ინტერნეტის თავისუფლების ინდექსის მიხედვით, სრ არის თავისუფალ ქვეყნებს შორის, აზერბაიჯანი არა. Freedom House-ის ახალი ანგარიში
ინტერნეტის თავისუფლება მსოფლიოში უკვე მე-14 წელია მცირდება. ადამიანის უფლებათა ონლაინ დაცვა შემცირდა 72 ქვეყნიდან 27-ში, რომელიც ვრცელდება Freedom on Net-ში, ხოლო 18 გაუმჯობესდა. ამის შესახებ ნათქვამია საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაცია Freedom House-ის „ინტერნეტის თავისუფლების“ 2024 წლის ანგარიშში. სომხეთმა ინტერნეტის თავისუფლების ინდექსში 100-დან 74 ქულა დააგროვა და თავისუფალ ქვეყნებს შორისაა. ანგარიში მოიცავს პერიოდს 2023 წლის ივნისიდან 2024 წლის მაისამდე.
აღნიშნულია, რომ სომხეთის ონლაინ გარემო ღია რჩება, რადგან მთავრობას არ დაუბლოკავს ვებსაიტები ან სოციალური მედიის პლატფორმები. მაგრამ მთავრობამ დააკავა ხალხი ონლაინ პლატფორმებზე მთავრობის კრიტიკის გამო და ქვეყანაში კერძო პირები ხშირად ხდებიან ჯაშუშური პროგრამების თავდასხმების ქვეშ. საანგარიშო პერიოდში ვებსაიტების ან სოციალური მედიის პლატფორმების დაბლოკვა არ დაფიქსირებულა, წინა გაშუქების პერიოდებისგან განსხვავებით. 2024 წლის მარტში ვაზგენ საღათელიანი და ნარეკ სამსონიანი, მთავრობის მიმართ კრიტიკული პოდკასტის წამყვანები, დააკავეს ხულიგნობის ბრალდებით და მიესაჯა ორთვიანი წინასწარი პატიმრობა პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის შეურაცხმყოფელი ეპიზოდის გამოქვეყნების შემდეგ.
აღნიშნულია, რომ 2023 წლის დეკემბერში მთავრობამ განახორციელა დეზინფორმაციის საწინააღმდეგო 2024-2026 წლების კონცეფცია და სამოქმედო გეგმა, რომელიც მიზნად ისახავს ამ სფეროში მთავრობისა და კერძო სექტორის შესაძლებლობების გაძლიერებას და მედიაწიგნიერების შემდგომ განვითარებას. ასევე ხაზგასმულია, რომ 2024 წლის იანვარში ჰაკერულმა ჯგუფმა Anonymous Russia განახორციელა DDoS თავდასხმები რამდენიმე ვებსაიტზე, მათ შორის სომხეთის მთავრობის, ბანკებისა და სატელეკომუნიკაციო სერვისების პროვაიდერებზე. ორგანიზაცია აღნიშნავს, რომ სომხეთმა მნიშვნელოვანი გარდატეხა განიცადა 2018 წლის მასობრივი ანტისამთავრობო საპროტესტო აქციებისა და არჩევნების შემდეგ, რომლებმაც განდევნეს ფესვგადგმული პოლიტიკური ელიტა.
პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის მთავრობამ პირობა დადო, რომ მოაგვარებს გრძელვადიან პრობლემებს, მათ შორის სისტემურ კორუფციას, გაუმჭვირვალე პოლიტიკას, დეფექტურ საარჩევნო სისტემას და კანონის სუსტ უზენაესობას. „ქვეყანა სერიოზულად დაზარალდა აზერბაიჯანის სამხედრო ზეწოლისგან. 2023 წლის სექტემბერში, მთიანი ყარაბაღის თითქმის მთელი ეთნიკური სომეხი მოსახლეობა, რომელიც სარგებლობდა აზერბაიჯანისგან დე ფაქტო დამოუკიდებლობით 1994 წლიდან, იძულებით გადასახლდა სომხეთში მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანელმა სამხედროებმა ადგილობრივი თავდაცვის ძალები დაამარცხეს და ტერიტორია სრულად გააკონტროლეს“, – ნათქვამია ანგარიშში. დავამატოთ, რომ სომხეთის მეზობლებს შორის აზერბაიჯანი 34 ქულით არათავისუფალ ქვეყნებს შორისაა.
აღნიშნულია, რომ ინტერნეტის თავისუფლება აზერბაიჯანში კიდევ უფრო შემცირდა საანგარიშო პერიოდში აქტივისტებისა და დამოუკიდებელი ჟურნალისტების მასობრივი დაკავებების გამო, რამაც გაზარდა თვითცენზურა. ხელისუფლება აგრძელებს საინფორმაციო სივრცის მანიპულირებას საკუთარი ინტერესებისთვის. ხელისუფლებამ მოახდინა დაპატიმრებების ტალღა დამოუკიდებელი ონლაინ მედიის, მათ შორის Abzas, Kanal 11, Kanal 13 და Toplum TV -ს ჟურნალისტების წინააღმდეგ. ანგარიშის მიხედვით, აზერბაიჯანის ავტორიტარულ რეჟიმში 2003 წლიდან ძალაუფლება ძირითადად კონცენტრირებულია პრეზიდენტის ილჰამ ალიევისა და მისი ოჯახის წევრების ხელში. კორუფცია ფართოდ არის გავრცელებული და ფორმალური პოლიტიკური ოპოზიცია დასუსტდა წლების განმავლობაში დევნის გამო. თავისუფალ ქვეყნებს შორისაა საქართველოც 74 ქულით, ხოლო არათავისუფალ ქვეყნებს შორის ირანი და თურქეთი არიან, შესაბამისად 12 და 31 ქულით.
