მსოფლიო ინტერნეტ თავისუფლების რუკა ახალი გადალაგებით: სომხეთი შუალედურ პოზიციაზეა
გამოქვეყნდა ინტერნეტ თავისუფლების მსოფლიო რუკა. მსოფლიოში ინტერნეტ თავისუფლების დონე კვლავ ძალიან არათანაბარია. Cloudwards.net-ის ახალი საერთაშორისო ანგარიში ინტერნეტზე თავისუფალი წვდომის შესახებ, 2026 წლის პირველი თვეების სურათით, აჩვენებს, რომ რიგ ქვეყნებში მოქალაქეებს შეუძლიათ თავისუფალი გამოხატვა და გამოიყენონ ინტერნეტი, ხოლო ზოგიერთში აზრის გამოთქმასაც კი შეიძლება სერიოზული შედეგები მოჰყვეს. ანგარიშის თანახმად, სომხეთი ერთ-ერთი ქვეყანაა თავისუფლების საშუალო დონით, რაც ნიშნავს, რომ ინტერნეტი ძირითადად თავისუფალი და ხელმისაწვდომია.
Cloudwards.net-მა, რომელიც ტექნოლოგიებსა და კიბერუსაფრთხოებაზე ორიენტირებული ორგანიზაციაა და ძირითადად ინტერნეტ კომუნიკაციის შეფასებით არის დაკავებული, შეაჯამა თავისი დაკვირვებები იმის შესახებ, თუ რამდენად შეიზღუდა ინტერნეტზე წვდომა სხვადასხვა ქვეყანაში მიმდინარე წლის პირველ თვეებში სხვადასხვა გარემოების გამო.
ანგარიშის თანახმად, ინტერნეტ თავისუფლების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი, 92 ქულით, დაფიქსირდა რიგ ქვეყნებში, როგორიცაა ბელგია, ფინეთი, ისლანდია, ნორვეგია, ახალი ზელანდია და კოსტა რიკა. ამ ქვეყნებს თითქმის არ აქვთ შეზღუდვები სოციალურ ქსელებში, პოლიტიკურ გამოხატვაზე ან VPN სერვისებზე.
VPN არის ვირტუალური კერძო ქსელი, რომელიც შიფრავს მომხმარებლის ინტერნეტ კავშირს, მალავს მათ მდებარეობას და საშუალებას აძლევს მათ დაუკავშირდნენ ინტერნეტს სხვა ქვეყნებში არსებული სერვერების მეშვეობით, შეზღუდვების გვერდის ავლით. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ VPN სერვისები გვერდის ავლით ბლოკირებას ახდენენ და უზრუნველყოფენ მომხმარებლის კონფიდენციალურობას და უსაფრთხოებას ონლაინ გარემოში. ანგარიშის თანაავტორი, ექსპერტი კიტ კოპსონი:
„იმ ქვეყნებში, სადაც ინტერნეტი ღიაა და მეთვალყურეობა მინიმალურია, მოქალაქეებს შეუძლიათ თავისუფლად გამოიყენონ ციფრული პლატფორმები შიშისა და ზეწოლის გარეშე, მათ შორის VPN სერვისები“.
ანგარიშის ექსპერტები ხაზს უსვამენ, რომ ყველაზე თავისუფალ ქვეყნებშიც კი არსებობს გარკვეული შეზღუდვები: ისინი ძირითადად მიმართულია საავტორო უფლებების დარღვევის წინააღმდეგ ბრძოლისკენ. მაგალითად, გერმანიასა და საფრანგეთში, გარკვეული ვებსაიტები ან კონტენტი შეიძლება შეიზღუდოს საავტორო უფლებების მკაცრი დაცვის გამო.
საპირისპირო პოლუსზე, შეიძლება ითქვას, რომ სიტუაცია სავალალოა. ანგარიშში ყველაზე დაბალი ქულა, 0, მიიღო ჩრდილოეთ კორეამ, სადაც ინტერნეტი მკაცრად შეზღუდულია და ხელმისაწვდომია მხოლოდ მთავრობასთან დაახლოებული პირებისთვის. მოჰყვებიან რუსეთი, ირანი, ჩინეთი და პაკისტანი, რომლებსაც მხოლოდ 4 ქულა მიენიჭათ. ანგარიშში ამასთან დაკავშირებით აღნიშნულია: ციტატა
„ბევრ ქვეყანაში ინტერნეტის კონტროლი უსაფრთხოების კი არა, არამედ პოლიტიკური კონტროლის ინსტრუმენტად იქცა, რომელიც მიმართულია განსხვავებული აზრის ჩახშობისკენ. მაგალითად, ირანსა და რუსეთში სოციალური ქსელები და საერთაშორისო პლატფორმები ხშირად იბლოკება, ხოლო ხელისუფლებისთვის არასასურველი კონტენტი ან მოსაზრებები მკაცრად იზღუდება“.
ამ ქვეყნებში გლობალური პლატფორმები ხშირად იბლოკება, VPN სერვისები შეზღუდულია, ხოლო ხელისუფლებისთვის არასასურველი აზრის გამოხატვამ შეიძლება გამოიწვიოს ჯარიმები, დაპატიმრება ან თავისუფლების აღკვეთა. ანგარიშში ასევე განმარტებულია:
„ინტერნეტ ცენზურა შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც სიძულვილის ენის შესაზღუდად, ასევე პოლიტიკური განსხვავებული აზრის ჩასახშობად“.
სომხეთის შემთხვევაში სურათი საშუალოა. მან 56 ქულა მიიღო, რაც მას საშუალო ინტერნეტ თავისუფლების მქონე ქვეყნებს შორის ათავსებს. ეს ნიშნავს, რომ ინტერნეტი ზოგადად ხელმისაწვდომია, მაგრამ არსებობს გარკვეული შეზღუდვები ან რეგულაციები, რომლებიც კანონით არის განსაზღვრული.
რეგიონში სურათი მრავალფეროვანია. საქართველო, 64 ქულით, დახასიათებულია, როგორც უფრო თავისუფალი გარემოს მქონე ქვეყანა, ხოლო აზერბაიჯანი, 36 ქულით, ინტერნეტს მნიშვნელოვნად შეზღუდულად ინახავს, რაც სომხეთს ჩამორჩება. Cloudwards.net-ის ცნობით, ეს განსხვავება ძირითადად პოლიტიკური და სამოქალაქო კონტენტის კონტროლს, ასევე ინდივიდუალური პლატფორმების შეზღუდვებსა და გამოხატვის თავისუფლებას უკავშირდება.
კვლევის თანახმად, ირანსა და რუსეთში ინტერნეტ თავისუფლება ძალიან დაბალ დონეზეა. თურქეთი ასევე მაღალი შეზღუდვების მქონე ქვეყნებს შორისაა, მხოლოდ 12 ქულით. ანგარიშის თანაავტორმა, ექსპერტმა სანდრა პატისონმა აღნიშნა:
„მკაცრი შეზღუდვების მქონე ქვეყნებში, ონლაინ აზრის გამოხატვაც კი შეიძლება დანაშაულად ჩაითვალოს და თავისუფლების აღკვეთით დაისაჯოს“.
ანგარიშის თანაავტორები ხაზს უსვამენ, რომ ინტერნეტ თავისუფლება პირდაპირ გავლენას ახდენს არა მხოლოდ გამოხატვის თავისუფლებაზე, არამედ განათლებაზე, ინოვაციებსა და საზოგადოების განვითარებაზე. ექსპერტებმა დაასკვნეს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთ ქვეყანაში ინტერნეტი თავისუფალი და ღია პლატფორმაა, ბევრ რეგიონში ის პოლიტიკური კონტროლისა და შეზღუდვის ძლიერ ინსტრუმენტად რჩება.
