აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის, ჯეიმს დევიდ ვენსის ვიზიტი სომხეთსა და აზერბაიჯანში: სამშვიდობო პროცესი, TRIPP და ახალი ამერიკული ჩართულობა
აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტმა, ჯეიმს დევიდ ვენსმა, საერთაშორისო მოგზაურობა იტალიიდან დაიწყო, მილანში ზამთრის ოლიმპიური თამაშების გახსნის ცერემონიაზე დასწრებით, თუმცა ვიზიტის პოლიტიკური აქცენტი სამხრეთ კავკასიაზეა
ვენსის ვიზიტი ვრცელ სტატიაში გააშუქა AP-მ, სადაც სამხრეთ კავკასიის მნიშვნელობას უსვამს ხაზს. სტატიაში კონკრეტულად ნათქვამია:
„ოლიმპიადის შემდეგ, ვენსი სომხეთსა და აზერბაიჯანში გამგზავრებას გეგმავს. დონალდ ტრამპმა მას ორ ქვეყანას შორის თითქმის ორმოცწლიანი კონფლიქტის დასრულებისკენ მიმართული პროცესის წინ წაწევა დაავალა“.
AP-ის ცნობით, სამშვიდობო შეთანხმება შეერთებულ შტატებს საშუალებას აძლევს, რუსეთის გავლენის შემცირების ფონზე, გააძლიეროს თავისი პოზიციები რეგიონში. სააგენტოს ცნობით, მთავარი პუნქტებია სატრანსპორტო კომუნიკაციების აღდგენა და შეერთებულ შტატებთან თანამშრომლობის გაფართოება ენერგეტიკისა და ტექნოლოგიების სექტორებში.
აშშ-ში სომხეთის ელჩის ყოფილი მოადგილე, ვაშინგტონში მოღვაწე იურისტი ამენ ხარაზიანი აღნიშნავს, რომ სომხურ-ამერიკული მრავალციკლიანი პროცესები იწყება.
„ასევე არსებობს მეწამორის ოპერაციის უსაფრთხოება, პერსონალის მომზადება, მუდმივი თანამშრომლობა. ტექნოლოგიების შემოტანა ასევე ნიშნავს დიდ ეკოსისტემას ამ ტექნოლოგიების მომსახურებისთვის, მასთან დაკავშირებული პროფესიონალი პერსონალის მომზადებისა და მათი საარსებო წყაროსთვის. ეს მრავალციკლიანი პროცესებია.“
თეთრი სახლის ხელმძღვანელმა პირველმა განაცხადა ვენსის ვიზიტის შესახებ 24 იანვარს და თქვა, რომ ვიზიტის მიზანი TRIP პროექტის წინსვლაა.
ექსპერტების აზრით, აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის ვიზიტი ადასტურებს, რომ ამ ეტაპზე ტრამპის რეგიონული ინტერესები და სომხეთის ინტერესები ემთხვევა. ჰოვსეფ ხურშუდიანი, არასამთავრობო ორგანიზაცია „თავისუფალი მოქალაქე“-ს პრეზიდენტი.
„ჩვენს რეგიონში ის მხარს უჭერს სომხეთს, როგორც სახელმწიფოს, რომელიც ემთხვევა მის ინტერესებს და ამ მხრივ ძალიან კარგი იქნება, თუ ის ბოლომდე განახორციელებს თავის გეგმებს ჩვენს რეგიონში, ანუ სომხეთის გეგმებიც წარმატებული იქნება. TRIPP განხორციელდება იმ ვერსიით, როგორც ჩვენ გვინდა, ანუ სომხეთის სუვერენიტეტის ქვეშ და აზერბაიჯანი ვერ შეძლებს რაიმე საწინააღმდეო ქმედებებს და უფრო მეტიც, ის ვერ მიმართავს რაიმე ავანტიურას სომხეთის წინააღმდეგ“
პროცესის პრაქტიკულ ფაზაში შესვლას ასევე ადასტურებს აშშ-ის საელჩოს მიერ 5 თებერვალს გამოქვეყნებული განცხადება. საელჩომ განაცხადა, რომ ამერიკული საინჟინრო საკონსულტაციო კომპანია AECOM-ის გუნდი სახელმწიფო დეპარტამენტის გლობალური ინფრასტრუქტურისა და საინვესტიციო პარტნიორობის ფონდის სახელით სომხეთს ეწვია, რათა TRIPP-ისთვის ადგილზე კვლევითი სამუშაოები დაეწყო. საელჩოს განცხადებაში აღნიშნულია:
„ეს სამუშაო მოიცავს ტექნიკურ-ეკონომიკურ კვლევას და წინადადებების შემუშავებას რკინიგზისა და სხვა ინფრასტრუქტურის ფორმირებისთვის, რაც ხელს შეუწყობს სომხეთში გრძელვადიან ეკონომიკურ ზრდას, კავშირგაბმულობასა და რეგიონულ ინტეგრაციას.“
AECOM არის მსხვილი ამერიკული საინჟინრო საკონსულტაციო ფირმა, რომლის შტაბ-ბინა მდებარეობს დალასში, ტეხასის შტატში.
1990 წელს დაარსებული კომპანია ნიუ-იორკის საფონდო ბირჟაზეა ჩამოთვლილი და 2024 ფისკალურ წელს კომპანიის შემოსავალი დაახლოებით 16 მილიარდი დოლარი იყო. ის 150-ზე მეტ ქვეყანაში მოქმედებს და დაახლოებით 51 ათასი თანამშრომელი ჰყავს.
კომპანია სპეციალიზირებულია ინფრასტრუქტურის, მათ შორის რკინიგზის, მაგისტრალების, აეროპორტებისა და პორტების დიზაინსა და მართვაში, ასევე ენერგეტიკის, წყალმომარაგების, გარემოსდაცვითი და სოციალური ზემოქმედების შეფასების პროგრამებში. მან ევროპასა და აზიაში მსხვილი სარკინიგზო პროექტები განახორციელა.
ეს კომპანია ასევე კარგად იცნობს ჩვენს რეგიონს. სხვადასხვა წლებში AECOM-მა მონაწილეობა მიიღო სომხეთში ინფრასტრუქტურული კონცეფციების შემუშავებაში, გარემოსდაცვითი შეფასებების ჩატარებაში, ასევე სამხრეთ კავკასიასა და მიმდებარე რეგიონებში საერთაშორისო ფინანსურ ინსტიტუტებთან თანამშრომლობაში.
14 იანვარს, აშშ-ის სახელმწიფო მდივან მარკო რუბიოსა და სომხეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ არარატ მირზოიანს შორის ვაშინგტონში გამართული მოლაპარაკებების შემდეგ, გამოქვეყნდა სომხეთ-აშშ-ის ერთობლივი განცხადება TRIP პროექტთან დაკავშირებით.
დოკუმენტში ნათქვამია, რომ სომხურ-ამერიკული ერთობლივი კომპანია ააშენებდა რკინიგზას, გზატკეცილს, ენერგომომარაგების ხაზებს და სხვა ინფრასტრუქტურას სატრანზიტო დერეფნის გასწვრივ. ხაზგასმულია, რომ სომხეთს ექნება სრული იურისდიქცია სასაზღვრო კონტროლისა და საბაჟო ფუნქციების საკითხებზე.
„სომხეთის სუვერენიტეტი, იურისდიქცია და უფლებამოსილებები სასაზღვრო და საბაჟო კონტროლის საკითხებში ხელშეუხებელია და არ ექვემდებარება მოლაპარაკებებს“.
ექსპერტულ წრეებში ვენსის ვიზიტს აფასებენ, როგორც ვაშინგტონის მიერ გადადგმულ ნაბიჯს პროცესის კონტროლისა და პრაქტიკულ ეტაპზე გადასვლის მიზნით. საერთაშორისო ურთიერთობების ექსპერტის, სურენ სარგსიანის თქმით, ვაშინგტონი სამშვიდობო პროცესს თავისი გეოპოლიტიკური პოზიციების გაძლიერების ინსტრუმენტად მიიჩნევს, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც რეგიონში ძალთა ბალანსი იცვლება.
უსაფრთხოების პოლიტიკის კვლევის ცენტრის ხელმძღვანელი, არეგ კოჩინიანი, დარწმუნებულია, რომ ვიზიტს პრაქტიკული მნიშვნელობა ექნება TRIPP-ის ფონდის თვალსაზრისით.
„ისინი ერთ ლურსმანს ჩაარჭობენ და ეს იქნება საფუძველი. ანუ ეს იქნება მშენებლობის დასაწყისი. ეს ნიშნავს, რომ შეთანხმებები და დოკუმენტაცია დასრულებულია, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია. ანუ საფუძველი იქნება სიმბოლური მოვლენა, რომელიც დაგეგმვიდან განხორციელებაზე, ანუ ამ პროექტის მშენებლობაზე გადაგვიყვანს და ეს ძალიან მნიშვნელოვანი იქნება არა მხოლოდ თავად კომუნიკაციების კონტექსტში, არამედ ზოგადად სომხურ-აზერბაიჯანული დარეგულირების კონტექსტში.“
ექსპერტები დარწმუნებულები არიან, რომ ვიცე-პრეზიდენტის ვიზიტი ერევნისა და ბაქოსთვის ნათელი გზავნილია, რომ სამშვიდობო პროცესი ამერიკის პოლიტიკურ დღის წესრიგშია და ვაშინგტონი აპირებს აქტიური როლი შეასრულოს მის შემდეგ ეტაპებშიც.
