იმპორტისა და ექსპორტის შესაძლებლობების დივერსიფიკაცია: ეკონომისტი რკინიგზის მარშრუტებზე
ყარსი-ახალქალაქის რკინიგზა დიდი ხანია ფუნქციონირებს. ერევანი კომენტარს აკეთებს, რომ სომხური მხარის ბოლო განცხადება ეხება ფორმატს, რომლითაც სომხურ ბიზნეს სუბიექტებს შეუძლიათ გამოიყენონ ეს შესაძლებლობა. მთავრობამ ასევე გამოაცხადა კიდევ ერთი რკინიგზის მარშრუტი, გიუმრი-ახურიკ-აკიაკა-იერასხის კვანძი. აღნიშნულია, რომ სომხეთის მთავრობა აღადგენს იერასხის კვანძს. რა თანხა იქნება საჭირო, რა ვადებში? ამ ეტაპზე კონკრეტული ციფრები გათვლილი არარის. ცნობილია მხოლოდ ის, რომ მიმდინარე წლის თებერვალში სომხეთის ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სამინისტრომ განცხადება გაავრცელა, რომ რუსულ მხარესთან განიხილეს გიუმრი-ახურიკ-თურქეთის საზღვრის და იერასხი-ნახიჩევანის რკინიგზის ინფრასტრუქტურის აღდგენა-მშენებლობის საკითხები.
სომხეთი ცდილობს იმპორტისა და ექსპორტის შესაძლებლობებისა და ინფრასტრუქტურის დივერსიფიკაციას, განუცხადა რადიოლურს ევრაზიის ეკონომიკური კავშირის ინტერდისციპლინარული ცენტრის ხელმძღვანელმა სოს ხაჩიკიანმა. ის ერევნის ოფიციალურ განცხადებას ეყრდნობა, რომ ყარსი-ახალქალაქის რკინიგზა, ისევე როგორც აზერბაიჯანის რკინიგზა საქართველოს გავლით, უკვე გახსნილია სომხური ტვირთების გადაზიდვისთვის. ეკონომისტი იხსენებს:
„ამ რკინიგზის სომხეთისთვის გახსნამდე რამდენიმე დღით ადრე, სომხეთსა და თურქეთს შორის ხელი მოეწერა შეთანხმებას ორმხრივი ვაჭრობის შესახებ. სომხეთიდან ექსპორტირებული საქონლისთვის უკვე შესაძლებელია მარკირება „დამზადებულია სომხეთში“ ან „წარმოშობის ქვეყანა: სომხეთი“. ადრე არსებობდა შეზღუდვები და თურქულ საქონელს სომხეთში ან სომხურ საქონელს თურქეთში გადატანის საკიტხში, მათ შუალედური ფორმულირებები ჰქონდათ“.
ოფიციალური ერევანი ხაზს უსვამს, რომ ამიერიდან, საქართველოსა და თურქეთის ტერიტორიაზე სირიასთან და ევროკავშირის ქვეყნებთან რკინიგზის კავშირი იმუშავებს. კვლევები ტარდება, დეტალები მშენებლობის ფაზის დაწყებისას გახდება ცნობილი.
ეკონომიკის სამინისტრომ ბიზნესმენებს ადრე აცნობა, რომ სომხეთსა და თურქეთს შორის პირდაპირი ვაჭრობა 2026 წლის 11 მაისს დაიწყებოდა. ამიერიდან ორ ქვეყანას შეეძლება პირდაპირი ვაჭრობის წარმოება, რაც ხელს შეუწყობს ხარჯებისა და მიწოდების დროის მნიშვნელოვან შემცირებას, ასევე ახალი ბაზრებისა და პარტნიორობის შესაძლებლობების გაფართოებას.
სრ საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა თურქეთის მიერ სომხეთთან ორმხრივი ვაჭრობის აკრძალვის მოხსნას შეეხო. ციტატა:
„მივესალმებით თურქეთის გადაწყვეტილებას სომხეთთან ორმხრივი ვაჭრობის აკრძალვის მოხსნის შესახებ, რაც სომხეთსა და თურქეთს შორის ურთიერთობების ნორმალიზების პროცესის კიდევ ერთი შედეგია.
ეს გადაწყვეტილება აუცილებელია ორ ქვეყანას შორის სავაჭრო და საქმიანი კავშირების გაფართოების, რეგიონში ეკონომიკური კავშირის ხელშეწყობის, მშვიდობისა და კეთილდღეობის უზრუნველყოფის თვალსაზრისით.
ხაზგასმით აღვნიშნავთ, რომ ეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯია ორ ქვეყანას შორის სრული და ნორმალური ურთიერთობების განვითარებისკენ, რაც ლოგიკურად შეიძლება გაგრძელდეს სომხეთ-თურქეთის საზღვრის გახსნით და დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარებით“.
სრ პრეზიდენტმა ვაჰაგნ ხაჩატურიანმაც ისაუბრა ამ საკითხზე. მან კონკრეტულად თქვა:
„მოდით, ვაღიაროთ, რომ დაკავშირება ნიშნავს სატრანსპორტო გზების ხელახლა გახსნას, თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეწყობას და სხვადასხვა რეგიონის, მათ შორის ევროპისა და აზიის დამაკავშირებელი უფრო ფართო ეკონომიკური ქსელების დანერგვას და ამ გაგებით, სამხრეთ კავკასია შეიძლება გახდეს უნიკალური ჰაბი სამხრეთ-ჩრდილო-აღმოსავლეთ-დასავლეთის გზაჯვარედინზე“.
ოფიციალური ერევანი გვახსენებს, რომ სომხეთს ამჟამად აქვს რკინიგზის კავშირი რუსეთთან საქართველოსა და აზერბაიჯანის ტერიტორიის გავლით, ხოლო ჩინეთთან რუსეთისა და ყაზახეთის ტერიტორიის გავლით. ახლა კი ეს კავშირი ასევე იმუშავებს ევროკავშირთან საქართველოსა და თურქეთის ტერიტორიის გავლით. მთავრობა გვარწმუნებს, რომ წინ არის სომხეთ-თურქეთის, სომხეთ-აზერბაიჯანის და შემდეგ სომხეთ-ირანის რკინიგზა ნახიჩევანის გავლით და ჩვენ ამ მოვლენებს ვიხილავთ TRIPP-ის განხორციელებისას.
ეკონომისტი სოს ხაჩიკიანი განმარტავს ამ მარშრუტების პრაქტიკულ მნიშვნელობას სომხეთისთვის.
„ეს, პირველ რიგში, სომხეთ-თურქეთის ურთიერთობების გაუმჯობესებისკენ გადადგმულ ნაბიჯს ნიშნავს. გარკვეულწილად, ეს ძალიან მნიშვნელოვანია. მიუხედავად იმისა, რომ დიპლომატიური ურთიერთობები არ არსებობს, ეს ძალიან მნიშვნელოვანი ნაბიჯია. ასეთი ნაბიჯები, რა თქმა უნდა, პირველ რიგში, ეკონომიკურ სფეროშია და შემდეგ პოლიტიკაშიც.“ გამოცხადდა კიდევ ერთი რკინიგზის მარშრუტის ამოქმედების განზრახვა: გიუმრი-ახურიკ-აკიაკასა და იერასხის კვანძის, რომელსაც სომხეთის მთავრობა შეაკეთებს. რუსეთის „სამხრეთ კავკასიის რკინიგზასთან“ კონცესიური ხელშეკრულების საწინააღმდეგოდ, სომხეთის მთავრობა რკინიგზის ამ მონაკვეთში ინვესტიციას ჩადებს და შეაკეთებს. რამდენი ფული და დრო დასჭირდება ამას? ამ ეტაპზე კონკრეტული ციფრები არ არის დაკონკრეტებული. ცცნობილია მხოლოდ ის, რომ ჯერ კიდევ მიმდინარე წლის თებერვალში, სომხეთის რკინიგზამ განაცხადა, რომ რუსულ მხარესთან განიხილავდა გიუმრი-ახურიკ-თურქეთის საზღვრის და იერასხ-ნახიჩევანის რკინიგზის ინფრასტრუქტურის აღდგენისა და მშენებლობის საკითხებს. ოფიციალური განცხადებიდან სხვა დეტალები არ არის ცნობილი.
