თუ აშშ-ს სომხეთის რკინიგზის კონტროლი გადაეცემა, ის უფრო მეტად იქნება დაინტერესებული ტრამპის გზის სომხეთის გავლით გაგრძელებით და არა თურქეთის გავლით. ჰაიკაზ ფანიანი.
აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტ ვენსის ვიზიტი სომხეთში შესაძლოა ქვეყნისთვის „უპრეცედენტო“ ინვესტიციების დასაწყისი გახდეს, რომელთა საერთო მოცულობამ შესაძლოა დაახლოებით 9,6 მილიარდ დოლარს მიაღწიოს. ამის შესახებ ეკონომისტმა და ანალიტიკური ცენტრის „Access“-ის ხელმძღვანელმა ჰაიკაზ ფანიანმა Factor TV-სთან ინტერვიუში განაცხადა, სადაც ამერიკულ მხარესთან განხილულ სამ მსხვილ პროექტზე ისაუბრა: ატომური ელექტროსადგური, ხელოვნური ინტელექტის ქარხანა და „ტრამპის გზის“ ავტომაგისტრალი.
„თუ ამ სამ პროექტს შევკრებთ, სულ 9,6 მილიარდ დოლარზე ვსაუბრობთ. ეს, ყოველგვარი გაზვიადების გარეშე, სომხეთისთვის უპრეცედენტო ინვესტიციაა“, – აღნიშნა ფანიანმა. მისი თქმით, დაფინანსების სტრუქტურის მიუხედავად (ვალი იქნება ეს თუ კაპიტალი), ეს სომხეთისთვის პირდაპირ უცხოურ ინვესტიციად ჩაითვლება.
ეკონომისტმა განმარტა, რომ როგორც წესი, ასეთ სტრატეგიულ პროექტებში, ტექნოლოგიების შემომტანი ქვეყანა ასევე უზრუნველყოფს დაფინანსებას. „დიდი ალბათობით, ეს იქნება ამერიკული კომპანია და ინვესტიციები, ამ გარიგების დაფინანსების უმეტესი ნაწილი ამერიკელი ინვესტორების ინვესტიციების სახით განხორციელდება“, – დასძინა მან.
კითხვაზე, ხომ არ ცვლის ეს ინვესტიციები რუსულ დამოკიდებულებას ამერიკულით, ფანიანმა უპასუხა: „რა არის დამოუკიდებლობა? როდესაც გაქვს უფლება აირჩიო, ვისზე დაეყრდნო“. მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ასეთი მასშტაბის ეკონომიკური ჩართულობა უსაფრთხოების დამატებით კომპონენტსაც ქმნის. „წარმოიდგინეთ, რომ ისეთი დიდი კომპანიები, როგორიცაა, მაგალითად, OpenAI, სომხეთში განთავსებულ შესაძლებლობებს გამოიყენებდნენ. ბუნებრივია, ეს ქვეყნები მთელ ლოგისტიკურ პოტენციალს გამოიყენებენ შესაძლო ესკალაციის, კონფლიქტის გამოსარიცხად, რადგან ეს მათ ბიზნეს ინტერესებზე მოქმედებს. ეს ასევე ერთგვარი ფარული გარანტიაა“, – განმარტა ეკონომისტმა.
პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანის იდეაზე მითითებით, რომელიც „სამხრეთ კავკასიის რკინიგზის“ კონცესიური მართვის რუსეთიდან აღებას და სხვა „მეგობრული ქვეყნისთვის“ გადაცემას ეხებოდა, ჰაიკაზ ფანიანმა მას „დიპლომატიური საუბარი“ უწოდა. მისი აზრით, ეკონომიკური ლოგიკა გვთავაზობს, რომ მთელი რკინიგზა იმავე ძალამ უნდა მართოს, რომელიც „მშვიდობის გზაჯვარედინის“ TRIPP-ის საკვანძო მონაკვეთშია ჩართული.
„თუ TRIPP ამერიკულ მხარეს მიენიჭება, ყველაზე ბუნებრივი ვარიანტია დანარჩენი ამერიკულ მხარეს მიაწოდონ, თუნდაც იმიტომ, რომ თავად ამერიკული მხარე დაინტერესებული იქნებოდა სომხეთის გავლით რკინიგზის გამოყენებით და არა თურქეთის რკინიგზით. და ვის შეუძლია დღეს სომხური მხარისთვის ასეთი გარანტიების მიცემა? ერთადერთი ქვეყანა, რომელსაც დღეს ასეთი გარანტიების მიცემა შეუძლია, ამერიკის შეერთებული შტატებია“, – დარწმუნებულია ფანიანი.
ეკონომისტი სკეპტიკურად უყურებს რუსეთის მხრიდან მკაცრი ეკონომიკური სანქციების შესაძლებლობას, რადგან, მისი თქმით, რუსეთი აღარ არის იმ მდგომარეობაში, როგორშიც იყო 2019-2021 წლებში და ახლა მისი მთავარი საზრუნავია „არ აღმოჩნდეს არახელსაყრელ მდგომარეობაში“. ამავდროულად, იგი მიიჩნევს, რომ სომხეთის მთავრობის მიერ რუსეთის ბაზრიდან ეკონომიკის დივერსიფიკაციისთვის გადადგმული ნაბიჯები საკმარისი არ არის. „ამ მიმართულებით გადადგმული ნაბიჯები საკმარისი არ არის. ასეთი ეკონომიკური რეფორმები დროს მოითხოვს, მათი განხორციელება ერთ ან ორ წელიწადში შეუძლებელია. თუმცა, იმისათვის, რომ გრძელვადიან პერსპექტივაში ეფექტი დავინახოთ, დღეს მთავრობის მხრიდან ისეთი ქმედებები უნდა დავინახოთ, რომლებიც არ გადაჭრის დღევანდელ პრობლემას, მაგალითად, საბაჟო გადასახადების სუბსიდირებას ან ლოჯისტიკის ხარჯების კომპენსაციას, არამედ გრძელვადიან გადაწყვეტილებებს“, – დაასკვნა ჰაიკაზ ფანიანმა.
