სომხეთი შეიძლება გახდეს აზიისა და ევროპის დამაკავშირებელი მნიშვნელოვანი სახმელეთო ცენტრი: ჩინელი ექსპერტი

Armenpress-ის კორესპონდენტთან ინტერვიუში, ჩინური გაზეთ „China Briefing“-ის დამფუძნებელმა, პოლიტიკურმა და ეკონომიკურმა ანალიტიკოსმა შენ შივეიმ ისაუბრა სომხურ-ჩინური ურთიერთობების განვითარების პერსპექტივებზე, ეკონომიკური თანამშრომლობის შესაძლებლობებზე, ასევე სომხეთის როლზე რეგიონულ სატრანსპორტო და ლოჯისტიკურ პროექტებში.

მისი თქმით, ორ ქვეყანას შორის სტრატეგიული პარტნიორობის დამყარებამ 2025 წელს ორმხრივი ურთიერთობები ახალ დონეზე აწია და მყარი საფუძველი შექმნა ვაჭრობის, ინვესტიციებისა და ეკონომიკური თანამშრომლობის გაღრმავებისთვის.

– როგორ აფასებთ სომხურ-ჩინური ურთიერთობების ამჟამინდელ მდგომარეობას, განსაკუთრებით ვაჭრობის, ინვესტიციებისა და ეკონომიკური თანამშრომლობის სფეროში?

სომხეთ-ჩინეთის ურთიერთობებმა ახალ ისტორიულ პიკს მიაღწია, რაც ორი ქვეყნის ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით აღინიშნა 2025 წელს სტრატეგიული პარტნიორობის დამყარების შესახებ. ეს მნიშვნელოვანი ეტაპი ორმხრივ ურთიერთობებს ახალ დონეზე აიყვანს და მკაფიო სტრატეგიულ მიმართულებას იძლევა ვაჭრობის, ინვესტიციებისა და ეკონომიკური სექტორების თანამშრომლობის გაღრმავებისთვის, რაც მდგრადი და გრძელვადიანი პრაქტიკული თანამშრომლობის მყარ პოლიტიკურ საფუძველს ქმნის.

– თქვენი აზრით, სომხეთის ეკონომიკის რომელ სექტორებს აქვთ ყველაზე დიდი პოტენციალი ჩინურ კომპანიებთან და ინვესტორებთან თანამშრომლობისთვის?

– სომხეთს აქვს დიდი პოტენციალი, მიიზიდოს სასოფლო-სამეურნეო ტექნოლოგიების მწარმოებელი ჩინური საწარმოები ინვესტიციების ჩადებისა და ბიზნესის განვითარებისთვის, რაც ხელს შეუწყობს სომხეთის სოფლის მეურნეობის მოდერნიზაციის დაჩქარებას. პრიორიტეტული სფეროები ასევე მოიცავს ინფრასტრუქტურას, ტრანსპორტსა და ლოჯისტიკას კავშირის პრობლემების გადასაჭრელად, ასევე განახლებად ენერგიასა და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების გადამუშავებას.

– როგორ აფასებთ სომხეთის ინიციატივას „მშვიდობის გზაჯვარედინი“, რომელიც მიზნად ისახავს რეგიონული კავშირების გაუმჯობესებას? ხედავთ თუ არა სომხეთთან თანამშრომლობის პოტენციურ სფეროებს?

– „მშვიდობის გზაჯვარედინი“ არის კონსტრუქციული ინიციატივა, რომელიც შეესაბამება ჩინეთის გაგებას რეგიონული კავშირის შესახებ. ჩინეთი მხარს უჭერს ამ ინიციატივას და ხედავს თანამშრომლობის დიდ პოტენციალს, განსაკუთრებით სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის, საზღვრისპირა ლოჯისტიკისა და საბაჟო გამარტივების სფეროებში. ამან შეიძლება ხელი შეუწყოს სომხეთის გეოგრაფიული მდებარეობის დაკავშირებას „სარტყელი და გზის“ ინიციატივასთან, რაც ხელს შეუწყობს ევრაზიასთან თანამშრომლობის გაუმჯობესებას.

– ხედავთ თუ არა სომხეთის როლს ჩინეთის „სარტყელი და გზის“ ინიციატივაში, განსაკუთრებით რეგიონულ სატრანსპორტო და ლოჯისტიკურ ქსელებში?

– რა თქმა უნდა. „ერთი სარტყელი, ერთი გზის“ ინიციატივის ერთ-ერთი ადრეული მხარდამჭერის სტატუსით, სომხეთს შეუძლია მნიშვნელოვნად ისარგებლოს გაუმჯობესებული სატრანსპორტო კავშირით. ჩინეთის მონაწილეობის წყალობით ინფრასტრუქტურულ პროექტებში, როგორიცაა ჩრდილოეთ-სამხრეთის ჩქაროსნული მაგისტრალი, სომხეთს შეუძლია გახდეს საკვანძო სახმელეთო ცენტრი, რაც ხელს შეუწყობს აზიასა და ევროპას შორის მულტიმოდალური სატრანსპორტო კავშირების ოპტიმიზაციას.

– შეუძლია თუ არა სომხეთს გახდეს საიმედო სატრანზიტო პარტნიორი აზიასა და ევროპას შორის დამაკავშირებელი შუა დერეფნის კონტექსტში?

– დიახ. გაუმჯობესებული სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურითა და სტაბილური პოლიტიკური გარემოთი, სომხეთს შეუძლია გახდეს საიმედო სატრანზიტო პარტნიორი. ამან შეიძლება ხელი შეუწყოს შუა დერეფნის მარშრუტების დივერსიფიკაციას და ევრაზიის ლოჯისტიკის საერთო სტაბილურობის გაზრდას.

– რა ფაქტორებს შეუძლიათ ხელი შეუწყოს ჩინური ინვესტიციების ზრდას სომხეთში მომდევნო წლებში?

– მთავარი ფაქტორებია საინვესტიციო კლიმატის შემდგომი გაუმჯობესება, ადმინისტრაციული და საბაჟო პროცედურების გამარტივება, „ერთი სარტყელი, ერთი გზის“ ინიციატივასა და სომხეთის განვითარების სტრატეგიებს შორის პოლიტიკის კოორდინაციის გაძლიერება, ასევე თანამშრომლობის გაუმჯობესება საზღვრისპირა ვაჭრობის ხარჯების შესამცირებლად. მეზობელ და რეგიონულ ბაზრებზე უკეთესი წვდომა ასევე მოიზიდავს მეტ ჩინელ ინვესტორს.

– ფიქრობთ, რომ სომხეთს აქვს პოტენციალი, გახდეს მიმზიდველი დანიშნულების ადგილი ჩინელი ტურისტებისთვის? რა ნაბიჯებს შეუძლიათ ხელი შეუწყოს ორ ქვეყანას შორის ტურიზმის განვითარებას?

-დიახ. სომხეთის ისტორიული მემკვიდრეობა, ბუნებრივი ლანდშაფტები და უნიკალური კულტურა ძალიან მიმზიდველია ჩინელი ტურისტებისთვის. უვიზო მიმოსვლის შესახებ შეთანხმებამ და ორ ქვეყანას შორის პირდაპირმა რეისებმა მყარი საფუძველი ჩაუყარა. ორმხრივი ტურიზმის შემდგომი განვითარებისთვის, სომხეთმა ინტეგრირება უნდა გაუკეთოს საკუთარ ტურისტულ რესურსებს მეზობელი ქვეყნების ტურისტულ რესურსებთან, რომლებიც ასევე სთავაზობენ სავიზო შეღავათებს ჩინეთის მოქალაქეებს, შექმნას უნიკალური ბრენდები და შექმნას ტურისტული პროდუქტების უფრო მაღალი ხარისხის კლასტერი. გარდა ამისა, ჩინური ტურისტული პლატფორმების შემდგომი პოპულარიზაცია და ტურისტული მომსახურების გაუმჯობესება ასევე ხელს შეუწყობს ორმხრივი ტურიზმის განვითარებას.

-როგორ შეუძლია სომხეთს მეტი ჩინური კომპანიის, განსაკუთრებით მცირე და საშუალო საწარმოების მოზიდვა? შეუძლია თუ არა სომხეთს მეტი ჩინური მცირე და საშუალო საწარმოების მოზიდვა?

სომხეთს შეუძლია მეტი ჩინური მცირე და საშუალო საწარმოების მოზიდვასაწარმოებს გამარტივებული რეგისტრაციის, მკაფიო საინვესტიციო პოლიტიკის, ლოჯისტიკისა და ბაზარზე წვდომის მიზნობრივი მხარდაჭერის უზრუნველყოფით. ბიზნეს კონტაქტების დამყარებისა და წარმატებული თანამშრომლობის გამოცდილების გაცვლის ღონისძიებების ჩატარება ასევე ხელს შეუწყობს ჩინურ საწარმოებს შორის ნდობის განმტკიცებას.

– როგორ აფასებთ სომხეთის პოტენციალს ევროპასა და აზიას შორის რეგიონული ეკონომიკური ინტეგრაციისთვის?

– სომხეთს შეუძლია გახდეს მნიშვნელოვანი რგოლი ევრაზიული ეკონომიკური ინტეგრაციის სფეროში. ტრანსპორტისა და ლოგისტიკური კომუნიკაციების გაუმჯობესებით, სომხეთს შეუძლია ხელი შეუწყოს საქონლის, კაპიტალისა და პერსონალის უფრო ეფექტურ გადაადგილებას ევროპასა და აზიას შორის, რაც ხელს შეუწყობს რეგიონული ეკონომიკური თანამშრომლობის უფრო მჭიდრო თანამშრომლობას.

– თქვენი აზრით, რომელ სფეროებში განვითარდება სომხეთ-ჩინეთის თანამშრომლობა ყველაზე მეტად მომდევნო წლებში?

– ინფრასტრუქტურა, ლოჯისტიკა და კომუნიკაცია დარჩება ზრდის ძირითად სფეროებად, რადგან ისინი პირდაპირ კავშირშია სომხეთის განვითარების გამოწვევებთან. ტურიზმი, კულტურული გაცვლა და სასოფლო-სამეურნეო თანამშრომლობა ასევე სტაბილურად გაფართოვდება.

– ჩინეთი მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი ეკონომიკაა. რამდენად მნიშვნელოვანია სამხრეთ კავკასიის რეგიონი, მათ შორის სომხეთი, ჩინეთის გრძელვადიანი ეკონომიკური სტრატეგიისთვის?

– სამხრეთ კავკასიის რეგიონი, მათ შორის სომხეთი, სტრატეგიული მნიშვნელობისაა ჩინეთის გრძელვადიანი ეკონომიკური სტრატეგიისა და სხვა ქვეყნებთან მისი ურთიერთობებისთვის. სომხეთი სამხრეთ კავკასიაში მდებარე ზღვაზე გასასვლელის არმქონე ქვეყანაა და გარე გეოპოლიტიკური და ეკონომიკური გარემო მის განვითარებას მნიშვნელოვან გამოწვევებს უქმნის. მაღალი ტრანსპორტირების ხარჯები კვლავ სომხეთის საგარეო ვაჭრობის, მათ შორის ჩინეთთან, მთავარ შეზღუდვას წარმოადგენს. „ერთი სარტყელი, ერთი გზა“ ინიციატივა სომხეთის ეკონომიკური განვითარებისთვის მნიშვნელოვან შესაძლებლობებს სთავაზობს. მას შეუძლია დაეხმაროს სომხეთს ჩინეთისა და ევროკავშირის ორი ძირითადი ბაზრისა და წარმოების ბაზების დაახლოებაში, საერთაშორისო ვაჭრობის ხარჯების შემცირებაში და სომხეთის გლობალურ ეკონომიკურ ციკლში ინტეგრაციაში, როგორც ღია და დივერსიფიცირებული პარტნიორის. დივერსიფიცირებული საერთაშორისო ეკონომიკური თანამშრომლობისა და რეგიონული ეკონომიკური ინტეგრაციის გაგრძელება ხელს შეუწყობს სომხეთის ეკონომიკის მდგრად განვითარებას.

– ხედავთ თუ არა ჩინეთსა და სომხეთს შორის თანამშრომლობის პოტენციალს ისეთ მაღალტექნოლოგიურ სფეროებში, როგორიცაა ხელოვნური ინტელექტი, ციფრული ეკონომიკა ან ინოვაციები?

– ჩინეთსა და სომხეთს შორის თანამშრომლობის პოტენციალი პრიორიტეტულად უნდა იყოს ორიენტირებული მაღალტექნოლოგიური განათლების სფეროში თანამშრომლობაზე. სომხეთმა უნდა გამოიყენოს ეს სტრატეგიული შესაძლებლობა, რადგან ჩინეთი მე-15 ხუთწლიან გეგმაში პრიორიტეტულ ყურადღებას აქცევს მომავალი სექტორების განვითარებას. სომხეთმა უნდა შეიმუშაოს შესაბამისი დამხმარე პოლიტიკა და გაზარდოს ჩინეთში გაგზავნილი სტუდენტების რაოდენობა, რათა შეისწავლონ სამეცნიერო და ტექნოლოგიური ინოვაციები საუკეთესო პრაქტიკით. ასეთი საგანმანათლებლო და პრაქტიკული თანამშრომლობა მყარ საფუძველს ჩაუყრის ორ ქვეყანას შორის მაღალტექნოლოგიური სფეროში თანამშრომლობის გრძელვადიან განვითარებას.

– რა როლი შეიძლება შეასრულოს საგანმანათლებლო და კულტურულმა გაცვლებმა სომხურ-ჩინური ურთიერთობების განმტკიცებაში?

– საგანმანათლებლო და კულტურული გაცვლები ჩინეთსა და სომხეთს შორის ურთიერთნდობისა და მეგობრობის საფუძველია და შეუცვლელ როლს ასრულებს ორმხრივი ურთიერთობების განმტკიცებაში. ჩინეთი სწრაფად ვითარდება, უწყვეტ პროგრესს აღწევს სხვადასხვა სფეროში და, რამდენადაც მე ვიცი, სომხეთში ამჟამად ჩინეთის მოქალაქეების რაოდენობა ჯერ კიდევ შედარებით მცირეა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მომავალში ორ ქვეყანას შორის ხალხთაშორისი გაცვლების უზარმაზარი პოტენციალი არსებობს. ამჟამად ჩინეთი აქტიურად ავითარებს მომავლის ინდუსტრიებს და სიღრმისეული საგანმანათლებლო და კულტურული გაცვლები დაეხმარება სომეხ ხალხს უკეთ გაიგონ ჩინეთის განვითარება, გაიგონ ჩინეთის მომავალი ინდუსტრიული განვითარებით შემოთავაზებული შესაძლებლობები და ჩაუყრიან მყარ სოციალურ საფუძველს ჩინეთ-სომხეთის ურთიერთობების გრძელვადიანი, ჯანსაღი და მდგრადი განვითარებისთვის მომავალში.

– არის თუ არა სომხეთში რაიმე მსხვილი ინფრასტრუქტურული ან ლოჯისტიკური პროექტები, რომლებმაც შეიძლება დააინტერესოს ჩინური კომპანიები?

– იმისათვის, რომ ჩინური კომპანიები მიიზიდონ თავიანთ მსხვილ ინფრასტრუქტურულ და ლოჯისტიკურ პროექტებში, სომხეთმა პირველ რიგში უნდა გააძლიეროს სარეკლამო საქმიანობა ჩინეთში. ამჟამად ჩინელი ინვესტორები სომხეთს კარგად არ იცნობენ. სომხეთის შესახებ მათი ინფორმაციის უმეტესი ნაწილი მსხვილი საერთაშორისო მედიიდან მოდის, რაც უცხოური ინვესტიციების მოზიდვის სერიოზულ მხარდაჭერას არ წარმოადგენს.

– რა გზავნილის გაგზავნა გსურთ სომეხი ხალხისთვის და სომხური ბიზნეს საზოგადოებისთვის ჩინეთთან სამომავლო თანამშრომლობის შესახებ?

– მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში ჩინეთი გააგრძელებს თავისი ზედიზედ დიდი ღია ბაზრის უპირატესობების გამოყენებას, რაც სომხეთისთვის ღირებული შესაძლებლობაა. ჩვენ სულ უფრო მეტ სომეხ მეგობარს ვიწვევთ ჩინეთში სწავლისა და მოგზაურობის მიზნით.