აშშ-ის დაზვერვა: სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო შეთანხმების საბოლოო დადების გზაზე დაბრკოლებები არსებობს
2025 წლის 8 აგვისტოს აშშ-ის მიერ სპონსორირებულმა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო სამიტმა ორ ქვეყანას საშუალება მისცა, დაედოთ ხანგრძლივი სამშვიდობო შეთანხმება და ხელი შეეწყოთ რეგიონული სტაბილურობის განმტკიცებაში. ამის შესახებ აშშ-ის დაზვერვის სამსახურის 2026 წლის ყოველწლიურ საფრთხის შეფასების ანგარიშშია ნათქვამი. აღნიშნულია, რომ სამშვიდობო სამიტის შედეგები მოიცავს სამშვიდობო ხელშეკრულების პირობებზე წინასწარ შეთანხმებას და აშშ-ის მიერ მართულ „ტრამპის მარშრუტს საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“ (TRIPP) პროგრამას, რომელიც აზერბაიჯანს ნახიჩევანის ანკლავთან სამხრეთ სომხეთთან დააკავშირებს, რაც სავაჭრო ნაკადებს გახსნის ორივე ქვეყნისთვის და რეგიონისთვის. ანგარიშის თანახმად, ეს მოვლენები მნიშვნელოვან ცვლილებას წარმოადგენს სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების მიმართულებით. აღნიშნულია, რომ „2020 და 2023 წლებში აზერბაიჯანმა სამხედრო გზით დაიბრუნა კონტროლი მთიანი ყარაბაღის რეგიონზე“. „8 აგვისტოდან ორივე მხარე, როგორც ჩანს, მზადაა შეინარჩუნოს სამშვიდობო სამიტის შემდეგ ჩამოყალიბებული იმპულსი. სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სასაზღვრო ცეცხლის შეწყვეტის დარღვევები მკვეთრად შემცირდა და ამჟამად პრაქტიკულად აღარ არსებობს. 2025 წლის ოქტომბერში აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა გამოაცხადა, რომ მან მოხსნა შეზღუდვები აზერბაიჯანის ტერიტორიის გავლით სომხეთში საქონლის ტრანზიტზე, რაზეც სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა რამდენიმე დღეში უპასუხა. მას შემდეგ აზერბაიჯანმა მიაწოდა ბენზინი და დაუშვა ხორბლის ტრანსპორტირება სომხეთში“, – ნათქვამია ანგარიშში. თუმცა, აღინიშნა, რომ საბოლოო სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევის გზაზე კვლავ რჩება დაბრკოლებები. მაგალითად, პრეზიდენტი ალიევი კვლავ მოითხოვს, რომ სომხეთმა შეცვალოს კონსტიტუცია, რათა ამოიღოს მითითება, რომელსაც ის აღწერს, როგორც მტკიცებას, რომ მთიანი ყარაბაღი სომხეთის ნაწილია. აშშ-ის დაზვერვის ანგარიშში ნათქვამია, რომ ეს ნაბიჯი მოითხოვს კონსტიტუციურ რეფერენდუმს სომხეთში, რომლის მიღებაც გარანტირებული არ არის.
