ვენსის ვიზიტის შემდეგ, გაირკვა რეგიონული ტრანსფორმაციის საგზაო რუკა

აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის სომხეთში ვიზიტიდან ერთი დღის შემდეგ, სომხური მხარე უკვე ცდილობს ისტორიული ვიზიტის უფრო ხელშესახები შედეგების გააზრებას, როგორც მოკლევადიან, ასევე გრძელვადიან პერსპექტივაში.

ძირითადი მიზნების სამუშაო რუკაც გაირკვევა. ეროვნულ ასამბლეაში კითხვა-პასუხის სესიაზე შედეგების რამდენიმე მიმართულება განიხილეს.

სხვათა შორის, ორივე ოპოზიციურმა ფრაქციამ ბოიკოტი გამოუცხადა მთავრობასთან კითხვა-პასუხის სესიას, თუმცა აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის ვიზიტის შემდეგ ისინი სხვადასხვა, მათი აზრით, საკამათო განცხადებებს შეეხნენ.

TRIPP პროგრამის განხორციელებისა და ამ მიზნით რეგიონული თანამშრომლობის ე.წ. გზამკვლევი უკვე ცნობილია, მკაფიო ვადებით თუ არა, ყოველ შემთხვევაში, სამუშაოების თანმიმდევრობით. აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის სომხეთში ვიზიტის შემდეგ ბევრი საკითხი გაირკვა. უახლოეს დღეებში სომხური მხარე TRIPP-ის შეთანხმების პროექტთან დაკავშირებით თავის შენიშვნებს ამერიკული მხარის პარტნიორებს გადასცემს, განაცხადა სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა ეროვნულ ასამბლეაში კითხვა-პასუხის სესიის დროს.

„დაიწყო პროექტის ტექნიკურ-ეკონომიკური დასაბუთების შესწავლა და შეფასება, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია პროექტის განხორციელებისთვის. შემდეგ, ენერგეტიკის სექტორში. ვნახოთ, როგორ გავაგრძელებთ თანამშრომლობას ბირთვული ენერგიის სექტორში. აქ ჩვენ გვაქვს დიალოგი რამდენიმე პარტნიორთან და, რა თქმა უნდა, მივიღებთ გადაწყვეტილებას იმ პროექტის სასარგებლოდ, რომელიც საუკეთესოდ შეესაბამება სომხეთის ინტერესებს.“

ამ მხრივ სომხეთის წინაშე დასახული ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა და გასაკეთებელი საზღვრის მართვის მაქსიმალური კონტროლის მდგომარეობაში მოყვანაა. პრემიერ-მინისტრის თქმით, ამ მხრივაც დაზუსტდა ვადები და ნაბიჯები.

„სომხეთში ბიომეტრიული პასპორტების ამოქმედების მომენტიდან, რასაც 2027 წლის შემოდგომაზე ვვარაუდობთ, ჩვენს აეროპორტსა და ყველა წერტილში უკონტაქტო გადასასვლელები უნდა ამოქმედდეს. ანუ, ბიომეტრიული პასპორტების მქონე მოქალაქეები უკონტაქტოდ თვითმფრინავში უნდა ავიდნენ, გავიდნენ ან საზღვარი გადაკვეთონ. ამისათვის შეერთებულმა შტატებმა, რომელიც ფლობს ამ ტექნოლოგიებს, ეს ტექნოლოგიები ჩვენ უნდა გაგვიზიაროს. ეს თემა აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტთან განვიხილეთ და ჩვენი პარტნიორებისგან გარანტიები მივიღე, რომ ამ ტექნოლოგიებს სომხეთსაც გაუზიარებენ. ეს არის ულტრათანამედროვე, ზუსტი, ძვირადღირებული საშუალებები და ვიმედოვნებთ, რომ წლის ბოლომდე გვექნება“. აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტ ჯ.დ. ვენსის ვიზიტის პარალელურად, სომხეთში პირველი სომხურ-ამერიკული ინოვაციების სამიტი გაიმართა, რომლის ხელშესახები შედეგებიც სწრაფად განიხილა მაღალტექნოლოგიური ინდუსტრიის მინისტრმა მხითარ ჰაირაპეტიანმა და განაცხადა:

კომპანია „Firebird“-ის წარმომადგენლებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს, რომ თეთრი სახლისგან მიიღეს ნებართვა ხელოვნური ინტელექტის მონაცემთა ცენტრის მეორე ეტაპის განსახორციელებლად და პროექტის საერთო ღირებულება, რომელიც გასულ ზაფხულს 500 მილიონი დოლარის ინვესტიციად იყო გამოცხადებული, რეალურად 4 მილიარდ დოლარს მიაღწევს. შედეგად, უკვე ცნობილია, რომ ხელოვნური ინტელექტის მონაცემთა ცენტრი ჰრაზდანში კომპანიების „Nvidia“-სა და „Del“-თან პარტნიორობით აშენდება.

მინისტრი ვარაუდობს, რომ დაახლოებით ორ თვეში Firebird-ის გრაფიკული პროცესორები სომხეთში იქნება. კიდევ ერთი ვადა Google-ის გადაწყვეტილებას უკავშირდება.

„ჩვენმა კოლეგებმა აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტში კიდევ ერთხელ დაადასტურეს Google-ის განცხადება. კერძოდ, სომხეთში, სავარაუდოდ, მონეტიზაცია აპრილის ბოლოს – მაისის დასაწყისში ამოქმედდება. ანუ Youtube-ის პარტნიორობის პაკეტი სომხეთში ამოქმედდება.“

პირველი სომხურ-ამერიკული ინოვაციური სამიტის შედეგები ასევე ახალ გვერდს ხსნის Shielday-სა და სომხეთის მთავრობას შორის უპილოტო საფრენი აპარატების სფეროში თანამშრომლობის კუთხით. ორმხრივი ინტერესებიდან გამომდინარე, Tumo გეგმავს უახლოეს მომავალში ახალი ფილიალების გახსნას შეერთებულ შტატებში.

რეგიონში არსებულ ახალ რეალობებთან დაკავშირებით თავის ბოლო ინტერვიუში პრემიერ-მინისტრმა ფაშინიანმა აღნიშნა, რომ სომხეთის ბიზნეს საზოგადოებამ ჯერ არ აითვისა ინფორმაცია, რომ აზერბაიჯანის რკინიგზაც ღიაა სომხური საქონლისთვის. ეროვნულ კრებაში პრემიერ-მინისტრმა კიდევ ერთხელ დაადასტურა თავისი ნათქვამი.

„ჩვენმა ბიზნესმა უნდა დააფიქსიროს, რომ აზერბაიჯანის გავლით ექსპორტისთვის სარკინიგზო მარშრუტი ღიაა და ამის შესახებ აზერბაიჯანისგან უმაღლესი დონის გარანტიები გვაქვს და აქაც გვაქვს განცხადებები. ვფიქრობ, პრობლემა ის არის, რომ ზოგადად ძალიან რთულია ჩვევების შეცვლა, 40 წელია, რაც მანქანებით ექსპორტს ახორციელებს. არსებითად, ჩვენი მთელი ლოგისტიკური ლოგიკა ასე იყო აგებული და შესაძლოა, ესეც არის მიზეზი, რომ მატარებელი უნდა დაიტვირთოს. ანუ, ერთი ვაგონით მატარებელი არ შეიძლება გვყავდეს, მატარებელი გარკვეულ მოცულობას მაინც იღებს და ლოგისტიკური ლოგიკა ცოტათი უნდა გადალაგდეს. ოფიციალურად ვამბობ, რომ დროა, ეს მოხდეს.“

კვლევების თანახმად, რეგიონში საკომუნიკაციო გზების გახსნისა და შეერთების თვალსაზრისით ყველაზე მოსახერხებელი და უმოკლესი მარშრუტი იჯევანი-დილიჯანი-ვანაძორი-ჯაჯური-გიუმრი-ახურიკის მონაკვეთია. და არა მხოლოდ რკინიგზას, არამედ გზასაც ეხება. პრემიერ-მინისტრს ამასთან დაკავშირებით ახალი რამ ჰქონდა სათქმელი.

„რაც არ უნდა უცნაურად ჟღერდეს, ერთი შეხედვით ეს ინფორმაცია უცნაურად მომეჩვენა, მაგრამ აზერბაიჯანიდან თურქეთამდე უმოკლესი გზა თქვენს მიერ ნახსენები მარშრუტია.“

თუმცა, აქ არის პრობლემა, რომელიც სოფელ ჰაღარწინის მონაკვეთში მეწყერის შედეგებს უკავშირდება.

„სამწუხაროდ, სოფელ ჰაღარწინის მონაკვეთში 30 წელზე მეტია მეწყერია, რამაც არსებითად შეაფერხა რკინიგზა, მაგრამ ამ საკითხის გადაჭრა შესაძლებლია. იმისდა მიხედვით, თუ როგორი ნაკადის პოტენციალი იქნება ამ ადგილას. ანუ, თუ ეს რკინიგზა აჩვენებს დატვირთვის პოტენციალს, ანუ მომგებიანობის პერსპექტივას, ეს შეიძლება მოხდეს.“

რაც შეეხება ზოგადად რკინიგზის ქსელს, პრემიერ-მინისტრ ფაშინიანის თქმით, ამჟამად ყველა შესაძლო სცენარი და მიმართულება განიხილება. განხილვის თემა დაკავშირებულია ტექნიკურ და ტექნიკურ-ეკონომიკურ მიზანშეწონილობასთან და, რა თქმა უნდა, პოლიტიკურ პროცესებთან. რაც უფრო ინსტიტუციონალიზებული გახდება მშვიდობა, მით უფრო სავარაუდო გახდება სცენარების განვითარება, დაასკვნა პრემიერ-მინისტრმა.