სრ კონსტიტუციის ტექსტში არც ერთი ქვეყნის მიმართ ტერიტორიული პრეტენზია არ არსებობს. ბაქოდან მოსულ ბრალდებებს საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერი ეწინააღმდეგება

4 ოქტომბერს სრ-ს სსს სპიკერმა ანი ბადალიანმა „არმენპრესის“ გამოკითხვის საპასუხოდ კომენტარი გააკეთა იმ სამხედრო რიტორიკაზე, რომელიც ბოლო დროს უფრო ხშირად ისმოდა აზერბაიჯანიდან,. მეორე დღეს აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა სრ საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერის განცხადებებზე კომენტარი გაავრცელა. ამასთან დაკავშირებით, „არმენპრესმა“ ანი ბადალიანს ჩვენს ზოგიერთ კითხვაზე პასუხის გაცემა სთხოვა.

– ქალბატონო ბადალიან, 4 ოქტომბრის თქვენს კომენტარზე დაყრდნობით, აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა განაცხადა, რომ სომხეთის საზღვრის სადემარკაციო კომისიების ერთობლივი საქმიანობის რეგულირების შესახებ სომხეთის უზენაესი სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესწავლიდან  მათ დაასკვნეს, რომ ეს გადაწყვეტილება კიდევ უფრო ხაზს უსვამს აზერბაიჯანის ტერიტორიულ მოთხოვნებს. ამაზე რას იტყვით?

– საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ძალიან ნათლად და პირდაპირ ამბობს, რომ 1990 წ. სომხეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მხოლოდ იმ დებულებებს აქვს კონსტიტუციური ძალა, რომლებიც სიტყვასიტყვით არის გამოხატული სომხეთის რესპუბლიკის კონსტიტუციის მუხლებში. და მაშასადამე, ის, რაც არ წერია სრ კონსტიტუციის პრეამბულას შემდეგ ტექსტში, ანუ კონსტიტუციის მუხლებში, არ შეიძლება მიეკუთვნებოდეს კონსტიტუციას და უბრალოდ არ არის ადგილი სხვა ინტერპრეტაციისთვის, მით უმეტეს, რომ უზენაესმა სასამართლომ დააფიქსირა, რომ სხვა პოზიცია არასოდეს ყოფილა დადგენილი მის წინა გადაწყვეტილებებში. ამდენად, სომხეთის სახელმწიფოებრიობის ფუნდამენტური პრინციპები და ნაციონალური მიზნები, რომლებიც ნახსენებია სრ კონსტიტუციის პრეამბულაში, არის ის, რაც გამოხატულია სრ კონსტიტუციის შემდგომ ტექსტში და არ არსებობს არაფერი, რაც შეიძლება განიმარტოს როგორც ტერიტორიული პრეტენზია რომელიმე ქვეყნის მიმართ.

– აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა აღნიშნა, რომ სომხეთის რესპუბლიკის სხვა სამართლებრივ აქტებში ასევე არის ტერიტორიული პრეტენზიები აზერბაიჯანის მიმართ.

– სომხეთის რესპუბლიკამ არაერთხელ მიმართა ამ საკითხს   მაღალ და უმაღლეს დონეზე. სომხეთის რესპუბლიკის კონსტიტუციის მე-5 მუხლის მე-3 ნაწილი ადგენს, რომ რატიფიცირებულ საერთაშორისო ხელშეკრულებებს აქვთ უფრო მაღალი იურიდიული ძალა, ვიდრე სომხეთის რესპუბლიკის შიდა კანონმდებლობას. ამ სტატიის ფორმულირება უფრო კონკრეტულია შემდეგნაირად: „სომხეთის რესპუბლიკის მიერ რატიფიცირებულ საერთაშორისო ხელშეკრულებებსა და კანონების ნორმებს შორის შეუთანხმებლობის შემთხვევაში გამოიყენება საერთაშორისო ხელშეკრულებების ნორმები“. „სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობისა და სახელმწიფოთაშორისი ურთიერთობების დამყარების შესახებ“ შეთანხმების პროექტის შეთანხმებულ ნაწილში არის მუხლი, სადაც ნათქვამია, რომ მხარეებს არ აქვთ ტერიტორიული მოთხოვნები ერთმანეთის მიმართ და იღებენ ვალდებულებას, რომ მსგავსი მოთხოვნები არ წამოაყენონ მომავალში. ასევე არსებობს მუხლი, რომ არცერთ მხარეს არ შეუძლია მიმართოს საკუთარ შიდა კანონმდებლობას სამშვიდობო ხელშეკრულების იმპლემენტაციის ჩასაშლელად. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, როდესაც სამშვიდობო ხელშეკრულებას ხელს მოაწერენ სომხეთი და აზერბაიჯანი, მიიღებს დასკვნას კონსტიტუციასთან შესაბამისობის შესახებ საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ და რატიფიცირებული იქნება სრ ეროვნული ასამბლეის მიერ, მას ექნება უფრო მაღალი იურიდიული ძალა, ვიდრე ნებისმიერ შიდასახელმწიფოებრივ კანონს. აქედან გამომდინარე, სამშვიდობო ხელშეკრულების დადება გააქარწყლებს ყოველგვარ შეშფოთებას, რაც აქვთ როგორც სომხეთს, ასევე აზერბაიჯანს ორი ქვეყნის სხვადასხვა კანონმდებლობასთან დაკავშირებით, ასეთის არსებობის შემთხვევაში.

– აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა ასევე განაცხადა, რომ სომხეთის გამოხატული ლოიალობა ალმა–ათას დეკლარაციის მიმართ არ ნიშნავს იმას, რომ სომხეთს არ აქვს ტერიტორიული პრეტენზია აზერბაიჯანისგან, რადგან ალმა–ათას დეკლარაციას არავითარი კავშირი არ აქვს იმ საკითხთან, თუ სად გადის საზღვრები. დსთ–ს წევრი ქვეყნები კვეთენ და რომელი ტერიტორიები ეკუთვნის ქვეყანას.

– ეს კომენტარი აბსოლუტურად შეუსაბამოა, რადგან 1991 წ 21 დეკემბრის ალმა-ატას დეკლარაციაში ნათლად არის ნათქვამი, რომ მხარეები აღიარებენ ერთმანეთის ტერიტორიულ მთლიანობას და არსებული საზღვრების ხელშეუხებლობას. მაშასადამე, ქვეყნებმა, რომლებმაც ხელი მოაწერეს ალმა-ატას დეკლარაციას, აღიარეს საბჭოთა რესპუბლიკების დე იურე ტერიტორიების მთლიანობა სსრკ-ს დაშლის დროს და დე იურე არსებული რესპუბლიკური ადმინისტრაციული საზღვრები, როგორც სახელმწიფო საზღვარი. და ეს საზღვრები ცნობილია და ამ საზღვრების ამსახველი რუკები არსებობს სომხეთშიც და აზერბაიჯანშიც.

სხვათა შორის, სამშვიდობო ხელშეკრულების ფორმულირება, რომელშიც ნათქვამია, რომ მხარეები იღებენ ვალდებულებას, რომ მომავალში არ ჰქონდეთ ტერიტორიული პრეტენზიები ერთმანეთის მიმართ, როგორც ჩანს, აქრობს აზერბაიჯანის პრეტენზიებს იმის შესახებ, რომ სომხეთს აქვს აზერბაიჯანის წინაშე ტერიტორიული პრეტენზიების წარდგენის “სარეზერვო ვარიანტი”.

ხოლო ალმა-ატას დეკლარაციის ინტერპრეტაცია, რომელიც აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერის განცხადებებშია, შეიძლება რეალურად ნიშნავდეს იმას, რომ აზერბაიჯანს თავად აქვს ტერიტორიული მოთხოვნები სომხეთისგან, მას უბრალოდ სურს სომხეთისადმი მიმართული ბრალდებებით შექმნას კვამლის ფარდა, რომ დაფაროს იგი.

– აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა სომხეთის მიერ იარაღისა და ტექნიკის შეძენაზე კიდევ ერთხელ ისაუბრა და მას მასობრივი მილიტარიზაცია უწოდა.

– თუ შევადარებთ სომხეთისა და აზერბაიჯანის სამხედრო ხარჯებს როგორც აბსოლუტურ რიცხვებში, ისე პროპორციულად და შეძენილი იარაღის ტიპებში, ვნახავთ, ვინ ახორციელებს მასობრივ მილიტარიზაციას. პირიქით, სომხეთის რესპუბლიკის უმაღლესი მენეჯმენტი აცხადებს, რომ არ ემზადება მხოლოდ არმიაზე დაფუძნებული დაფუძნებული უსაფრთხოების კონცეფციის მისაღებად და მეზობლებთან ურთიერთობის მოწესრიგებას და რეგიონში მშვიდობის დამყარებას მისი უსაფრთხოების კონცეფციის მნიშვნელოვან ნაწილად მიიჩნევს. აზერბაიჯანის უმაღლესი ხელმძღვანელობა კი აცხადებს, რომ მათი მთავარი ამოცანა სამხედრო შესაძლებლობების გაძლიერებაა.

ზედმეტი არ იქნება შეგახსენოთ, რომ სომხეთმა არაერთხელ შესთავაზა აზერბაიჯანს და ახლაც სთავაზობს შეიარაღების ურთიერთკონტროლის მექანიზმების შექმნას, აზერბაიჯანი კი ამ წინადადებას უპასუხოდ ტოვებს და სულ უფრო და უფრო აგრესიულ რიტორიკას მიმართავს სომხეთის რესპუბლიკის მიმართ. კიდევ ერთხელ ვადასტურებ, რომ სომხეთის რესპუბლიკას არ აქვს სხვა შეტევითი დღის წესრიგი, გარდა შესაძლო აგრესიისგან თავის დაცვისა. იმავდროულად, აზერბაიჯანი სომხეთის რესპუბლიკას თითქმის ყოველდღიურ საფრთხეებს უქმნის.

– აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერმა ასევე განაცხადა, რომ სომხეთი კამპანიას უწევს მსოფლიო ლიდერებს, რომ არ მიიღონ მონაწილეობა ნოემბერში ბაქოში გამართულ COP-29 სამიტში. როგორ განმარტავდით ამას?

– თქვენი ყურადღება მინდა გავამახვილო იმაზე, რომ 4 ოქტომბერს ჩემს კომენტარში დასმულ კითხვებზე აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესსპიკერს არავითარი პასუხი არ გაუცია. ეს კითხვები იყო შემდეგი: ამზადებს თუ არა აზერბაიჯანი აგრესიას სომხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ, უარს ამბობს სომხეთის რესპუბლიკის ტერიტორიული მთლიანობის აღიარებაზე, უარს ამბობს თუ არა სამშვიდობო დღის წესრიგზე? ოფიციალური ბაქოს აგრესიული რიტორიკა, სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერის წინადადებაზე უარის თქმა, შეთანხმებული მუხლების ჩათვლით, ბევრ სომეხ და საერთაშორისო ექსპერტს აიძულებს დაასკვნას, რომ აზერბაიჯანი გამოიყენებს COP-29-ს ლეგიტიმურობის კვამლის შესაქმნელად უახლოეს მომავალში სიტუაციის ესკალაციისთვის. უფრო მეტიც, ასეთი ანალიზების რაოდენობა იზრდება. ბევრი ანალიტიკოსი ფიქრობს, რომ ასეთი პერსპექტივის გამორიცხვის მიზნით, აუცილებელია სამშვიდობო ხელშეკრულების შეთანხმებული შინაარსის ხელმოწერა COP-29-მდე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მის გარეშე ბაქოში წასული ლიდერები შეიძლება უნებლიედ გახდნენ ომის გამჩაღებლები. სომხეთი თავის მხრივ აცხადებს, რომ მზადაა COP-29-მდე სამშვიდობო შეთანხმების ხელმოწერის ლოგიკით. მინდა ხაზგასმით აღვნიშნო, რომ სომხეთის რესპუბლიკამ მხარი დაუჭირა COP-29-ის ბაქოში ჩატარების გადაწყვეტილებას, როგორც მხარეებს შორის ნდობის დამყარებისა და რეგიონში მშვიდობის დამყარების ინსტრუმენტს და არ გვინდა, რომ ის საპირისპირო მიზნით იქნას გამოყენებული.