Bloomberg: სომხეთში გამართული სამიტები გვიჩვენებს ევროპას, ტრამპსა და პუტინს შორის გავლენისთვის კონკურენციას
Sombrell-ის ცნობით, სომხეთში ორმაგი ევროპული სამიტი სტრატეგიულად მნიშვნელოვან კავკასიის რეგიონში მსოფლიო ძალებს შორის გავლენისთვის ბრძოლის გამწვავების ნიშანია.
ახლო აღმოსავლეთსა და უკრაინაში ომები კავკასიის მნიშვნელობას ზრდის, რადგან ჩრდილოეთისა და სამხრეთის მარშრუტები კონფლიქტით, სანქციებითა და გეოპოლიტიკური დაძაბულობით იზღუდება.
რუსეთი, რომელიც დიდი ხანია რეგიონში დომინანტური ძალაა, მზარდი კონკურენციის წინაშე დგას შეერთებული შტატების – პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი სომხეთის გავლით ახალ სატრანსპორტო და ენერგეტიკულ დერეფანს აინიირებს – ასევე თურქეთის, ევროკავშირისა და ჩინეთის გამო.
„ამჟამინდელი ინტერესი სამხრეთ კავკასიის მიმართ უპრეცედენტოა და მან გარკვეულწილად სამუდამოდ შეარყია კრემლის ინტერესები აზერბაიჯანსა და სომხეთში“, – თქვა PRISM Strategic Intelligence-ის პარტნიორმა კეიტ მალინსონმა, ლონდონში.
კავკასიაში მშვიდობამ შეიძლება ახალი სავაჭრო გზა გახსნას
შეერთებულ შტატებს TRIPP დერეფნის განვითარების ექსკლუზიური უფლებები მიენიჭა.
48 ქვეყნის ლიდერები მიწვეულნი არიან ევროპის პოლიტიკური საზოგადოების შეხვედრაზე დასასწრებად, რომელიც ორშაბათს სომხეთის დედაქალაქ ერევანში გაიმართება. იქ ისინი განიხილავენ ეკონომიკურ და ენერგეტიკულ უსაფრთხოებას, ასევე „დემოკრატიულ სტაბილურობას“ და ჰიბრიდულ საფრთხეებს.
ყოველწლიურ შეხვედრას, სავარაუდოდ, კანადის პრემიერ-მინისტრი მარკ კარნი დაესწრება, რაც ევროპის რეგიონის გარედან პირველი სახელმწიფოს მეთაურია, რაც ტრამპის პრეზიდენტობის დროს შეერთებულ შტატებსა და მის ტრადიციულ მოკავშირეებს შორის დაძაბული ურთიერთობების ნიშანია. ღონისძიებას ასევე ესწრება ნატოს გენერალური მდივანი მარკ რუტე.
მეორე დღეს გაიმართება ევროკავშირსა და სომხეთს შორის პირველი სამიტი, რომლის მიზანია ორმხრივი კავშირების განმტკიცება. გასულ წელს ერევნის მთავრობამ გამოაცხადა ევროკავშირის წევრობის სურვილი, მოსკოვის ორბიტიდან გამოსვლის შესახებ, რუსეთის მიერ სომხეთის დაცვის უუნარობის გამო მთიანი ყარაბაღის გამო კონფლიქტის დროს.
ბრიუსელში მაღალი თანამდებობის პირის თქმით, ევროკავშირი გეგმავს სომხეთთან კავშირის პარტნიორობის ხელმოწერას, მათ შორის 2.5 მილიარდ ევრომდე (2.9 მილიარდი აშშ დოლარი) შესაძლო დაფინანსების პაკეტის ჩათვლით.
მიზანია ტრანსპორტის, ენერგეტიკისა და ციფრული კავშირების მხარდაჭერა, რეგიონული საზღვრების გახსნასთან ერთად, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერის და მეზობელ თურქეთთან ურთიერთობების დათბობის შემდეგ. ოფიციალურმა პირმა განაცხადა, რომ ეს ხელს შეუწყობს რეგიონის გაერთიანებას ისევე, როგორც ქვანახშირისა და ფოლადის სექტორებში თანამშრომლობამ ოდესღაც გააერთიანა ევროპა.
ბრიუსელი ასევე აპირებს გააძლიეროს თანამშრომლობა სომხეთთან უსაფრთხოების სექტორში, მათ შორის ახალი სამოქალაქო მისიის მეშვეობით, რომელიც კონსულტაციას გაუწევს კიბერშეტევებსა და დეზინფორმაციასთან ბრძოლაში, განსაკუთრებით 7 ივნისს რესპუბლიკაში, რომლის მოსახლეობა დაახლოებით 3 მილიონია, დაგეგმილ საპარლამენტო არჩევნებამდე.
ღრმა ეკონომიკური ინტერესი
აშშ-ს მიერ მხარდაჭერილი კორიდორი, ტრამპის მარშრუტი საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის (TRIPP), გაჩნდა მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა აგვისტოში თეთრ სახლში მოლაპარაკებები გამართა სომხეთის პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანთან და აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევთან.
პროექტი შეერთებულ შტატებს რეგიონში ეკონომიკურ უფლებებს 99 წლამდე ანიჭებს, სომხეთთან პარტნიორობის გზით, ქვეყნის სამხრეთით გამავალი რკინიგზისა და საავტომობილო მარშრუტის მართვის მიზნით, რომელსაც აზერბაიჯანი თავის ნახიჩევანის ანკლავს უკავშირებს. შეთანხმება ასევე მოიცავს ნავთობისა და გაზის მილსადენების, ასევე ციფრული ინფრასტრუქტურისთვის ოპტიკურ-ბოჭკოვანი ქსელების განვითარებას.
ირანში ომის გამო სპარსეთის ყურეში ვაჭრობის შეფერხებით გამოწვეული გლობალური არეულობა მხოლოდ ამ მარშრუტის სტრატეგიულ მნიშვნელობას აძლიერებს.
თურქეთი, რომელსაც თავის დიდი ხნის მოკავშირე აზერბაიჯანთან ურთიერთდაცვის ხელშეკრულება აქვს, ასევე ახლოსაა სომხეთთან საზღვრის გახსნასთან, რომელიც 1993 წელს ბაქოსადმი სოლიდარობის ნიშნად დაიხურა. ორ ქვეყანას შორის საჰაერო მიმოსვლა უკვე დამყარებულია, ფორმალური დიპლომატიური ურთიერთობების არარსებობის მიუხედავად.
სომხეთი ევროკავშირისა და აშშ-სკენ იხრება, მიუხედავად იმისა, რომ ამჟამად მოსკოვის ხელმძღვანელობით შექმნილი ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის (EAEU) საბაჟო კავშირის წევრია. გარდა ამისა, ქვეყანაში სამხრეთ კავკასიაში რუსეთის ერთადერთი სამხედრო ბაზაა განთავსებული.
რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა თავისი უკმაყოფილება საკმაოდ ნათლად გამოხატა ფაშინიანთან 1 აპრილს გამართული მოლაპარაკებების დროს, როდესაც აღნიშნა მოსკოვის მიერ შეღავათიან ფასებში ერევნისათვის გაზის მიწოდების დამოკიდებულებაზე.
„ევროკავშირთან და EAEU-სთან საბაჟო კავშირში ერთდროული წევრობა შეუძლებელია“, – განუცხადა პუტინმა ფაშინიანს.
ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც რუსეთმა „საკმაოდ პირდაპირი მუქარა გამოამჟღავნა სომხეთის მიმართ“, – განაცხადა ტიგრან გრიგორიანმა, ერევნის რეგიონული დემოკრატიისა და უსაფრთხოების ცენტრის დირექტორმა. „ისინი ცდილობენ აჩვენონ, რომ არსებობს გარკვეული წითელი ხაზები და თუ მათ გადაკვეთთ, შედეგები მოჰყვება“.
სწორედ ამიტომ ცდილობს სომხეთი ფრთხილად იმოქმედოს. სიტუაციის მცოდნე პირების ცნობით, ერევნის მთავრობამ მოითხოვა სანქციების გვერდის ავლის შესახებ მითითების ამოღება ევროკავშირთან განხილული სამიტის კომუნიკეს პროექტიდან. ევროკავშირმა უარი თქვა ამის გაკეთებაზე, ამბობენ ისინი.
გარდამტეხი მომენტი
მეზობელი საქართველოს მაგალითი უნდა გვაფრთხილებდეს. მისი ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესი შეჩერდა მას შემდეგ, რაც „ქართული ოცნების“ მთავრობამ 2024 წელს მიიღო „უცხოელი აგენტების“ შესახებ კანონი, რომელიც დამოუკიდებელ მედიასა და არასამთავრობო ორგანიზაციებს ესხმოდა თავს, რასაც ბრიუსელსა და შეერთებულ შტატებში „კრემლისგან შთაგონებული“ უწოდეს. ოპოზიციური პარტიები მთავრობას რუსეთთან დაახლოებაში ადანაშაულებენ.
ევროკავშირსა და სომხეთს შორის მოლაპარაკებები მას შემდეგ გაიმართა, რაც კავშირმა გასული წლის აპრილში ცენტრალური აზიის ხუთ სახელმწიფოსთან – ყაზახეთთან, უზბეკეთთან, თურქმენეთთან, ტაჯიკეთთან და ყირგიზეთთან – პირველი სამიტი გამართა, რომლის ფარგლებშიც ტრანსპორტზე, სტრატეგიულ მინერალებსა და ენერგეტიკაზე ორიენტირებული 12 მილიარდი ევროს ინვესტიციის გეგმას მოაწერა ხელი.
ტრამპმა ცენტრალური აზიის სახელმწიფოების ლიდერები თეთრ სახლში ნოემბერში, პუტინის ტაჯიკეთში მათთან შეხვედრიდან ერთი თვის შემდეგ, უმასპინძლა. ჩინეთის პრეზიდენტი სი ძინპინი ივნისში ყაზახეთში ცენტრალური აზიის სახელმწიფოებთან ერთად სამიტს შეუერთდა, რათა მისი „სარტყელი და გზა“ ინფრასტრუქტურული ინიციატივის ფარგლებში ინვესტიციების გაზრდა განეხილათ.
TRIPP-ის დერეფანი აზერბაიჯანიდან ცენტრალურ აზიასა და ჩინეთამდე ტრანსკასპიურ საერთაშორისო სატრანსპორტო მარშრუტთან დასაკავშირებლადაა შექმნილი, ასევე თურქეთის გავლით ევროპისკენ მიმავალ მარშრუტებთან დასაკავშირებლად.
იანვარში ფაშინიანმა ამ პროექტის განხორციელებას, როგორც აზერბაიჯანთან სამშვიდობო პროცესის ნაწილს, სომხეთისთვის „ისტორიული და გარდამტეხი მომენტი“ უწოდა.
„აშშ-ის ჩართულობა სომხეთში პოლიტიკური „დამაგრების“ ფორმად აღიქმება, რომელიც უსაფრთხოების გარანტიებს გვთავაზობს“, – ამბობს ნარეკ სუკიასიანი, კულტურისა და ცივილიზაციის შესწავლის სომხური ცენტრის პოლიტოლოგი. — „მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური ფორმულირება ეკონომიკურია, სტრატეგიული შედეგები აშკარაა“.
ალიევმა თებერვალში მიუნხენის უსაფრთხოების კონფერენციაზე განაცხადა, რომ TRIPP შექმნის „სრულიად ახალ სიტუაციას“ ჩინეთსა და ევროპას შორის ვაჭრობისა და ტრანსპორტისთვის ე.წ. „შუა დერეფნის“ გასწვრივ. „ამ გზაზე მყოფი ყველა ქვეყანა უფრო პოლიტიკურად და ეკონომიკურად ინტეგრირებული იქნება“, – თქვა მან.
მიუხედავად იმისა, რომ მოსკოვის დომინირება კავკასიაში სუსტდება, რადგან უკრაინაში ომი რეგიონისთვის მის რესურსებს აცლის, „ალბათ ნაადრევია იმის თქმა, რომ ტრამპი გადამწყვეტად იმარჯვებს და პუტინი გადამწყვეტად აგებს“, – განაცხადა ნათია სესკურიამ, ლონდონში დაფუძნებული ანალიტიკური ცენტრის RUSI-ის რუსეთისა და ევრაზიის უსაფრთხოების უფროსმა მკვლევარმა.
„რუსეთი კვლავ ინარჩუნებს გრძელვადიან ბერკეტებს სამხრეთ კავკასიაში და მისი გავლენა არ გამქრალა“, – თქვა მან. ამავდროულად, „ტრამპმა შექმნა სტიმული როგორც ცენტრალური აზიის, ასევე სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებისთვის, რათა ეძიონ ალტერნატიული ეკონომიკური პარტნიორები, განსაკუთრებით იმ დროს, როდესაც რუსეთი სულ უფრო მეტად აღიქმება, როგორც ნაკლებად სანდო, ნაკლებად სამხედრო თვალსაზრისით ეფექტური და ნაკლებად ეკონომიკურად სტაბილური პარტნიორი“.
