთის საზღვრებს გახსნის. ეს თემა პუტინსაც აღელვებს. ის თვლის, რომ ორ სახელმწიფოს შორის ყველაფერი ვითარდება.
სომხეთის პრემიერ-მინისტრის თქმით, სომხეთში რკინიგზის სხვა მონაკვეთების აღდგენის დღის წესრიგი უკვე მომწიფებულია.
„მე ვგულისხმობ, კერძოდ, იჯევანის, იერასხის და ახურიკის მონაკვეთებს. ეს არის რკინიგზა, რომელიც სომხეთს აზერბაიჯანთან, აზერბაიჯანის ძირითად ნაწილს ნახიჩევანთან და თურქეთთან აკავშირებს, რადგან საკმაოდ აქტიური პოლიტიკური პროცესი მიმდინარეობს. ვერ ვიტყვი, რომ ამ რკინიგზის ხელახლა გახსნის შესახებ უკვე მიღებულია პოლიტიკური გადაწყვეტილებები.
თუმცა, ვფიქრობ, რომ სიტუაცია იმდენად მომწიფდა, რომ აუცილებელია მოსამზადებელი სამუშაოების ჩატარება“.
პირადი შეხვედრის წინასიტყვაობაში სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნათლად გამოყო ლოჯისტიკური საკითხები, ისინი სრულიად ცალკე სიბრტყეში მოათავსა და შეერთებულ შტატებთან ორმხრივი მოლაპარაკებები ცალკე პროცესად განსაზღვრა.
„ჩვენ ასევე ამჟამად ვაწარმოებთ ძალიან კონსტრუქციულ ორმხრივ მოლაპარაკებებს შეერთებულ შტატებთან TRIPP პროექტის განხორციელებისა და მშენებლობის შესახებ. ეს ნამდვილად მნიშვნელოვანი და შინაარსიანი ცვლილებებია ჩვენი რეგიონისთვის. აქ ასევე ბევრი ნიუანსია, რომელიც რუსეთთან ჩვენს ორმხრივ ურთიერთობებს ეხება“.
ეს კითხვები, სავარაუდოდ, ეხება სომხურ-ამერიკული კონსორციუმის მიერ მეღრის ტერიტორიაზე გასაყვან რკინიგზის მონაკვეთს, რუსული კომპანია „სამხრეთ კავკასიის რკინიგზის“ კონცესიური მართვის ნიუანსებს და რუსული მხარის მიერ „ტრამპის გზის“ პროექტში გაწევრიანების სურვილს, რაზეც სომხეთმა უკვე განაცხადა, რომ სომხურ-ამერიკული შეთანხმების ფორმატის ნებისმიერი ცვლილება კონსენსუსურ გადაწყვეტილებას გულისხმობს. თუმცა, ნებისმიერ შემთხვევაში, სომხეთის პრემიერ-მინისტრი თავის ფორმულირებებში მკვეთრი არ არის.
„ჩვენს რეგიონში ძალიან მნიშვნელოვანი და, საბედნიეროდ, პოზიტიური მოვლენები მიმდინარეობს. და მინდა მადლობა გადაგიხადოთ სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო პროცესის მხარდაჭერისთვის. და, როგორც 8 აგვისტოს შემდეგ ჩვენს სატელეფონო საუბარში ვამბობდით, მიღწეული მშვიდობა ახალ შესაძლებლობებს გახსნის სომხეთსა და რუსეთს შორის ორმხრივი ურთიერთობების შემდგომი განვითარებისთვის. და ეს უკვე მოხდა, რადგან რუსეთიდან მატარებლები უკვე მიემართებიან სომხეთისკენ აზერბაიჯანის ტერიტორიის გავლით, რაც, ვფიქრობ, ნამდვილად ისტორიული მოვლენაა. და, როგორც უკვე აღნიშნეთ, ახალი შესაძლებლობები იხსნება“.
„განხილვა არ ნიშნავს ჩარევას. ფაშინიანმა პუტინთან თავაზიანი საუბარი გამართა, რათა რუსეთი მკვეთრად არ უარეყო და ურთიერთობები არ გაეფუჭებინა“ – ეს ის შთაბეჭდილებაა, რომელიც არასამთავრობო ორგანიზაცია „თავისუფალი მოქალაქის“ პრეზიდენტმა ჰოვსეპ ხურშუდიანმა ფაშინიანსა და პუტინს შორის დიალოგიდან მიიღო.
ეროვნული კრების ფრაქცია „სამოქალაქო კონტრაქტის“ წევრი ლილით სტეპანიანი საბოლოო შთაბეჭდილებების გადმოცემას არ ჩქარობს.
„დამატებითი ინფორმაცია არ მაქვს, მაგრამ, რა თქმა უნდა, ვფიქრობ, რომ ყველას სურს უფრო დეტალურად გაიგოს, თუ რა მნიშვნელოვანი აქცენტები იყო ამ ორი ლიდერის პირად საუბარში. ვფიქრობ, რომ პრემიერ-მინისტრმა შესაძლოა წლის ბოლომდე პრესკონფერენცია უნდა გამართოს ჟურნალისტებთან და ამ საკითხებზე უფრო დეტალურად უნდა ისაუბროს. სანამ აქ ზოგიერთი ოპოზიციური წრე ყვიროდა, რომ პრემიერ-მინისტრი რუსეთში წავიდა, ახლა მან ასევე უნდა უპასუხოს ვლადიმერ პუტინის არასასიამოვნო კითხვებს ბოლო დროს გასაჯაროებულ ზოგიერთ დოკუმენტთან დაკავშირებით, ჩვენ ვნახეთ, რომ ასეთი უკიდურესად ექსკლუზიური კერძო საუბარი არ შემდგარა“.
ამ შემთხვევაში, საუბარია საბჭოთა კაგებეს დოკუმენტზე, რომელიც პარტიული მედიასაშუალების მიერ იქნა დეკლასიფიცირებული, კერძოდ, სასულიერო პირების „აგენტებად“ ყოფნის ეჭვის შესახებ. სხვათა შორის, ეს ეჭვები, პირველ რიგში, რუსეთის სომხური ეპარქიის ლიდერს ეხებოდა.
სომხური ოპოზიცია არ მალავს, რომ მათ სანქტ-პეტერბურგის შეხვედრისგან კონკრეტული მოლოდინები ჰქონდათ.
პოლიტტექნოლოგი კარენ ქოჩარიანი: „მე ძალიან მაინტერესებს, მაგალითად, ამ დღეებში ნიკოლ ფაშინიანი რუსეთში იმყოფებოდა, ნიკოლ ფაშინიანმა თქვას, რომელი ქვეყნის აგენტია ეზრასი. თქვას, რომ ეპისკოპოსი ეზრასი რუსეთის ფსბ-ს აგენტია, რომელი ქვეყანა აწარმოებს ჰიბრიდულ ომს სომხეთის წინააღმდეგ“.
სანქტ-პეტერბურგში ვიზიტის დროს სომხეთის პრემიერ-მინისტრი ეკლესიაში არ მისულა, მაგრამ სომხური თემის წარმომადგენლებს შეხვდა. შეხვედრის 30-წამიანი ვიდეოჩანაწერი არსებობს, მაგრამ შინაარსი არ არის ხელმისაწვდომი. ინტერნეტში ასევე ვრცელდება პოსტები, რომ თემის ზოგიერთმა წარმომადგენელმა სომხეთის პრემიერ-მინისტრის ვიზიტის დროს საპროტესტო აქცია მოაწყო. ამ თემაზე დამატებითი ინფორმაცია არ არსებობს. თუმცა, რამდენიმე დღის წინ, სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ამ საკითხთან დაკავშირებით თავისი პოზიცია მოქალაქეებთან შეხვედრისას ჩამოაყალიბა:
„სომხეთის ჩვეულებრივ ეკლესიებში დიდი ხანია სულიერ თემებზე ქადაგება არ ტარდება. თქვენ იცით, რომ ლიტურგიის თანმიმდევრობით, ლიტურგიის გარკვეულ ნაწილში, მღვდელმა, რომელიც მსახურობს, აუცილებლად უნდა წაიკითხოს ქადაგება.
ისინი წერენ პოლიტიკურ ტექსტებს, აგზავნიან, კითხულობენ. მათ ისინი პოლიტიკურ პარტიად აქციეს. არ მინდა უცებ შეიქმნას შთაბეჭდილება, რომ ჩვენ თეოკრატიის ლოგიკას ვავითარებთ. როგორც პრემიერ-მინისტრი, არ ვაპირებ ისეთი ზომების მიღებას, რომლებიც იტყვიან, რომ დიახ, თქვენ უნდა გქონდეთ რწმენა ღმერთის მიმართ და თქვენ უნდა გქონდეთ ასეთი რწმენა, და ამ მეთოდით, ამ ტექსტით, ამ მეთოდოლოგიით. რელიგიის თავისუფლება ნიშნავს იმის გჯეროდეს, რისიც გინდა გჯეროდეს და არ გჯეროდეს იმის, რისიც სხვები თვლიან“.
რეგიონული და ჰიბრიდული ომის თემების გარდა, სომხეთის პრემიერ-მინისტრის სამუშაო ვიზიტის მნიშვნელოვანი ნაწილი ასევე დაეთმო ეკონომიკური საკითხების განხილვას. აქ უკვე გამოვლინდა რუსი ჩინოვნიკების სიტყვებში არსებული წინააღმდეგობა. რუსეთის ვიცე-პრემიერმა ალექსეი ოვერჩუკმა ბოლო კვირების განმავლობაში სომხეთსა და რუსეთს შორის სავაჭრო ბრუნვაზე ისაუბრა და ეს ციფრები მკვეთრ კლებად წარმოადგინა, რაც მისი აზრით, შემაშფოთებელია და დასძინა, რომ გარკვეულ მომენტში სომხეთს ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირსა და ევროკავშირს შორის არჩევანის გაკეთება მოუწევს.
სამაგიეროდ, რუსეთის პრეზიდენტის გამოსვლა განსხვავებულ შთაბეჭდილებას ქმნის, თანამშრომლობის განსხვავებული ატმოსფეროთი.
„ესეც კარგი მაჩვენებელია და გვაძლევს საფუძველს ვიფიქროთ, რომ უახლოეს მომავალში მას გავზრდით. ჩვენ ასევე გვაქვს კარგი პროგრამები, უკვე განვიხილეთ ენერგეტიკა, მათ შორის ბირთვული ენერგია. დეტალებში ახლა არ შევალთ, მაგრამ არსებობს შესაძლებლობა, განვიხილოთ და ვისაუბროთ“.
ფაშინიან-პუტინის პირადი საუბრიდან გაირკვა, რომ, შეფასებით, სომხეთსა და რუსეთს შორის სავაჭრო ბრუნვა მოწესრიგდა. თუ 2024 წელს მან 11 მილიარდს გადააჭარბა, მაშინ მიმდინარე წლის პირველ ცხრა თვეში მან 4,5 მილიარდი დოლარი შეადგინა. რუსეთის პრეზიდენტის თქმით, ეს მაჩვენებლები წლის ბოლომდე გააგრძელებს ზრდას და ეს მონაცემებიც კარგ სტატისტიკად ითვლება.
