პოლიტოლოგებმა ისაუბრეს ვენსის სომხეთში ვიზიტის შედეგებსა და აბუ დაბიში ფაშინიან-ალიევის შეხვედრის შედეგებზე
ბოლო წლებში სომხეთმა განავითარა ურთიერთობები შეერთებულ შტატებთან: თუ თავდაპირველად ხელი მოეწერა სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიას, ახლა ბევრად უფრო ფართო და უპრეცედენტოდ გაღრმავებული თანამშრომლობა ჩანს. სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის დამყარებული მშვიდობა ასევე პრიორიტეტულია შეერთებული შტატებისთვის.
„არმენპრეს“-ის ცნობით, ეს მოსაზრება გამოთქვა პოლიტოლოგმა, არასამთავრობო ორგანიზაცია „სომხური საბჭოს“ ხელმძღვანელმა არეგ კოჩინიანმა, აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტ ჯ.დ. ვენსის სომხეთში ვიზიტის შედეგებზე, ასევე სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერების აბუ დაბიში შეხვედრის შედეგებზე დაყრდნობით.
„ბოლო წლებში სომხეთის რესპუბლიკასა და აშშ-ს შორის წარმოშობილი ყველა საკითხი განუწყვეტლივ განიხილება, რაც სომხურ-ამერიკული ურთიერთობების განვითარების ლოგიკაში უმნიშვნელოვანესი ფაქტორია. ემატება ახალი მიმართულებები, რომელთაგან ერთ-ერთია სამხედრო-ტექნიკური თანამშრომლობა, უახლესი იარაღის გადაცემით. TRIPP-ის პროექტი კი აშშ-ს მხარდაჭერისა და ჩართულობის დასტურია, მისი პრიორიტეტულობის კიდევ ერთხელ დადასტურება. ამას მოწმობს თეთრი სახლის განცხადებები ვიცე-პრეზიდენტ ვენსის ვიზიტთან დაკავშირებით“, – განაცხადა კოჩინიანმა.
მან ხაზი გაუსვა სომხეთსა და აშშ-ს შორის ხელმოწერილ ორ მემორანდუმს, რომელთაგან ერთი ეხება ენერგეტიკული უსაფრთხოების სფეროში პარტნიორობას, მეორე კი ინოვაციურ პარტნიორობას ხელოვნური ინტელექტისა და ნახევარგამტარების სფეროში. კოჩინიანმა დადებით მოვლენად მიიჩნია ის, რომ სომხეთში მოდულური ატომური ელექტროსადგურის მშენებლობაში პროგრესია, შეთანხმებები უკვე მიღწეულია და მასშტაბური ინვესტიციები განხორციელდება IT სექტორში.
პოლიტოლოგმა რობერტ გევონდიანმა აღნიშნა, რომ სომხეთისთვის ახალი შესაძლებლობები იქმნება, მაშინ როცა წლების წინ, მისი თქმით, შეუძლებელი იყო წარმოედგინა, რომ სომხეთსა და აშშ-ს შორის ასეთი მასშტაბური თანამშრომლობა შეიძლებოდა არსებობდეს.
„დღეს აშშ-ს მსოფლიოში ყველაზე მოწინავე ტექნოლოგიები აქვს, ამიტომ სომხეთი მასთან შეთანხმებიდან მომგებიან პოზიციაშია. რაც შეეხება TRIPP პროექტს, ის აზერბაიჯანის ორი ნაწილის დაკავშირების შესაძლებლობას იძლევა, იმ ხუთი მთავარი პრინციპის შენარჩუნებით, რომელთა გარშემოც სომხეთმა საკუთარი თავისთვის წითელი ხაზი ჩამოაყალიბა. ვიცე-პრეზიდენტ ვენსის ვიზიტი ისტორიული იყო არა მხოლოდ სიმბოლიზმის თვალსაზრისით, არამედ ორმხრივი ურთიერთობების განვითარების ეტაპის თვალსაზრისითაც. თანამშრომლობის ასეთი ტემპი ნამდვილად უპრეცედენტოა“, – თქვა გევონდიანმა.
პოლიტოლოგმა სამველ მელიქსეტიანმა აღნიშნა, რომ აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის სომხეთში ვიზიტი მოწმობს იმ ფაქტს, რომ ახალი ამერიკული ადმინისტრაცია აქტიურად არის ჩართული სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების ნორმალიზების პროცესში და ასევე სერიოზულად არის დაინტერესებული სომხეთთან ორმხრივი ურთიერთობების ხელშეწყობით.
„ნახევარგამტარების, ბირთვული და სამხედრო-ტექნიკური თანამშრომლობის სფეროში არსებული ყველა პრობლემის გადასაჭრელად, აშშ-ის ახალი ადმინისტრაცია ნამდვილად იჩენს ნებას და მზადაა სწრაფად განავითაროს თანამშრომლობის ტემპი. ახალი მოდულური რეაქტორის მშენებლობა გულისხმობს მოწინავე ტექნოლოგიების გამოყენებას, რომლის წყალობითაც ასეთი რეაქტორები შეუდარებლად უფრო უსაფრთხოა. ამ ყველაფრის წყალობით, ჩვენ გვექნება გრძელვადიანი თანამშრომლობის გარანტიები. ეს ასევე საშუალებას მოგვცემს, ფორსმაჟორული სიტუაციების შემთხვევაში შევიდეთ ამერიკის ბირთვული საწვავის ბაზარზე“, – თქვა მელიქსეტიანმა.
მისი დაკვირვებით, TRIPP პროექტი საშუალებას იძლევა რისკების მართვის ნაწილი აშშ-სთვის გადავიტანოთ, რაც უზრუნველყოფს უსაფრთხოების გარანტიებს, იზიდავს ინვესტიციებს, ასევე უზრუნველყოფს რეგიონის ქვეყნებს შორის ურთიერთკავშირს ტრანსპორტისა და ენერგეტიკის პროგრამების კონტექსტში. მომხსენებლებმა ასევე ისაუბრეს სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერების შეხვედრაზე აბუ დაბიში. კოჩინიანმა აღნიშნა, რომ შემდგომი თანამშრომლობის განვითარებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ფაშინიან-ალიევის მოლაპარაკებებში.
„საუბარია ტვირთების გადაზიდვასა და ენერგეტიკის სექტორში თანამშრომლობაზე, შესაბამის სისტემებს შორის კავშირების დამყარებაზე, ასევე სომხეთში ბენზინისა და დიზელის საწვავის იმპორტზე. რაც უფრო დივერსიფიცირებული იქნება კავშირები, მით უკეთესი იქნება სომხეთისთვის. საქმე არ ეხება აზერბაიჯანზე სრულად დამოკიდებულებას, ეს დიდი შეცდომა იქნებოდა. საქმე ეხება კავშირების დივერსიფიკაციას. სომხეთი ელექტროენერგიის ექსპორტიორი ქვეყანაა და ბირთვული ენერგია ხდება ის სფერო, სადაც სომხეთ-აშშ-ს თანამშრომლობა ხორცსა და სისხლს იღებს“, – თქვა კოჩინიანმა.
რობერტ გევონდიანმა აღნიშნა, რომ სომხეთი ცდილობს ენერგეტიკის სექტორში თავისი შესაძლებლობების ტრანსფორმაციას ამერიკული ტექნოლოგიების დახმარებით და რეგიონული თანამშრომლობის გზით, რაც განვითარებას გულისხმობს, ამიტომ, ამ მხრივ, ფაშინიან-ალიევის შეხვედრა აბუ დაბიში საკმაოდ ეფექტური იყო.
„თუ რეგიონული თანამშრომლობა იგივე ტემპით გაგრძელდება, საბოლოო ჯამში, ეს სომხეთის მიერ ენერგეტიკის სექტორის დივერსიფიკაციას და სერიოზულ შედეგებს გამოიწვევს. TRIPP პროექტი კი პირველ ეტაპზე საერთაშორისო თანამშრომლობის მნიშვნელოვან მოდელად იქცევა, რომელიც, აზერბაიჯანის, სომხეთისა და აშშ-ის აქტიური საქმიანობის შედეგად, სამაგალითოდ ჩაითვლება, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებისთვის, რომლებშიც კონფლიქტი იყო, ანუ ეს ახალი სიტუაცია შეიძლება სხვა რეგიონებისთვისაც დამახასიათებელი იყოს“, – თქვა გევონდიანმა.
მელიქსეთიანის აზრით, აშშ დაინტერესებულია ცენტრალური აზიიდან სხვადასხვა რესურსების ექსპორტით აზერბაიჯანისა და სომხეთის გავლით, რაც გულისხმობს ახალი კომუნიკაციების მშენებლობას, რომლებიც ასევე გადაკვეთენ აზერბაიჯანისა და სომხეთის ტერიტორიებს.
„ამ მხრივ, მნიშვნელოვნად იცვლება სომხეთის კონკრეტული ტერიტორიის როლი. თუ ადრე კომუნიკაციები ჩრდილოეთით გადიოდა, ახლა ისინი ასევე გაივლიან სომხეთისა და აზერბაიჯანის ტერიტორიებს. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი და პრაქტიკული ცვლილებაა, რომელიც გვაძლევს შესაძლებლობას, გავხდეთ სატრანზიტო ქვეყანა და მივიღოთ რესურსები ახალი წყაროებიდან, რაც თავის მხრივ მოიტანს ინვესტიციებს, რაც უზრუნველყოფს პერსპექტიულ განვითარებას“, – აღნიშნა მან.
