ევროკომისია: სომხეთის გავლით რკინიგზის გაყვანამ შესაძლოა ტვირთების მიწოდება 25%-ით დააჩქაროს
ევროკომისიის კვლევის თანახმად, აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის სამხრეთის რკინიგზის გაყვანამ სომხეთის სიუნიქის რეგიონის გავლით შესაძლოა მგზავრობის დრო 25%-ით შეამციროს ბაქო-თბილისი-ყარსის მარშრუტთან შედარებით.
„ევროკავშირი შავ ზღვას და მიმდებარე ქვეყნებს ევროპას თურქეთთან, სამხრეთ კავკასიასთან, ცენტრალურ აზიასთან და სხვა რეგიონებთან დამაკავშირებელ მთავარ კარიბჭედ მიიჩნევს.
ევროკავშირისთვის, თურქეთთან, აღმოსავლეთ პარტნიორობის რეგიონთან, მათ შორის სამხრეთ კავკასიასთან და ცენტრალურ აზიასთან სატრანსპორტო კავშირების გაუმჯობესებამ შეიძლება უზრუნველყოს ნედლეულისა და საქონლის უფრო სწრაფი და საიმედო იმპორტი, ასევე გახსნას ახალი საექსპორტო ბაზრები ევრაზიაში, რაც ორმხრივად მომგებიანი ვაჭრობის განვითარებას გამოიწვევს.
ამ კონტექსტში, ჩრდილოეთ დერეფნის საიმედოობის შემცირებისა და სამხრეთ მარშრუტის განვითარების შენელების ფონზე, ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფანი ევროპასა და აზიას შორის სტაბილური, დივერსიფიცირებული და გეოპოლიტიკურად მდგრადი მულტიმოდალური სატრანსპორტო კავშირის ყველაზე პერსპექტიულ მიმართულებად ითვლება.
გარდა ამისა, რეგიონში ტვირთბრუნვის მნიშვნელოვანი ზრდა და სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის 8 აგვისტოს მიღწეული შეთანხმება შესაძლოა კიდევ უფრო გაამყაროს ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფნის პოზიცია, როგორც სტაბილური და დივერსიფიცირებული რეგიონული კავშირის ყველაზე სიცოცხლისუნარიანი მარშრუტისა.
ბოლო წლებში ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფნის გასწვრივ ინფრასტრუქტურაში ინვესტიციების მკვეთრი ზრდა შეინიშნება, თუმცა მნიშვნელოვანი პრობლემები და „შეფერხებები“ კვლავ რჩება, როგორც… ფიზიკური ინფრასტრუქტურისა და ტრანსპორტის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა. ეს საკითხები მოიცავს შედარებით სწრაფ გადაწყვეტილებებს, რომლებიც საშუალებას იძლევა გაიზარდოს გამტარუნარიანობა გადატვირთულ კვანძებში (მაგ., სასაზღვრო გამშვები პუნქტების ეფექტურობის გაუმჯობესება) და ახალი ინფრასტრუქტურის განვითარებაში (მაგ., ახალი პორტი) გრძელვადიანი ინვესტიციებს.
როგორც წესი, ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფნის განხილვისას, ყაზახეთი, აზერბაიჯანი, საქართველო და თურქეთი ჩინეთიდან ევროპისკენ მიმავალ გზაზე მთავარ მოთამაშეებად მოიხსენიება. თუმცა, ისეთ ქვეყნებსაც აქვთ მნიშვნელოვანი როლი შესასრულებელი, როგორიცაა სომხეთი, უზბეკეთი, ყირგიზეთი, მოლდოვა და უკრაინა.
ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფნისთვის ასევე სასარგებლო იქნება სომხეთს, აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის კავშირების აღდგენა სამხრეთ კავკასიაში ბოლო დროს განვითარებული გეოპოლიტიკური მოვლენების გათვალისწინებით. ამან შეიძლება ხელი შეუწყოს სავაჭრო მარშრუტების დივერსიფიკაციას, პოტენციურად არსებული შეფერხებების აღმოფხვრას. მას ასევე შეუძლია მნიშვნელოვნად გააუმჯობესოს კავშირები სომხეთსა და ევროკავშირს შორის.
სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებების პროგრესირებასთან ერთად, ჩნდება შესაძლებლობები სომხეთს, აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის სატრანსპორტო კავშირების აღდგენისთვის, რაც პოტენციურად შეიძლება განიხილებოდეს რეგიონში ტრანსევროპული სატრანსპორტო ქსელის (TEN-T) შემდგომი გაფართოებისთვის. სიუნიუქის გავლით მარშრუტი, რომელიც წარმოდგენილია, როგორც ალტერნატივა… ტრანსკასპიური სატრანსპორტო დერეფნის (TCTC) საქართველოს მონაკვეთი მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებს რეგიონული ტრანსპორტის ხელმისაწვდომობას.
ამ კავშირების აღდგენა გააძლიერებს ეკონომიკურ თანამშრომლობას, ხელს შეუწყობს საზღვრისპირა ვაჭრობას და გაზრდის დერეფნის მდგრადობას და დივერსიფიკაციას ახალი მარშრუტების ვარიანტების დამატებით.
აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის სამხრეთის სარკინიგზო კავშირმა სომხეთის სიუნიქის რეგიონის გავლით შესაძლოა მგზავრობის დრო 25%-ით შეამციროს ბაქო-თბილისი-ყარსის მარშრუტთან შედარებით.
რეგიონული დაინტერესებული მხარეები აქტიურად უჭერენ მხარს სომხეთს, აზერბაიჯანსა და თურქეთს შორის სატრანსპორტო კავშირების აღდგენისა და განვითარების ინიციატივებს. ეს ძალისხმევა ასახავს სხვადასხვა მმართველობის მოდელებსა და სტრატეგიულ მიზნებს, მაგრამ ერთად აღებული, ისინი მიუთითებენ ტრანსპორტის ხელმისაწვდომობის აღდგენისკენ გადადგმულ ნაბიჯზე. კერძოდ, სომხეთის მშვიდობის გზაჯვარედინის პროექტი ფოკუსირებულია სუვერენიტეტსა და ორმხრივ წვდომაზე, მათ შორის როგორც ჩრდილოეთ, ასევე სამხრეთ კავშირებზე, ხოლო TRIPP ხაზს უსვამს სამხრეთ მარშრუტებს სიუნიქინის გავლით.
მშვიდობის გზაჯვარედინის ინიციატივა მიზნად ისახავს რეგიონული ტრანსპორტის ხელმისაწვდომობის გაძლიერებას ორმხრივი წვდომის გზით. იგი გვთავაზობს შვიდი ახალი საავტომობილო გადასასვლელის გახსნას აზერბაიჯანთან და თურქეთთან საზღვრებზე, ასევე რკინიგზის ძირითადი მონაკვეთების რეაბილიტაციას. TRIPP, თავის მხრივ, ითვალისწინებს მსგავსი დერეფნის შექმნას შეერთებული შტატების მიერ გრძელვადიანი იჯარით, რომელიც უფრო ფართოდ იქნება დაკავშირებული აზერბაიჯანში (ნახიჩევანის ჩათვლით) და თურქეთში მიმდინარე სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის პროექტებთან.
ექსპერტების აზრით, არაეფექტურმა საზღვრისპირა ოპერაციებმა შეიძლება მნიშვნელოვნად შეამციროს ეს სარგებელი, განსაკუთრებით იმ საქონლისთვის, რომელიც სასწრაფო მიწოდებას საჭიროებს და მაღალი ღირებულებისაა. სომხეთის, როგორც ტრანსკასპიური საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტის განუყოფელი ნაწილის, პოტენციალის რეალიზება მოითხოვს არა მხოლოდ ინფრასტრუქტურულ ინვესტიციებს, არამედ კოორდინირებულ პოლიტიკურ ქმედებებს რკინიგზისა და საზღვრისპირა ლოგისტიკური მომსახურების ეფექტურობისა და კონკურენტუნარიანობის უზრუნველსაყოფად.
ამ პარალელური გეგმებისა და მიმდინარე სამუშაოების მიუხედავად, ევროკავშირს აქვს შესაძლებლობა, ჩამოაყალიბოს სუვერენიტეტის პატივისმცემელი და წესებზე დაფუძნებული მოდელი, რომელიც შეესაბამება მის ურთიერთდაკავშირებულობის პრინციპებს და უზრუნველყოფს ეფექტურ, ურთიერთსასარგებლო კავშირს ყველა რეგიონული პარტნიორისთვის, მათ შორის სომხეთისთვის, აზერბაიჯანისა და თურქეთისთვის“, – ნათქვამია კვლევაში.
